د ځوانانو فکر او شخصیت / دوهمه برخه

۱- فکر د انسان د ژوند لار ټاکي

انسان په دې نړۍ کي یوازي د ژوند کولو لپاره نه دی پیدا سوی، بلکي د فکر کولو، زده کړي، کار کولو او د خپل ژوند د ښه کولو وړتیا هم لري. د انسان فکر هغه ځواک دی چي د ژوند په بېلابېلو حالاتو کي ورسره مرسته کوي، د ښو او بدو ترمنځ توپیر ورښيي او د راتلونکي لپاره د پرېکړو کولو لاره ورته روښانه کوي.
په ځانګړې توګه د ځوانۍ په عمر کي فکر ډېر اهمیت لري، ځکه په دې وخت کي انسان د خپل ژوند په اړه جدي سوچونه پیلوي. ځوان د خپل راتلونکي په اړه فکر کوي، غواړي یو ښه مسلک ولري، د کورنۍ لپاره ګټور وي، د ټولني په منځ کي خپل ځای پیدا کړي او د خپلو هیلو د پوره کولو لپاره یوه مناسبه لاره ومومي.
خو د هر ځوان فکر یو ډول نه وي. ځیني ځوانان د ستونزو پر وخت د حل لاري لټوي، خو ځیني نور د ستونزي په لیدلو سره ژر ناامیده کېږي. ځیني د خپلو تېروتنو څخه زده کړه کوي، خو ځیني نور بیا د خپلو تېروتنو پړه پر نورو اچوي. د دې توپیر یو مهم لامل دا دی چي انسان څنګه فکر کوي او د ژوند پېښو ته په کوم نظر ګوري.
د بېلګي په توګه، که یو ځوان په یوه ازموینه کي ناکام سي، ښايي ووایي چي زه هېڅ وړتیا نه لرم او نور به بریالی نه سم. بل ځوان ښايي له ځان سره ووایي چي دا ځل مي ښه تیاری نه وو نیولی، باید خپل کمزوري ځایونه وپېژنم او بیا هڅه وکړم. دواړه له یوه حالت سره مخ سوي دي، خو د فکر کولو طریقه یې توپیر لري.
لومړی ځوان خپله ناکامي د خپل ژوند پای ګڼي، خو دوهم ځوان ورته د زده کړي یو فرصت ګوري. دا په دې معنا نه ده چي مثبت فکر هره ستونزه په خپله حلوي، بلکي مثبت فکر انسان هڅوي چي د ستونزي د حل لپاره مناسب ګامونه واخلي.
ځوان باید زده کړي چي د هر خبر، هرې خبري او هرې پېښي په اړه بې له سوچ کولو پرېکړه ونه کړي. د انسان هر فکر سم نه وي او هر احساس هم د حقیقت څرګندونه نه کوي. کله کله موږ د غوسې، خپګان، وېرې یا خوشحالۍ پر وخت داسي پرېکړي کوو چي وروسته پرې پښېمانه کېږو.
له همدې امله د ښه فکر کولو لپاره اړینه ده چي انسان د یوې موضوع بېلابېل اړخونه وګوري، له باوري خلکو سره مشوره وکړي، د معلوماتو د سمون په اړه ځان ډاډه کړي او بیا پرېکړه وکړي.
ځواني د فکر د روزلو ښه وخت دی. څوک چي په دې عمر کي د فکر کولو، پوښتني کولو، لوستلو او د خپلو تېروتنو د منلو عادت پیدا کړي، د ژوند په نورو پړاوونو کي به هم له دې وړتیاوو څخه ګټه واخلي.

