د سپېڅلتیا تر نقاب لاندې استبداد؛ د یوه ملت تدریجي مرګ او د افغانستان راتلونکي

محمد طارق بزګر

0 51

کله چې د یوه انسان اراده د میلیونونو انسانانو پر برخلیک واکمنه شي، کله چې د علم پر ځای جهالت، د عدالت پر ځای اطاعت، د مشورې پر ځای فرمان او د ولس د ارادې پر ځای د یوه واکمن شخصي تعبیر د دولت بنسټ وګرځي، نو هلته یوازې ازادي نه مري؛ هلته د یوه ملت راتلونکی ورو ورو خاورو ته سپارل کېږي.

-: کله چې انسان ځان د حقیقت وروستی مالک وګڼي

د بشري تاریخ تر ټولو دردناکه تراژیدي یوازې دا نه ده چې ظالم انسان پر مظلوم انسان واکمن شي؛ تر دې هم لویه تراژیدي هغه مهال رامنځته کېږي چې ظالم خپل ظلم عدالت وبولي، خپل استبداد عبادت وګڼي، خپله شخصي اراده الهي فرمان معرفي کړي او د میلیونونو انسانانو د ژوند، فکر، تعلیم او راتلونکي د ټاکلو حق یوازې ځان ته ورکړي.

سیاسي دیکتاتور د دولت په زور حکومت کوي، نظامي دیکتاتور د وسلې په زور ولس چوپوي، خو مذهبي مستبد د انسان پر وجدان هم د واکمنېدو هڅه کوي. لومړي دوه د انسان له بدن څخه اطاعت غواړي، خو درېیم غواړي چې انسان د هغه له فکر سره مخالفت هم ګناه وبولي.

همدلته استبداد خپل تر ټولو خطرناک شکل غوره کوي.

ځکه له سیاسي واکمن څخه پوښتنه کېدای شي چې ستا قانون څه دی؟ له نظامي واکمن څخه پوښتنه کېدای شي چې ستا د واک مشروعیت له کومه دی؟ خو کله چې یو مذهبي واکمن خپل شخصي نظر د خدای له ارادې سره برابر معرفي کړي، نو د هغه د نقد هڅه د دین پر ضد د بغاوت په نوم تعبیروي.

حال دا چې د خدای دین او د انسان دیني تعبیر یو شی نه دي. دین د عقیدې او اخلاقو سپېڅلی ډګر دی، خو د یوه ملا، عالم یا مذهبي مشر سیاسي پرېکړه د انسان پرېکړه ده؛ خطا کېدای شي، زیان رسولای شي او د پوښتنې او حساب غوښتنې وړ ده.

هیڅ انسان، که هر څومره لوی مذهبي مقام ولري، د مطلق حقیقت انحصاري مالک نه شي کېدای.

قرآن کریم د مشورې اصل بیانوي: «وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ»؛ یعنې د هغوی چارې په خپلمنځي مشوره ترسره کېږي.

نو پوښتنه دا ده:

که مشوره د اسلامي ټولنیز ژوند اصل وي، ولې د یوه ملت د میلیونونو انسانانو برخلیک د څو محدودو کسانو په اراده پورې تړل کېږي؟

که عدالت د دین غوښتنه وي، ولې د واکمن اراده د عدالت تر معیار لوړه ګڼل کېږي؟

که علم د اسلام له لومړنیو پیغامونو څخه وي، ولې د علم دروازې تړل کېږي؟

او که حکومت د ولس د خیر لپاره وي، نو ولې ولس باید د حکومت د شخصي تصور قرباني شي؟

دا پوښتنې له دین سره دښمني نه ده؛ دا د دین له نوم څخه د واک د ناوړه استفادې پر وړاندې د عقل، وجدان او عدالت غږ دی.

-: افغانستان؛ هغه وطن چې ښوونځی یې چوپ او راتلونکی یې یتیم شوی دی

افغانستان نن یوازې له اقتصادي او سیاسي بحران سره مخامخ نه دی؛ دا هېواد د انساني پانګې، فکري ودې او راتلونکي نسل د جوړېدو له ژور بحران سره مخ دی.

