اوومه برخه: نشه يي توکي او د ځوانانو راتلونکی
د ځوانۍ ارزښت او د ژوند ساتنه
ځواني د انسان د ژوند هغه پړاو ده چي انسان پکښي د کار، زده کړي، پرمختګ او د خپل راتلونکي د جوړولو ډېر توان لري. په دې عمر کي انسان نوي فکرونه پیدا کوي، له نویو خلکو سره اشنا کېږي او د ژوند په اړه مهمي پرېکړي کوي.
خو ځواني داسي وخت هم ده چي انسان د ځینو خطرونو او ناسمو انتخابونو سره مخ کېدای سي. که یو ځوان د خپلو پرېکړو پایلو ته پام ونه کړي، ښايي داسي عادتونه خپل کړي چي پر روغتیا، کورنۍ، زده کړه او راتلونکي یې ناوړه اغېز وکړي.
له دغو ستونزو څخه یوه مهمه ستونزه د نشه يي توکو استعمال ده. نشه يي توکي د انسان پر بدن، فکر، احساساتو او ټولنیز ژوند اغېز کولای سي. ځیني ځوانان د ملګرو د فشار، اقتصادي ستونزو، کورنیو اختلافونو یا د لنډمهالي خوند په خاطر د نشه يي توکو استعمال پیلوي، خو وروسته ښايي د پرېښودلو په برخه کي له جدي ستونزو سره مخ سي.
له همدې امله د ځوانانو لپاره مهمه ده چي د نشه يي توکو د زیانونو په اړه پوهه ترلاسه کړي او د خپل ژوند د ساتني لپاره سمي پرېکړي وکړي.
نشه يي توکي څه شی دي؟
نشه يي توکي هغه مواد دي چي پر دماغ او عصابي سیستم اغېز کوي او د انسان په فکر، احساساتو، چلند او بدني فعالیتونو کي بدلون راوستلای سي. ځیني مواد انسان ته د لنډ وخت لپاره د خوښۍ، ارامتیا یا د ستونزو د هېرولو احساس ورکوي، خو په ځینو حالاتو کي د روږدي کېدو، روغتیايي زیانونو او نورو ستونزو سبب ګرځي.
د نشه يي توکو بېلابېل ډولونه سته. په هغو کي تاریاک، هیرویین، چرس، سیشه او نور غیرقانوني یا زیانمن نشه يي مواد شامل دي. د دغو موادو اغېزې یو شان نه دي، خو استعمال یې د جدي روغتیايي خطرونو سبب کېدای سي.
سګرټ او نور تمباکو لرونکي محصولات هم زیانمن دي. نیکوتین د روږدي کېدو سبب کېدای سي او د تمباکو استعمال د زړه، سږو او د بدن د نورو غړو د ناروغیو خطر زیاتوي.
الکولي مشروبات هم پر دماغ، د پرېکړي کولو پر وړتیا او د انسان پر چلند اغېز کوي او د ګڼو روغتیايي ستونزو سبب کېدای سي.
البته هر درمل نشه يي توکی نه ده. ځیني درمل د ناروغیو د درملني لپاره اړین وي، خو باید د ډاکټر د لارښووني مطابق وکارول سي. د درملو بې ځایه استعمال یا د نورو خلکو د نسخو پر بنسټ د درملو خوړل خطرناک کېدای سي.
ځوانان ولي نشه يي توکو ته مخه کوي؟
د دې پوښتني ځواب یوازي یو نه دی. هر ځوان خپل شرایط لري او د نشه يي توکو د استعمال لاملونه یې هم توپیر کولای سي.
۱. د ملګرو فشار
ځیني ځوانان د دې لپاره نشه يي توکي استعمالوي چي ملګري یې هم دا کار کوي. دوی فکر کوي که انکار وکړي، ملګري به یې کمزوري وبولي یا به یې له خپلي ډلي څخه وباسي.
خو د نورو خلکو د خوشحالولو لپاره خپل روغتیا او راتلونکی له خطر سره مخ کول سمه پرېکړه نه ده.