۲- شخصیت څه شی دی؟

کله چي موږ د یوه انسان په اړه وایو چي ښه شخصیت لري، عموماً موخه مو دا وي چي هغه انسان ښه اخلاق، مناسب چلند، د مسؤلیت احساس او له نورو سره د چلند کولو ښه طریقه لري. خو شخصیت تر دې هم پراخ مفهوم دی.
د انسان شخصیت د هغه د فکرونو، عادتونو، اخلاقو، احساساتو، پرېکړو او له نورو خلکو سره د اړیکو له مجموعې څخه جوړېږي. دا هغه ځانګړتیاوي دي چي د انسان د چلند په طریقه کي څرګندېږي او خلک یې په بېلابېلو حالاتو کي پېژني.
شخصیت یوازي په ښو جامو، ښایسته څېره، لوړو خبرو یا د خلکو په مخ کي په ښه ښکارېدو نه جوړېږي. یو انسان ښايي ډېر ښایسته کالي واغوندي او ښې خبري وکړي، خو که د نورو حقونه تر پښو لاندي کوي، درواغ وايي او پر خپلو ژمنو وفا نه کوي، نو د هغه شخصیت به له ستونزو سره مخ وي.
په مقابل کي، یو ساده کلیوال ځوان چي ښايي ډېري پیسې او لوړي زده کړي ونه لري، خو رښتینی وي، د نورو درناوی کوي، د خلکو حق نه خوري او پر خپلو ژمنو ولاړ وي، کولای سي د یوه ښه شخصیت خاوند وي.
د دې خبري موخه دا نه ده چي زده کړه، پاکوالی، ظاهري بڼه او اقتصادي پرمختګ ارزښت نه لري، بلکي موخه دا ده چي د انسان اصلي ارزښت باید یوازي په ظاهري حالت او شتمنۍ ونه سنجول سي.
ښه شخصیت د یوې ورځي په تېرېدو نه جوړېږي. دا د ورځني ژوند د کوچنیو کارونو پایله ده. کله چي یو ځوان رښتیا وايي، د نورو خبرو ته غوږ نیسي، خپله تېروتنه مني، د کمزوري انسان حق ته پام کوي او خپل مسؤلیت پر وخت ترسره کوي، نو ورو ورو په خپل شخصیت کي ښې ځانګړتیاوي پیاوړې کوي.
د شخصیت جوړونه پرله‌پسې هڅه غواړي. انسان کله کله تېروتنه کوي، غوسه کېږي یا ناسمه پرېکړه کوي، خو مهمه دا ده چي خپله تېروتنه وپېژني، د اصلاح هڅه وکړي او د پخواني عادت د بدلولو لپاره عملي ګامونه واخلي.
هیڅوک له پیله بشپړ انسان نه وي. موږ ټول د زده کړي او پرمختګ اړتیا لرو. هغه ځوان چي د خپل شخصیت د اصلاح لپاره هڅه کوي، د خپل راتلونکي د ښه کولو لپاره هم مهم ګام اخلي.