د نجونو پر ثانوي او لوړو زده کړو محدودیتونه یوازې د ښوونځیو او پوهنتونونو د دروازو مسئله نه ده. دا د یوه ملت د نیمایي انساني ظرفیت د ځپلو مسئله ده.

کله چې یوه نجلۍ له زده کړو محرومېږي، یوازې یو زده کوونکی نه کمېږي؛ یوه راتلونکې ډاکټره، ښوونکې، څېړونکې، انجینره، مور او د ټولنې فکري روزونکې له فرصت څخه بې برخې کېږي.

کله چې یو استاد د اقتصادي مجبوریت، بې‌باورۍ یا محدودیتونو له امله هېواد پرېږدي، یوازې یو کارکوونکی نه ځي؛ د پوهې، تجربې او نسلونو ترمنځ د علمي اړیکې یوه برخه ورسره ځي.

او کله چې پوهنتون نوم ولري، خو د استادانو، علمي ازادۍ، څېړنې، معیاري نصاب او نړیوالو علمي اړیکو له کمښت سره مخ وي، نو د پوهنتون ودانۍ پاتې کېږي، خو د پوهنتون روح کمزورېږي.

پوهنتون په دیوالونو نه جوړېږي؛ پوهنتون په ازاد فکر، علمي پوښتنه، څېړنه او د حقیقت په لټون جوړېږي.

ایا یو ملت یوازې په ږیره، لونګۍ، ظاهري بڼه او د مذهبي مناسکو په ټینګار پرمختګ کولای شي؟

ځواب روښانه دی: نه.

لمونځ د مسلمان د عقیدې مهم رکن دی، خو لمونځ د روغتون بدیل نه دی. ږیره او لونګۍ د یوه انسان د دیني یا فرهنګي هویت برخه کېدای شي، خو د ساینس، اقتصاد، طب، صنعت او ښوونې ځای نه شي نیولای.

د عبادت او علم ترمنځ په اصل کې هېڅ ټکر یا دښمني نشته؛ ستونزه هغه وخت راپیدا کېږي چې واکمن د دین یوې محدودې او ظاهري بڼې ته دومره لومړیتوب ورکړي چې د علم، پوهنې او ټولنیز پرمختګ نورې اساسي اړتیاوې تر سیوري لاندې راولي.

یو ملت هم اخلاقو ته اړتیا لري، هم علم ته؛ هم معنویت ته اړتیا لري، هم اقتصاد ته؛ هم عبادت ته اړتیا لري، هم روغتون، ښوونځي، کار، عدالت او انساني کرامت ته.

هغه واکمن چې د خلکو د ظاهري بڼې په تنظیم کې ډېر حساس وي، خو د هغوی د لوږې، بې‌کارۍ، ناروغۍ او بې‌سوادۍ په وړاندې بې‌پروا پاتې شي، د حکومتدارۍ په اخلاقي ازموینه کې له یوې سترې پوښتنې سره مخامخ دی:

که د انسان ژوند د خدای امانت وي، نو د هغه د ژوند د اساسي اړتیاوو له پامه غورځول څنګه د دین خدمت بلل کېدای شي؟

-: د جهالت فلسفه؛ کله چې تیاره د نظام په ګټه تمامېږي

جهالت یوازې د لوست او لیک نشتوالی نه دی.

جهالت هغه حالت هم دی چې انسان له پوښتنې وېرېږي، له اختلاف څخه کرکه کوي، د دلیل پر ځای فرمان مني او د حقیقت پر ځای د واکمن رضا لټوي.

یو بې‌سواده انسان ښايي د زده کړې په وسیله عالم شي؛ خو هغه څوک چې خپله ناپوهي بشپړ علم ګڼي، د پوهې پر وړاندې تر ټولو لوی خنډ ګرځي.