یو رښتینی ملګری باید داسي کار ته وهڅونه ونه کړي چي ستا روغتیا، عزت او راتلونکی زیانمنوي.
۲. اقتصادي ستونزي او بېکاري
بېکاري او بېوزلي د انسان پر فکر او احساساتو فشار اچولای سي. ځیني ځوانان چي کار نه لري، د راتلونکي په اړه اندېښمن وي او نه پوهېږي چي څنګه خپل ژوند بدل کړي.
په داسي حالت کښي ښايي ځیني کسان د خپلي اندېښنې د کمولو لپاره نشه يي توکو ته مخه کړي. خو نشه د بېکارۍ او بېوزلۍ ستونزي نه حل کوي، بلکي ښايي نوي لګښتونه او ستونزي هم ورسره پیدا کړي.
د کار پیدا کولو لپاره هڅه، د یوه مسلک زده کړه، له باوري خلکو سره مشوره او د ستونزو د حل لپاره عملي ګامونه تر نشې ډېره ګټوره لاره ده.
۳. کورنۍ ستونزي
د کورنۍ اختلافونه، د مور او پلار ترمنځ شخړي، د اولادونو سره بد چلند او د کورنۍ د غړو ترمنځ د میني او ملاتړ کموالی د ځینو ځوانانو پر احساساتو ناوړه اغېز کولای سي.
یو ځوان ښايي د خپلي ستونزي د بیانولو لپاره څوک ونه لري او فکر وکړي چي هېڅوک یې نه درک کوي.
په داسي حالت کښي د باور وړ کس سره خبري کول، د کورنۍ د یوه هوښیار غړي مشوره اخیستل او د اړتیا پر وخت له مسلکي مرستي ګټه اخیستل مهم دي.
د کورنۍ ستونزي باید په خبرو، تفاهم او مناسب ملاتړ حل سي، نه په داسي عادتونو چي انسان ته نور زیان هم ورسوي.
۴. د تجربې او تجسس له امله
ځیني ځوانان یوازي د دې لپاره نشه يي توکي ازمويي چي پوه سي څه احساس لري. دوی ښايي د خطرونو په اړه جدي فکر ونه کړي او ګومان وکړي چي هر وخت یې پرېښودلای سي.
خو ځیني مواد د روږدي کېدو خطر لري او د استعمال دوام یې د انسان پر ژوند جدي اغېز کولای سي. له همدې امله د خطرناکو موادو تجربه کول د ځان د ازمویلو مناسبه لاره نه ده.
۵. د خپګان او رواني فشارونو له امله
کله چي انسان له سخت خپګان، اندېښنې، یوازیتوب یا نورو رواني ستونزو سره مخ وي، ښايي د ژر ارامېدو لپاره ناسم انتخاب وکړي.
خو نشه يي توکي د رواني ستونزو د حل باوري لاره نه ده. په ځینو کسانو کي د دغو موادو استعمال د اندېښنې، خپګان او نورو ستونزو د زیاتېدو سبب هم کېدای سي.
که یو ځوان له رواني فشار سره مخ وي، باید خپل حالت جدي وګڼي او له باوري کس، ډاکټر یا رواني روغتیايي متخصص څخه مرسته وغواړي.
د نشه يي توکو پر بدن او فکر اغېزې
د نشه يي توکو زیانونه د استعمال شوي موادو، د هغه د اندازې، د استعمال د مودې او د انسان د روغتیا له حالت سره توپیر لري. خو ځیني عام خطرونه یې دا دي:
د فکر او پرېکړي کولو کمزوري: ځیني مواد د انسان پر تمرکز، حافظه او د سم تصمیم پر نیولو اغېز کوي.
د زده کړي ستونزي: د نشه يي توکو استعمال کولای سي د زده کړي پر وړتیا او د ورځنیو مسؤلیتونو پر ترسره کولو ناوړه اغېز وکړي.
د روغتیا خراپوالی: د موادو له ډول سره سم، د زړه، سږو، ځیګر او نورو غړو د زیان خطر زیاتېدای سي.