۳- پر ځان باور؛ د پرمختګ لپاره مهم ځواک

پر ځان باور دا معنا لري چي انسان خپل ارزښت، وړتیاوي او کمزوري ځایونه وپېژني او د خپلو موخو د ترلاسه کولو لپاره پر خپلو هڅو باور ولري.
ځیني ځوانان ځکه د خپلو هیلو لپاره ګام نه اخلي چي فکر کوي دوی دا کار نه سي کولای. یو ځوان ښايي وغواړي انګلیسي زده کړي، خو د دې وېره ولري چي ګواکي ژبه به هېڅکله زده نه کړي. بل ښايي د کمپیوټر زده کړي ته زړه ولري، خو د دې له امله یې پیل نه کړي چي په کورنۍ کي یې بل څوک په دې کار نه پوهېږي.
دا ډول وېري کله کله د انسان د پرمختګ مخه نیسي. خو که یو ځوان د هر نوي کار له پیل څخه مخکي د بشپړ مهارت انتظار وکړي، ښايي هېڅکله یې پیل ونه کړي.
هیڅوک د یوه کار په لومړۍ ورځ کي ماهر نه وي. هغه کسان چي نن په یوه مسلک کي مهارت لري، ډېری یې په پیل کي نوي وو، تېروتني یې کولې او د زده کړي لپاره یې وخت ته اړتیا لرله.
پر ځان باور دا نه دی چي انسان ځان تر نورو غوره وګڼي یا فکر وکړي چي هېڅکله تېروتنه نه کوي. پر ځان باور دا دی چي انسان پوه سي وړتیاوي یې د زده کړي او تمرین له لاري پیاوړې کېدای سي او که له یوې ستونزي سره مخ سي، کولای سي د حل لپاره یې هڅه وکړي.
د ځان باور د پیاوړي کولو لپاره ځیني ساده لاري سته:
لومړی، کوچني هدفونه وټاکه او د پوره کولو لپاره یې هڅه وکړه. که غواړې کتاب لوستل پیل کړې، هره ورځ څو مخونه ولوله. که غواړې نوې ژبه زده کړې، هره ورځ څو نوي لغتونه زده کړه.
دوهم، خپل پرمختګ له پرونني ځان سره پرتله کړه، نه تل له نورو خلکو سره. ښايي بل ځوان تر تا ډېر امکانات ولري، خو دا په دې معنا نه ده چي ته پرمختګ نه سې کولای.
درېیم، له تېروتنو څخه مه تښته. که په یوه کار کي تېروتنه وکړې، د هغې د لاملونو په پېژندلو سره د بیا تکرار مخه ونیسه.
څلورم، د نورو له مناسبي مشورې څخه ګټه واخله. د یوه باوري ښوونکي، تجربه لرونکي کس یا داسي ملګري نظر واوره چي ستا د پرمختګ غوښتونکی وي.
پنځم، د خپلو وړتیاوو ترڅنګ خپل کمزوري ځایونه هم ومنه. که په یوه موضوع نه پوهېږې، د پوښتني کولو شرم مه کوه. د نه پوهېدو منل د زده کړي د پیل لومړی ګام دی.
ځوان باید پر ځان باور ولري، خو دا باور باید له هڅي، زده کړي او واقعیت پېژندني سره مل وي. یوازي دا ویل چي زه بریالی کېږم، بسنه نه کوي؛ د بریالیتوب لپاره کار او پرله‌پسې هڅه هم اړینه ده.

۴- د نورو سره ځان مه پرتله کوه

د انسانانو ژوند، شرایط، وړتیاوي او فرصتونه یو له بله توپیر لري. یو څوک په شتمنه کورنۍ کي لویېږي، ښه ښوونځي ته ځي او د زده کړو لپاره ورته امکانات برابر وي. بل څوک ښايي په یوه لیرې کلي کي ژوند کوي، د کورنۍ اقتصادي ستونزي ولري او ان د خپلو زده کړو د دوام لپاره له ډېرو خنډونو سره مخ وي.
که دا دواړه ځوانان د خپل ژوند شرایط له پامه وغورځوي او یوازي د خپلو پایلو پرتله وکړي، ښايي هغه څوک چي امکانات یې لږ دي، ځان بې‌وسه او بې‌ارزښته وګڼي. خو دا ډول پرتله کول د انسان د حالت بشپړ انځور نه څرګندوي.
البته له نورو خلکو څخه زده کړه کول ګټور دي. که یو ځوان وویني چي بل کس د زیاتو هڅو په وسیله پرمختګ کړی دی، کولای سي د هغه له تجربو څخه ګټه واخلي. ستونزه هغه وخت پیدا کېږي چي انسان د نورو بریالیتوب د خپل کمښت نښه وګڼي او خپل ژوند بې‌ارزښته ورته ښکاره سي.
نن سبا په ټولنیزو رسنیو کي ډېر کسان یوازي د خپل ژوند ښایسته انځورونه، سفرونه، شتمني او بریالیتوبونه خپروي. لیدونکی کله کله فکر کوي چي ټول خلک خوشحاله، شتمن او بریالي دي، یوازي دی له ستونزو سره مخ دی. خو د یوه انسان له څو انځورونو څخه د هغه د ټول ژوند په اړه پرېکړه نه سي کېدای. د هر انسان په ژوند کي داسي ستونزي هم وي چي ښايي له نورو سره یې شریکي نه کړي.
ځوان باید د نورو له بریالیتوبونو څخه الهام واخلي، خو خپل ارزښت دې د هغوی په شتمنۍ، جامو، زده کړو یا ټولنیز مقام نه تلي.
له ځان څخه دا پوښتني کول ګټور دي: ایا زه د تېر کال په پرتله څه نوي زده کړي دي؟ ایا زما اخلاق ښه سوي دي؟ ایا خپل مسؤلیتونه په ښه توګه ترسره کوم؟ ایا د خپلو موخو لپاره منظم کار کوم؟
که ځوابونه دي د پرمختګ نښي ولري، نو باید خپل کار ته دوام ورکړې. که په ځینو برخو کي وروسته پاته یې، د ځان د ملامتولو پر ځای د اصلاح لپاره پلان جوړ کړه.
هر انسان خپل سفر لري. مهمه دا نه ده چي ته د بل چا په پرتله څومره ژر مخته ځې، بلکي دا ده چي په کومه لاره روان یې او د خپلو شرایطو په اندازه د پرمختګ لپاره څه کوې.