سقراط د فلسفې په تاریخ کې د پوښتنې او د خپلې ناپوهۍ د پېژندلو سمبول دی. د هغه له فلسفي میراث څخه دا درس اخیستل کېږي چې د علم پیل د خپل محدودیت په درک کولو کې دی.

خو مستبد واکمن برعکس فکر کوي.

هغه وايي: زه پوهېږم، نور باید ومني.

زه پرېکړه کوم، نور باید اطاعت وکړي.

زه حقیقت بیانوم، نور باید چوپ پاتې شي.

دلته عقل د واک تابع کېږي، نه واک د عقل.

او کله چې د یوه هېواد په سیاسي جوړښت کې د عقل، مشورې او علمي نقد ځای تنګ شي، د غلطیو د اصلاح امکان هم کمېږي.

ځکه اصلاح له پوښتنې پیلېږي.

هغه حکومت چې پوښتنه نه زغمي، خپله تېروتنه نه شي لیدلای؛ او هغه حکومت چې تېروتنه نه ویني، د هغې د تکرار خطر زیاتوي.

له همدې ځایه د ملي زوال یوه خطرناکه کړۍ پیلېږي:

بې‌علمي کمزوری فکر زېږوي؛ کمزوری فکر ړوند اطاعت پیاوړی کوي؛ ړوند اطاعت استبداد ته دوام ورکوي؛ او استبداد د علم او ازاد فکر د ودې مخه نیسي.

دا هغه کړۍ ده چې یو ملت په کې کلونه، ان نسلونه، بند پاتې کېدای شي.

-: د لوږې پر دسترخوان د واکمنۍ فلسفه

د یوه هېواد د حکومتدارۍ ارزښت باید یوازې د واکمنانو په ویناوو، فرمانونو او ادعاوو ونه سنجول شي.

د حکومت حقیقي امتحان د خلکو په ژوند کې دی.

د هغه پلار په سترګو کې دی چې د خپلو ماشومانو لپاره ډوډۍ نه لري.

د هغې مور په اوښکو کې دی چې ناروغ ماشوم یې درملو ته اړتیا لري، خو د درملنې وس نه لري.

د هغه ځوان په چوپتیا کې دی چې کلونه یې زده کړې کړي، خو د کار او باعزته ژوند فرصت نه ویني.

د هغې نجلۍ په مات زړه کې دی چې کتابونه یې ساتلي، خو د زده کړو دروازې یې پرمه بندې شوي.

او د هغه سپین‌ږیري په درد کې دی چې د خپل وطن د راتلونکي په اړه له هیلې څخه زیاتې اندېښنې لري.

ایا د یوه حکومت بریالیتوب په دې کې دی چې خلک یې له وېرې چوپ وي؟

که په دې کې دی چې خلک یې له عزت، امنیت، علم، روغتیا او اقتصادي فرصتونو څخه برخمن وي؟

د خلکو چوپتیا د هغوی د رضایت ثبوت نه دی. کله ناکله چوپتیا د وېرې، بې‌وسۍ او ناهیلۍ وروستۍ ژبه وي.

د سیاسي فلسفې له نظره د دولت د مشروعیت یوه اساسي پوښتنه دا ده چې واک د چا لپاره کارول کېږي؟

که واک د ولس د خدمت وسیله وي، د خلکو د ژوند ښه والی یې معیار ګرځي.

خو که ولس د واک د ساتلو وسیله شي، دولت له خپل اصلي اخلاقي رسالت څخه لرې کېږي.

دیني مشروعیت هم د بې‌مسئولیته واکمنۍ سپین چک نه دی.

یو واکمن نه شي کولای یوازې د دین په نوم خپل هر عمل له حساب ورکولو څخه معاف کړي.

ځکه د عدالت دعوه هغه وخت ارزښت لري چې د عدالت پایلې د خلکو په ژوند کې ولیدل شي.

-: آیا افغانستان به روښانه راتلونکی ولري، که به د تاریخ په تیارو کې ورک شي؟

دا د نن ورځې تر ټولو سخته پوښتنه ده.

ځواب یې نه په احساساتي خوشبینۍ کې دی او نه په مطلقې ناهیلۍ کې.