د پېښو خطر: نشه کولای سي د موټر چلولو، ماشین کارولو او نورو خطرناکو فعالیتونو پر وخت د پېښو امکان زیات کړي.
روږدي کېدل: ځیني مواد داسي حالت رامنځته کوي چي انسان یې د استعمال د بندولو پر وخت له سختو غوښتنو او نورو ستونزو سره مخ کېږي.
مالي ستونزي: د نشه يي توکو دوامدار استعمال پیسې مصرفوي او د کورنۍ د اړینو اړتیاوو لپاره موجودي پیسې کمولای سي.
دا مهمه ده چي د نشه يي توکو د استعمال په اړه له مبالغې او ناسم معلوماتو څخه ډډه وسي. د هر موادو خطرونه باید د باوري روغتیايي معلوماتو پر بنسټ وپېژندل سي.
د نشې اغېز پر کورنۍ
کله چي یو انسان په نشه يي توکو روږدی سي، اغېزې یې یوازي د هغه پر خپل ژوند نه محدودېږي. کورنۍ یې هم له ستونزو سره مخ کېدای سي.
مور او پلار ښايي د خپل اولاد په اړه دوامداره اندېښنه ولري. د کورنۍ پیسې ښايي د خوراک، تعلیم او روغتیا پر ځای په نشه يي توکو ولګېږي. د کورنۍ د غړو ترمنځ شخړي زیاتېدای سي او د یو بل پر خبرو باور کمېدای سي.
په ځینو کورنیو کي د نشه يي توکو استعمال د تاوتریخوالي، پورونو او نورو ټولنیزو ستونزو خطر هم زیاتولای سي.
خو د روږدي کس سپکاوی او له ټولني څخه ایستل عموماً د ستونزي د حل ښه لاره نه ده. کورنۍ باید د خپل توان مطابق د هغه د درملني او اصلاح لپاره هڅه وکړي، خو په دې لاره کي باید د کورنۍ د نورو غړو خوندیتوب او حقونه هم وساتل سي.
روږدي کېدل د روغتیا یوه جدي ستونزه کېدای سي او په ډېرو حالاتو کي د مسلکي درملني او دوامدار ملاتړ اړتیا لري.
د اسلام له نظره د بدن او عقل ساتنه
اسلام انسان ته د بدن، عقل او ژوند د ساتني ارزښت ورښيي. انسان باید د خپل ځان او نورو خلکو د روغتیا او خوندیتوب خیال وساتي.
په قرآن کریم کي الله تعالی د انسانانو د ځانونو د هلاکت پر لور د بې پروا تګ مخه نیولې ده. د دې لارښووني له عمومي مفهوم څخه دا زده کوو چي انسان باید خپل ژوند په قصدي ډول له خطر سره مخ نه کړي.
اسلام همدارنګه د عقل ساتنه مهمه ګڼي. هغه مواد چي عقل ګډوډوي، انسان د ناسمو پرېکړو لوري ته بیایي او د ځان یا نورو د زیان سبب ګرځي، د جدي پاملرني وړ دي.
د نشه يي موادو د شرعي حکم په اړه باید د هغو موادو ډول، اغېزه او د علماوو معتبر بحثونه په پام کي ونیول سي. په اسلامي تعلیماتو کي د نشه کوونکو موادو او مستوونکو مشروباتو په اړه سختي لارښووني راغلي دي.
د ځوان لپاره مهمه ده چي د خپل دین د لارښوونو په رڼا کي له زیانمنو عادتونو څخه ځان وساتي او د خپل بدن او ژوند ساتنه خپل مسؤلیت وګڼي.
د نشې پر ځای د ستونزو د حل سمي لاري
که یو ځوان له خپګان، بېکارۍ، اقتصادي ستونزو یا کورنیو اختلافونو سره مخ وي، باید پوه سي چي د هرې ستونزي لپاره د حل لاري سته، که څه هم ځیني وختونه پیدا کول یې اسانه نه وي.
لومړی باید خپله ستونزه په روښانه ډول وپېژني. که ستونزه بېکاري وي، د کار موندلو او مسلکي زده کړي لپاره پلان جوړول ګټور دي. که ستونزه رواني فشار وي، له باوري کس سره خبرې کول او د متخصص مرسته اخیستل مناسب ګامونه دي.