۵- مثبت فکر او د ستونزو پر وخت هیله

په ژوند کي ستونزي د انسان د عمر، شتمنۍ او مقام له مخي توپیر کوي، خو نږدې هر انسان له ځینو ستونزو سره مخ کېږي. یو ځوان د زده کړو په برخه کي ستونزه لري، بل د کار په موندلو کي، بل د کورنۍ له اقتصادي حالت سره مبارزه کوي او بل ښايي د ملګرو، اړیکو یا خپل راتلونکي په اړه اندېښمن وي.
د ستونزو پر وخت د انسان فکر ډېر اهمیت لري. که انسان هره ستونزه د خپل ژوند پای وګڼي، ښايي د حل لپاره یې هڅه پرېږدي. خو که ستونزه داسي وګڼي چي د حل لپاره یې لاري لټولای سي، نو د پرمختګ امکان یې زیاتېږي.
مثبت فکر په دې معنا نه دی چي انسان خپګان، غم او وېره له پامه وغورځوي. دا هم نه ده چي هر څه به حتماً ښه کېږي او انسان ته به هېڅ ستونزه نه پېښېږي. مثبت فکر دا دی چي انسان د ستونزي حقیقت ومني، خپل احساسات وپېژني او د امکان تر حده د حل لپاره یې هڅه وکړي.
د بېلګي په توګه، که یو ځوان د کار په موندلو کي بریالی نه سي، ښايي ناامیده سي. خو د دې پر ځای چي د تل لپاره هڅه پرېږدي، کولای سي خپل مهارتونه وارزوي، د کار غوښتنلیک برابر کړي، له تجربه لرونکو کسانو مشوره واخلي او د کار موندلو لپاره نوري لاري وپلټي.
کېدای سي د هغه ستونزه ژر حل نه سي. کېدای سي اقتصادي شرایط سخت وي او د کار مناسب فرصتونه لږ وي. خو دا چي ستونزه سمدستي نه حل کېږي، په دې معنا نه ده چي هره هڅه بې‌ګټي ده.
ځوان باید د خپلو شرایطو حقیقت درک کړي. که د هغه په سیمه کي د کار فرصتونه کم وي، ښايي د یوه نوي مهارت زده کړه، د کوچني کاروبار پیلول یا د قانوني کاري او تحصیلي فرصتونو لټول ورته ګټور تمام سي. البته هره لاره باید د خپلو امکاناتو او شرایطو له مخي وارزول سي.
کله چي ستونزي تر خپل توان لوړي سي، له کورنۍ، باوري ملګرو، ښوونکو یا مسلکي مرستندویانو څخه مرسته غوښتل کمزوري نه ده. انسان کله کله د ستونزي د حل لپاره د بل چا نظر او ملاتړ ته اړتیا لري.
د هیلو ساتل مهم دي، خو هیله هغه وخت پیاوړې کېږي چي له عملي هڅو سره مل وي. که ځوان د خپل راتلونکي لپاره هیله لري، باید د هغې د پوره کولو لپاره هم ګامونه واخلي.