افغانستان د خپل تاریخ په اوږدو کې جګړې، یرغلونه، سیاسي سقوطونه، کورني اختلافات او لویې انساني غمیزې تجربه کړې دي. خو د هېواد دوام په خپله د پرمختګ ضمانت نه دی.

ملتونه یوازې هغه وخت نه ورکېږي چې جغرافیه یې له نقشې حذف شي.

ملتونه هغه وخت هم ژور زیان ویني چې علمي بنسټونه یې کمزوري شي، ځوانان یې مهاجر شي، ښځې یې له فرصتونو محرومې شي، اقتصاد یې تولیدي توان له لاسه ورکړي او ټولنه یې د پوښتنې او نوښت جرئت وبایلي.

که د افغانستان اوسنی تعلیمي انزوا، فکري محدودیتونه، اقتصادي کمزوري او د انساني ظرفیتونو ضایع کېدل دوام وکړي، نو د راتلونکي لپاره څو جدي خطرونه شته:

  • د مسلکي ډاکټرانو، انجینرانو، استادانو او څېړونکو د راتلونکو نسلونو کمښت.

  • د فقر او بې‌کارۍ له امله د ځوانانو د مهاجرت دوام.

  • له نړیوال علمي او تخنیکي پرمختګ څخه د هېواد لا زیات وروسته پاتې کېدل.

  • د کورنیو اقتصادي او ټولنیزو ستونزو ژورېدل.

  • پر بهرنیو مرستو او وارداتي مهارتونو د اوږدمهاله اتکا زیاتېدل.

  • د ټولنیز باور، ملي یووالي او راتلونکي په اړه د خلکو د هیلو کمزورېدل.

خو دا برخلیک حتمي نه دی.

تاریخ د تقدیر تړلی کتاب نه دی. تاریخ د انسانانو د پرېکړو، کړنو، تېروتنو او اصلاحاتو پایله ده.

افغانستان لا هم د بدلون توان لري؛ ځکه د یوه ملت تر ټولو ستره شتمني یوازې کانونه، غرونه، سیندونه او ځمکې نه دي، بلکې د هغه انسانان دي.

تر هغو چې د یوه افغان ماشوم په زړه کې د زده کړې هیله ژوندۍ وي، د روښانه راتلونکي امکان نه دی مړ شوی.

خو هیله یوازې هغه وخت په واقعیت بدلېږي چې د بدلون لپاره عملي لارې پرانیستل شي.

راتلونکی په دعا غوښتل کېدای شي، خو یوازې په دعا نه جوړېږي؛ راتلونکی علم، کار، عدالت، تدبیر او مسئولیت غواړي.

-: مذهبي واکمنان د تاریخ، ملت او خپل وجدان پر وړاندې څه مسئولیت لري؟

که یو مذهبي واکمن په رښتیا باور لري چې واک یې امانت دی، نو باید دا هم ومني چې امانت د مالکیت معنا نه لري.

د دولت مشري د هېواد شخصي ملکیت نه دی.

ملت د واکمن شخصي رعیت نه دی.

او د میلیونونو انسانانو راتلونکی د یوه فرد د فکري تجربو میدان نه دی.

د افغانستان د اوسنیو واکمنانو مسئولیت یوازې د فرمانونو صادرول نه دي؛ هغوی باید د خپلو پرېکړو انساني، اقتصادي، علمي او تاریخي پایلو ته ځواب ووايي.

تر ټولو لومړی مسئولیت یې د ټولو نجونو او هلکانو لپاره د معیاري تعلیم د بشپړو فرصتونو برابرول دي.

دویم مسئولیت یې د پوهنتونونو د علمي ظرفیت بیا رغول، د استادانو ساتل، د علمي ازادۍ خوندي کول او د څېړنې ملاتړ دی.

درېیم مسئولیت یې د ولس د غږ اورېدل دي؛ داسې چې سوله‌ییز انتقاد، علمي اختلاف او مدني غوښتنې د دښمنۍ په سترګه ونه کتل شي.