که ستونزه د ملګرو له فشار سره تړاو ولري، باید د هغو خلکو په انتخاب کي پام وسي چي د انسان خیر غواړي او د ناسمو کارونو هڅونه نه کوي.
ورزش، منظم خوب، مناسب خوراک، د کورنۍ سره ښه اړیکي او د ورځني ژوند منظمول هم د روغتیا په ساتنه کي مرسته کولای سي.
البته دغه کارونه د هر ډول روږدي کېدو د درملني بدیل نه دي. که یو څوک په نشه يي موادو روږدی سوی وي، ښايي د ډاکټر او مسلکي درملني اړتیا ولري.
که یو ملګری په نشه يي توکو روږدی وي، څه باید وکړو؟
که ته ووینې چي ستا ملګری یا د کورنۍ کوم غړی په نشه يي توکو روږدی سوی ده، هڅه وکړه چي له هغه سره په درناوي او خواخوږۍ چلند وکړې.
د خلکو په مخ کي یې مه سپکوه او د هغه ستونزه د ملنډو موضوع مه جوړوه. د ارامو خبرو له لاري ورته ووایه چي د هغه روغتیا او راتلونکی درته ارزښت لري.
هڅه وکړه چي د مسلکي مرستي اخیستلو ته یې وهڅوې. که د درملني لپاره کوم باوري روغتیايي مرکز یا متخصص ته لاسرسی وي، د مرستي د ترلاسه کولو په برخه کي ورسره همکاري کولای سې.
خو د هغه د ستونزي د پټولو لپاره درواغ مه وایه او داسي پیسې مه ورکوه چي په څرګنده توګه د نشه يي توکو د اخیستلو لپاره کارول کېږي. مرسته باید د اصلاح، درملني او د ژوند د ښه کولو لپاره وي.
که یو څوک د نشې له امله بې هوښه سي، ساه یې سخته سي یا د ژوند د خطر نښي پکښي ښکاره سي، باید سمدستي بیړنۍ روغتیايي مرسته وغوښتل سي.
د نشې پرېښودل ممکن دي
ځیني کسان فکر کوي چي که یو انسان په نشه يي توکو روږدی سي، نو نور به هېڅکله روغ نه سي. دا فکر سم نه ده.
ډېر کسان د مناسبې درملني، د کورنۍ د ملاتړ او خپلو هڅو په وسیله د نشې له ستونزي څخه د خلاصون لپاره بریالي ګامونه اخلي.
خو د روږدي کېدو پرېښودل تل اسانه نه وي. ځیني مواد د پرېښودلو پر وخت جدي بدني او رواني ستونزي پیدا کولای سي. له همدې امله د موادو د ډول او د روږدي کېدو د کچي مطابق باید له روغتیايي متخصص سره مشوره وسي.
ځیني کسان د درملني، مشورې، ملاتړیزو ډلو او د ژوند د عادتونو د بدلون له لاري مرسته ترلاسه کوي. د درملني مناسبه طریقه د هر شخص له حالت سره توپیر لري.
که یو ځوان څو ځله د نشې د پرېښودلو هڅه کړې وي او بېرته ورته ګرځېدلی وي، باید ځان بې ارزښته ونه ګڼي. بېرته استعمال ته ګرځېدل د دې معنا نه لري چي درملنه ناممکنه ده؛ دا ښايي د درملني په پلان کي د بدلون او لا ډېر ملاتړ اړتیا وښيي.
مهمه خبره دا ده چي انسان د مرستي غوښتلو لپاره ځان ملامت نه کړي او د خپل ژوند د ښه کولو هڅه جاري وساتي.
د ټولني او حکومت مسؤلیت
د نشه يي توکو ستونزه یوازي د یوه ځوان یا یوې کورنۍ ستونزه نه ده. دا د ټولني د روغتیا، اقتصاد او امنیت سره هم تړاو لري.