۶- د ځوانانو په شخصیت کي د اخلاقو رول

علم، مهارت او شتمني د انسان په ژوند کي مهم ارزښتونه دي، خو ښه اخلاق هم د شخصیت له مهمو بنسټونو څخه دي. یو انسان ښايي ډېر معلومات ولري، خو که د نورو خلکو درناوی نه کوي، درواغ وايي او د خلکو حقونه تر پښو لاندي کوي، د هغه پوهه د ټولني لپاره د ګټي پر ځای د زیان سبب هم کېدای سي.
ښه اخلاق په ورځني ژوند کي څرګندېږي. کله چي ځوان له یوه کوچني، غریب، ناروغ یا کمزوري انسان سره په درناوي چلند کوي، د هغه د شخصیت یوه مهمه برخه څرګندوي. کله چي د چا امانت ساتي، پر خپله ژمنه ولاړ وي او د نورو په غیاب کي د هغوی د عزت خیال ساتي، د باور وړ انسان ګرځي.
ځیني کسان فکر کوي چي د بریالیتوب لپاره باید انسان سخت‌زړی وي، د نورو احساساتو ته پام ونه کړي او یوازي د خپلو ګټو په فکر کي وي. خو د نورو حقونو ته پام کول او له خلکو سره ښه چلند کول د کمزورۍ نښه نه ده. انسان کولای سي مهربان وي او په عین وخت کي د خپلو حقونو دفاع هم وکړي.
ښه اخلاق دا هم نه دي چي انسان د نورو د خوښۍ لپاره هره غوښتنه ومني. کله کله باید انسان د ناسم کار په مقابل کي نه ووایي، د ظلم مخالفت وکړي او خپل حق په مناسبه طریقه وغواړي.
د شخصیت د جوړولو لپاره د اخلاقو تمرین اړین دی. که یو ځوان غواړي رښتینی وي، باید په ورځني ژوند کي د رښتیا ویلو هڅه وکړي. که غواړي صبر ولري، باید د غوسې پر وخت د ځان د کنټرول تمرین وکړي. که غواړي د نورو درناوی وکړي، باید د هغوی خبرو ته غوږ ونیسي او له سپکاوي څخه ډډه وکړي.
ښه اخلاق په خبرو نه، بلکي په عمل کي خپل ارزښت څرګندوي.