څلورم مسئولیت یې د داسې حکومتدارۍ جوړول دي چې وړتیا، حساب ورکونه، شفافیت او عدالت پکې د شخصي وفادارۍ او محدودې ډلې پر ګټو لومړیتوب ولري.

پنځم مسئولیت یې دا دی چې د هېواد د اقتصاد، روغتیا، کرنې، صنعت، اوبو، برېښنا او کارموندنې لپاره د متخصصانو پر بنسټ عملي پالیسۍ جوړې کړي.

او تر ټولو مهم مسئولیت یې دا دی چې دین د خپلو سیاسي پرېکړو د نه نقد کېدونکي سپر په توګه ونه کاروي.

یو مذهبي مشر باید له ځان څخه وپوښتي:

که زما پرېکړه د زرګونو ماشومانو د تعلیم مخه نیسي، آیا د هغې د بیا ارزونې اخلاقي مسئولیت نه لرم؟

که زما د حکومتدارۍ تګلاره د خلکو ستونزې نه شي حلولای، آیا یوازې د خپل مقام په ساتلو بریالی بلل کېدای شم؟

که متخصصان، استادان، ډاکټران او د ټولنې بېلابېل قشرونه اندېښنې لري، آیا د هغوی اورېدل زما مقام کمزوری کوي، که زما پرېکړې پخوي؟

او که یوه پرېکړه د وطن راتلونکی زیانمنوي، آیا د هغې بدلول کمزوري ده، که حکمت؟

د واکمن سترتوب په دې کې نه دی چې هېڅکله خپله خبره بدله نه کړي؛ سترتوب په دې کې دی چې د حقیقت په څرګندېدو سره د اصلاح جرئت ولري.

-: افغانان باید څه وکړي؟ آیا چوپتیا د برخلیک منل دي؟

د افغانستان د راتلونکي مسئولیت یوازې د واکمنانو پر اوږو نه دی؛ خو د واکمنانو مسئولیت د عام ولس له مسئولیت سره برابر هم نه دی.

هغه څوک چې قانوني او اجرایي واک لري، د بدلون لپاره ډېرې وسیلې لري او د پایلو ډېر مسئولیت هم ورترغاړې دی.

سره له دې، افغان ولس د خپل راتلونکي په جوړولو کې بې‌وسه نه دی.

Related Posts
1 of 63,742

افغانان باید تر هر څه وړاندې د علم ارزښت د خپل ټولنیز ژوند په مرکز کې وساتي.

هغه کورنۍ چې د خپلو ماشومانو د زده کړې لپاره هڅه کوي، د هېواد راتلونکی ساتي.

هغه استاد چې له سختو شرایطو سره سره علمي امانت ته وفادار پاتې کېږي، د ملي بقا خدمت کوي.

هغه عالم چې د دین له نوم څخه د ظلم او شخصي واکمنۍ د توجیه مخالفت کوي، د دین اخلاقي اعتبار ساتي.

هغه ځوان چې مهارت زده کوي، کتاب لولي، څېړنه کوي او د خپلې ټولنې ستونزو ته حل لارې لټوي، د راتلونکي بنسټ ږدي.

افغانان باید د قومي، ژبني، مذهبي او سیمه‌ییزو اختلافونو پر ځای د ګډ انساني کرامت، تعلیم، عدالت او ملي خیر پر محور سره نږدې شي.

ځکه وېشل شوی ملت د خپل راتلونکي په اړه د ګډې پرېکړې ځواک له لاسه ورکوي.

همدارنګه، د هېواد دننه او بهر افغان متخصصان باید د پوهې، مسلکي روزنې، علمي همکارۍ او اقتصادي نوښت له لارې له خپل وطن سره اړیکې ژوندۍ وساتي.

د سوله‌ییزو مدني لارو، مسئولانه خبرو اترو، د حقونو د غوښتنې، د ټولنیز باور د جوړولو او د تاوتریخوالي د مخنیوي هڅې باید د ملي اصلاح د لارې مهمې برخې وي.