کورنۍ باید له خپلو اولادونو سره د نشه يي توکو د خطرونو په اړه په مناسبه توګه خبري وکړي. ښوونځي او تعلیمي مرکزونه باید ځوانانو ته د روغتیا، روږدي کېدو او د ستونزو د حل په اړه سم معلومات ورکړي.
ټولنه باید د سپورټ، زده کړي، مسلکي روزني او سالمو ټولنیزو فعالیتونو لپاره فرصتونه زیات کړي، څو ځوانان وکولای سي خپل وخت په ګټورو کارونو مصرف کړي.
حکومت او روغتیايي ادارې هم مسؤلیت لري چي د مخنیوي، درملني او بیا رغوني لپاره مناسب خدمات برابر کړي. د نشه يي توکو د قاچاق او ناقانونه کاروبار مخنیوی هم د ټولني د خوندیتوب یوه مهمه برخه ده.
له روږدو کسانو سره باید د انسانیت او درناوي چلند وسي، خو د نشه يي توکو د قاچاق، د نورو د استثمار او د خلکو د زیانمنولو په وړاندي باید قانوني او مسؤلانه اقدامات ترسره سي.
د ځوانانو لپاره عملي سپارښتني
د دې لپاره چي ځوانان له نشه يي توکو او زیانمنو عادتونو څخه ځانونه وساتي، دا څو ټکي په پام کي نیولای سي:
۱. له هغو کسانو او چاپېریالونو څخه ځان وساته چي نشه يي توکو ته دي هڅوي.
۲. د ملګرو د فشار پر وخت د انکار کولو جرئت ولره.
۳. خپل وخت د زده کړي، کار، ورزش او نورو ګټورو فعالیتونو لپاره منظم کړه.
۴. که له سختو ستونزو سره مخ یې، د نشې پر ځای له باوري کس یا متخصص څخه مرسته وغواړه.
۵. د سګرټو، تمباکو او نورو زیانمنو موادو خطرونه جدي وګڼه.
۶. د درملو استعمال د ډاکټر د لارښووني مطابق وکړه.
۷. که په نشه يي توکو روږدی سوی یې، ځان مه سپکوه؛ د درملني لپاره مسلکي مرسته وغواړه.
۸. د خپل ملګري د ستونزي په لیدلو سره یې سپکاوی مه کوه، بلکي د مناسبې مرستي لاره ورته وښیه.
۹. د نشه يي توکو د استعمال او قاچاق په اړه د غلطو معلوماتو او دروغجنو وعدو څخه ځان وساته.
۱۰. په یاد ولره چي ستا روغتیا، عقل او ژوند ارزښت لري او د ساتني لپاره یې مسؤلیت لرې.
د اوومي برخي پایله
نشه يي توکي د ځوانانو د روغتیا، تعلیم، کار، کورنۍ او راتلونکي لپاره جدي خطرونه رامنځته کولای سي. ځیني ځوانان د ملګرو د فشار، بېکارۍ، کورنیو ستونزو او رواني فشارونو له امله دې موادو ته مخه کوي، خو نشه د دغو ستونزو د حل باوري لاره نه ده.
اسلام د ژوند، عقل او روغتیا ساتني ته ارزښت ورکوي او انسان هڅوي چي له زیانمنو لارو ځان وساتي.
د نشه يي توکو د مخنیوي لپاره د ځوانانو پوهاوی، د کورنۍ ملاتړ، د زده کړي او کار فرصتونه او د مسلکي درملني شتون ډېر مهم دي.
هغه څوک چي په نشه يي توکو روږدی سوی وي، باید د سپکاوي او نا امیدۍ پر ځای د درملني او اصلاح فرصت ترلاسه کړي. د ستونزي منل، د مرستي غوښتل او د درملني پیل د ژوند د بدلون مهم ګامونه دي.
ګرانه ځوانه! خپل عقل، روغتیا او راتلونکی د لنډمهالي خوند قرباني مه کوه. که له ستونزو سره مخ یې، د حل لاره ولټوه، له باوري خلکو مرسته وغواړه او د خپل ژوند د ښه کولو هیله ژوندۍ وساته.
Our Pashto-Dari Website

د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320