د محمد طارق بزګر مقالوې اثارو ته لنډه کتنه

۷- له خپلو تېروتنو څخه زده کړه

هیڅ انسان د ژوند په اوږدو کي له تېروتنو څخه بشپړ خوندي نه دی. انسان کله کله د معلوماتو د کموالي، بېړه، ناسم فکر یا د احساساتو د غلبې له امله غلطه پرېکړه کوي. مهمه دا نه ده چي انسان هېڅکله تېروتنه ونه کړي، بلکي دا ده چي د تېروتني پر وخت څه ډول چلند کوي.
ځیني کسان د خپلي تېروتني د منلو پر ځای پړه پر نورو اچوي. دوی هڅه کوي خپل کار سم وښيي، که څه هم پوهېږي چي تېروتنه یې کړې ده. دا ډول چلند د انسان د پرمختګ مخه نیسي، ځکه څوک چي خپله تېروتنه نه مني، د هغې د اصلاح لپاره هم مناسب ګام نه سي اخیستلای.
بل انسان ښايي خپله تېروتنه ومني، د هغې لامل وپلټي، له زیانمن سوي کس څخه بښنه وغواړي او هڅه وکړي چي په راتلونکي کي یې بیا تکرار نه کړي. دا ډول چلند د مسؤلیت احساس څرګندوي.
د بېلګي په توګه، که یو ځوان خپل ډېر وخت په بې‌ګټورو بوختیاوو تېر کړي او د ازمویني لپاره تیاری ونه نیسي، نو د ناکامۍ پر وخت باید یوازي پر ښوونکي یا نورو کسانو نیوکه ونه کړي. ښه ده چي خپل د تیاري طریقه وارزوي او د راتلونکي لپاره منظم پلان جوړ کړي. البته که په ازموینه یا ښوونځي کي بې‌عدالتي هم سوې وي، هغه باید په مناسبه طریقه وڅېړل سي.
د تېروتني منل په دې معنا نه دي چي انسان ځان بې‌ارزښته وګڼي. انسان باید له خپل کار څخه زده کړه وکړي، نه دا چي د یوې تېروتني له امله پر خپل ټول شخصیت بد ګومان وکړي.
که ځوان له یوه کاره ناکام سي، کولای سي له ځانه وپوښتي: څه پېښ سول؟ زما په اختیار کي څه وو؟ کوم کار مي سم ترسره نه کړ؟ بل ځل څه ډول ښه چمتووالی نیولای سم؟
دا پوښتني انسان د ملامتولو پر ځای د حل لاري ته بیایي.
ژوند د زده کړي یوه اوږده لاره ده. که انسان له خپلو تېروتنو څخه زده کړه وکړي، نو حتا یوه ناکامي هم د راتلونکي لپاره د تجربې سرچینه ګرځېدای سي.

۸- د ملګرو اغېز پر فکر او شخصیت

ملګري د ځوانانو په ژوند کي مهم ځای لري. انسان له خپلو ملګرو سره خبري کوي، وخت تېروي، تجربې شریکوي او کله کله د هغوی له چلند او فکر څخه اغېزمن کېږي.
ښه ملګري د انسان د پرمختګ لپاره مرسته کولای سي. هغوی یو بل زده کړي ته هڅوي، د ستونزو پر وخت ملاتړ کوي، د ناسمو پرېکړو په اړه خبرداری ورکوي او د پرمختګ لپاره مناسبې مشورې ورکوي.
خو ناسمه ملګرتیا د انسان پر ژوند منفي اغېز لرلای سي. که د یوه ځوان ملګري په دوامداره توګه هغه درواغو، بې‌مسؤلیتی، د نورو حقونو ته په نه پام کولو یا نورو زیانمنو کارونو ته هڅوي، نو د ځوان لپاره اړینه ده چي د دې اړیکو په اړه په غور پرېکړه وکړي.
البته د یوه انسان په اړه باید یوازي د هغه د یوې تېروتني له مخي پرېکړه ونه سي. هر انسان د اصلاح او بدلون فرصت لري. ښه ملګری هغه نه دی چي هېڅکله تېروتنه نه کوي، بلکي هغه دی چي د خپلو تېروتنو د اصلاح هڅه کوي او نور هم ښو کارونو ته هڅوي.
ځوان باید د ملګرتیا پر وخت دا وګوري چي له یوه کس سره تر ناسته ولاړه وروسته د هغه پر فکر، اخلاقو او ورځنیو کارونو څه اغېز پرېوځي. ایا دا ملګرتیا د پرمختګ سبب کېږي، که د زده کړي، کار او مسؤلیتونو مخه نیسي؟
د ملګرو ټاکل باید یوازي د هغوی د شتمنۍ، جامو، شهرت یا ظاهري حالت له مخي ونه سي. د انسان اخلاق، رښتینولي، چلند او د نورو په اړه نظر هم مهم دي.
په عین وخت کي ځوان باید خپله هم ښه ملګری وي. که له نورو څخه د رښتینولۍ، مرستي او درناوي تمه لري، نو پخپله هم باید دا ځانګړتیاوي ولري.
ښه ملګرتیا هغه ده چي دواړه کسان د یو بل د پرمختګ، عزت او نېکمرغۍ لپاره مرسته وکړي.