خو له هغو خلکو څخه چې د وېرې او سختو محدودیتونو لاندې ژوند کوي، د بې‌خطره شرایطو په څېر د علني اعتراض تمه عادلانه نه ده. د هرې هڅې لپاره باید د انسانانو خوندیتوب او د هغوی واقعي امکانات په پام کې ونیول شي.

ملتونه په کرکه نه رغېږي.

په انتقام نه ابادېږي.

او د یوه استبداد په بدل کې د بل استبداد په جوړولو نه ژغورل کېږي.

د افغانستان ژغورنه داسې ملي فکر غواړي چې عدالت د انتقام پر ځای، علم د تعصب پر ځای، مشوره د انحصار پر ځای او د انسان کرامت د ړوند اطاعت پر ځای کېږدي.

-: آیا د دین دفاع د واکمن له هرې پرېکړې دفاع ده؟

دا هغه پوښتنه ده چې باید د افغانستان په هر دیني، علمي او ټولنیز بحث کې په جرئت مطرح شي.

آیا د یوه مذهبي مشر مخالفت د دین مخالفت دی؟

نه.

آیا د یوه ملا د سیاسي پرېکړې نقد د اسلام نقد دی؟

نه.

آیا د ښځو د تعلیم غوښتنه، د بې‌کارۍ پر ضد غږ پورته کول، د ناروغانو لپاره د روغتیايي خدمتونو غوښتل او د حکومت له مسئولینو څخه د حساب غوښتنه د دین ضد عمل دی؟

نه؛ دا د انساني کرامت، ټولنیز عدالت او عامه مسئولیت غوښتنې دي.

د دین سپېڅلتیا باید د انسان د خطا د پټولو وسیله نه شي.

د یوه مذهبي عالم علمي مقام د احترام وړ کېدای شي، خو دا احترام هغه ته د بې‌حده سیاسي واک، نه خطا کېدلو یا له حساب ورکولو څخه د معافیت حق نه ورکوي.

اسلامي تمدن په خپل تاریخ کې د علم، طب، ریاضیاتو، فلسفې، نجوم او فکري بحث سترې دورې تجربه کړې دي.

نو د علم او دین ترمنځ دښمني جوړول نه د دین د عظمت لپاره ضروري دي او نه د هېواد د پرمختګ لپاره ګټور.

هغه ټولنه چې دین او علم د یو بل دښمنان ګڼي، په حقیقت کې د خپل فکري ظرفیت یوه برخه له بلې سره په جګړه اخته کوي.

او هغه واکمن چې د علم پر ځای یوازې د ظاهري اطاعت غوښتنه کوي، ښايي فرمان منونکي پیدا کړي، خو د پرمختللي هېواد د جوړولو لپاره اړین خلاق، ماهر او مسئول انسانان نه شي روزلای.

-: د تاریخ محکمه؛ هغه ورځ چې واکمن به نه وي، خو پایلې به یې پاتې وي

هر واکمن یوه ورځ له واکه ځي.

هر فرمان یوه ورځ د تاریخ سند ګرځي.

هره ماڼۍ زړېږي.

هر سیاسي شعار خپل وخت تېروي.

خو د واکمنو د پرېکړو پایلې د نسلونو په ژوند کې پاتې کېدای شي.

هغه ماشوم چې نن له تعلیم څخه محروم دی، سبا به د همدې محرومیت اقتصادي او ټولنیزې پایلې تجربه کوي.

هغه ځوان چې نن د خپل وطن په راتلونکي باور له لاسه ورکوي، ښايي سبا خپل استعداد بل هېواد ته یوسي.

هغه ناروغ چې نن د روغتیايي خدمتونو له کمښت سره مخ دی، د سیاسي شعارونو په وسیله نه رغېږي.

او هغه مور چې د خپل ماشوم د لوږې له امله ژاړي، د واکمنۍ د بریالیتوب له ادعاوو څخه ډوډۍ نه شي جوړولای.

تاریخ له واکمنانو یوازې دا نه پوښتي چې څومره وخت مو حکومت وکړ.

تاریخ پوښتي:

څومره انسانان مو له ناپوهۍ وژغورل؟

څومره ماشومان مو ښوونځیو ته ورسول؟

څومره کورنۍ مو له فقر څخه را وایستلې؟

څومره ناروغانو ته مو درملنه برابره کړه؟

څومره استعدادونه مو وروزل؟

څومره ازاد فکرونه مو وزغمل؟

او تر ټولو مهمه دا چې د خپل واک په پای کې مو ملت تر پخوا پوه، هوسا، متحد او باعزته پرېښود، که لا بې‌وسه، محروم او ناهیلی؟

د واکمن د ژوند تر ټولو لویه ناکامي دا نه ده چې واک له لاسه ورکړي؛ بلکې دا ده چې واک یې ساتلی وي، خو د خپل ملت راتلونکی یې بایللی وي.

-: د یوه افغان ماشوم وروستۍ پوښتنه

تصور وکړئ، د افغانستان په یوه لرې کلي کې یو ماشوم د ژمي په سړه شپه کې د یوې کمزورې رڼا ترڅنګ ناست دی.

پلار یې بې‌کاره دی.

مور یې ناروغه ده.

په کور کې د سبا د ډوډۍ ډاډ نشته.

د هغه خور د ښوونځي کتابونه په صندوق کې ساتلي دي، خو د زده کړو د دوام اجازه نه لري.

ماشوم له خپل پلار څخه پوښتي:

«پلاره! زموږ وطن ولې غریب دی؟»

پلار چوپ شي.

ماشوم بیا پوښتي:

«پلاره! ولې د نورو هېوادونو ماشومان ساینس زده کوي، کمپیوټر جوړوي، ډاکټران او انجینران کېږي، خو زموږ د خور ښوونځی تړلی دی؟»

پلار سترګې ټیټې کړي.

ماشوم درېیمه پوښتنه وکړي:

«پلاره! که زموږ مشران وايي چې دوی د خدای د رضا لپاره حکومت کوي، نو ولې زموږ په کور کې دومره غمونه دي؟»

پلار د ځواب لپاره کلمې نه مومي.

ځکه دا یوازې د یوه ماشوم پوښتنه نه ده.

دا د یوه ملت پوښتنه ده.

دا د هغو میندو پوښتنه ده چې د خپلو اولادونو راتلونکی په تیاره کې ویني.

دا د هغو استادانو پوښتنه ده چې د خپلو شاګردانو د استعدادونو ضایع کېدل ګوري.

دا د هغو ځوانانو پوښتنه ده چې له خپل وطن سره مینه لري، خو د باعزته ژوند فرصت پکې نه مومي.

او دا د تاریخ هغه پوښتنه ده چې د هر واکمن تر دروازې رسېږي:

که ستاسې واک د ملت د خیر لپاره دی، نو د ملت د خیر نښې چېرته دي؟

د پای خبره: افغانستان به د یوه شخص په اراده نه، د یوه ملت په ویښتیا روښانه کېږي

افغانستان د یوه ملا، یوه قوماندان، یوه سیاسي مشر، یوې ډلې او یوې محدودې حلقې شخصي ملکیت نه دی.

افغانستان د هغو میلیونونو انسانانو ګډ وطن دی چې په غرونو، درو، کلیو او ښارونو کې یې ژوند، تاریخ، دردونه او هیلې سره تړلې دي.

د افغانستان راتلونکی باید د یوه فرد د مطلقې ارادې قرباني نه شي.

هېواد داسې نظام ته اړتیا لري چې د دین اخلاقي ارزښتونو ته درناوی ولري، خو د دین په نوم د انساني عقل، علم، عدالت او مشورې دروازې ونه تړي.

داسې نظام ته اړتیا لري چې د واکمن له نقد څخه ونه وېرېږي، بلکې نقد د اصلاح فرصت وګڼي.

داسې حکومت ته اړتیا لري چې د خلکو له ظاهري بڼې وړاندې د هغوی لوږه وویني؛ د هغوی له چوپتیا وړاندې یې درد واوري؛ او د هغوی له اطاعت وړاندې یې انساني حقونه وپېژني.

ځکه د یوه ملت بقا یوازې په جغرافیه کې نه ده؛ د هغه بقا د خلکو په پوهه، روغتیا، ازاد فکر، اقتصادي توان او انساني کرامت کې ده.

که نن د افغانستان د نجونو او هلکانو د تعلیم دروازې پرانیستل شي، که پوهنتونونه د علم په واقعي مرکزونو بدل شي، که متخصصانو ته ارزښت ورکړل شي، که د ولس غږ واورېدل شي او که واکمن د خپلو پرېکړو د اصلاح جرئت پیدا کړي، نو د روښانه راتلونکي لپاره لا هم لاره شته.

خو که د یوه انسان خبره تر قانون، مشورې، علم او د میلیونونو انسانانو تر اړتیاوو لوړه پاتې شي، که هره پوښتنه بغاوت وبلل شي او هره تېروتنه د دین په نوم توجیه شي، نو د هېواد د اوږدمهاله وروسته پاتې کېدو خطر به لا زیات شي.

او په پای کې، د افغانستان د واکمنو لپاره باید دا یوه پوښتنه د هرې شپې د وجدان محاکمه وي:

تاسې به خدای ته څه ځواب ورکوئ، که هغه درڅخه وپوښتي چې ما تاسې ته د میلیونونو انسانانو د خدمت فرصت درکړی و، خو تاسې د هغوی له لوږې، بې‌سوادۍ، ناروغۍ او محرومیت سره څه وکړل؟

ایا ځواب به دا وي چې موږ د خلکو د ږیرو، لونګیو او ظاهري اطاعت څارنه کوله؟

که دا چې موږ د هغوی د ماشومانو لپاره ښوونځي جوړ کړل، د ناروغانو لپاره مو روغتونونه فعال کړل، د ځوانانو لپاره مو د کار زمینه برابره کړه او د خپل ولس عزت مو خوندي کړ؟

د دې دوو ځوابونو ترمنځ یوازې د حکومتدارۍ توپیر نه دی؛ د یوه ملت د تیارو او رڼا ترمنځ فاصله ده.

افغانستان به هغه ورځ د روښانه راتلونکي پر لور روان شي چې د واکمن خبره وروستۍ خبره نه وي، بلکې د حقیقت، عدالت، علم او د ملت د خیر غوښتنه د پرېکړې وروستی معیار وي.

او تر هغې ورځې پورې به د هر محروم افغان ماشوم په سترګو کې یوه بې‌ځوابه پوښتنه ژوندۍ وي:

«زما ګناه څه وه چې د نورو ماشومانو په څېر مې د علم، هیلې او روښانه سبا حق ونه درلود؟»

دا پوښتنه د تاریخ په پاڼو کې نه ورکېږي.

دا د واکمنانو په فرمانونو نه چوپېږي.

دا د یوه ملت په حافظه کې پاتې کېږي.

ځکه د یوه ملت تر ټولو ستره غمیزه یوازې دا نه ده چې په تیاره کې ژوند کوي؛ تر ټولو ستره غمیزه دا ده چې د رڼا غوښتنه یې هم جرم وګڼل شي.

«هغه واکمني چې له پوښتنې وېرېږي، له حقیقت څخه وېرېږي؛ هغه واکمني چې له علم څخه وېرېږي، له راتلونکي څخه وېرېږي؛ او هغه واکمني چې د ملت غږ چوپوي، په حقیقت کې د خپل تاریخ د محکومیت پرېکړه پخپله لیکي.»

افغانستان د فرمانونو په ډېروالي نه، د پوهې په رڼا، د عدالت په ټینګښت او د انسان د کرامت په ساتنه ابادېږي.

Our Pashto-Dari Website

  Donate Here

د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه

د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :

Support Dawat Media Center

If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320

Leave A Reply