۹- د ځان پېژندني ارزښت

د شخصیت جوړولو لپاره یو مهم ګام د ځان پېژندنه ده. ځان پېژندنه دا معنا لري چي انسان خپل فکرونه، احساسات، وړتیاوي، کمزوري ځایونه، غوښتني او د ژوند ارزښتونه وپېژني.
ډېری ځوانان د خپل راتلونکي په اړه هیلي لري، خو کله کله نه پوهېږي چي کوم کار ته ډېره لېوالتیا لري، په کومه برخه کي وړتیا لري او د کومو مهارتونو زده کړه ورته ګټوره ده.
یو ځوان ښايي د خلکو په خبرو د یوه مسلک انتخاب وکړي، خو وروسته پوه سي چي د هغه کار له خپلو لېوالتیاوو او وړتیاوو سره سمون نه لري. بل ځوان ښايي د نورو له امله خپل استعداد له پامه وغورځوي او هغه فرصتونه له لاسه ورکړي چي په رښتیا ورسره علاقه لري.
د ځان پېژندني لپاره انسان کولای سي د خپلو پخوانیو تجربو په اړه فکر وکړي. کوم کارونه ورته اسانه دي؟ په کومو فعالیتونو کي ښه نتیجه ترلاسه کوي؟ کوم مهارتونه غواړي زده کړي؟ کوم عادتونه یې د پرمختګ مخه نیسي؟ د نورو خلکو کوم نظرونه ورته ګټور تمامېږي؟
دا پوښتني د انسان سره مرسته کوي چي خپل حالت ښه وپېژني.
خو ځان پېژندنه یوازي په فکر کولو نه بشپړېږي. انسان باید بېلابېل ګټور کارونه هم وازمويي. کېدای سي یو ځوان فکر کوي چي د کمپیوټر له زده کړي سره علاقه لري، خو تر هغو چي عملي تمرین یې نه وي کړی، په بشپړ ډول نه پوهېږي چي په دې برخه کي یې لېوالتیا او وړتیا څومره ده.
د نوي کار ازمویل، د تجربه لرونکو کسانو سره خبري کول، د کتابونو لوستل او د خپلو تجربو ارزول د ځان پېژندني په برخه کي مرسته کوي.
همدارنګه، انسان باید خپل ځان د نورو له نظرونو څخه جلا هم وپېژني. د خلکو نظرونه کله ګټور وي، خو هر څوک ستا وړتیاوي او شرایط په بشپړه توګه نه سي پېژندلای. له همدې امله باید د نورو مشورې واورېدل سي، خو وروستۍ پرېکړه د مناسبو معلوماتو، فکر او د خپلو شرایطو په پام کي نیولو سره وسي.
ځوان چي خپل ځان ښه وپېژني، د زده کړو، کار او راتلونکي په اړه به یې پرېکړي هم تر ډېره روښانه وي.

۱۰- د شخصیت د جوړولو لپاره ورځني عادتونه

شخصیت یوازي د لویو پرېکړو په وخت کي نه څرګندېږي. د انسان ورځني عادتونه هم د هغه د ژوند پر لوري او چلند اغېز لري.
که یو ځوان غواړي خپل شخصیت پیاوړی کړي، باید له کوچنیو خو ګټورو عادتونو څخه پیل وکړي. د بېلګي په توګه، پر وخت پاڅېدل، د ورځني کار لپاره پلان جوړول، د کتاب لوستل، د بدن پاکوالي ته پام کول، له نورو سره په درناوي چلند کول او د خپلو مسؤلیتونو پر وخت ترسره کول د ژوند په ښه کولو کي مرسته کوي.
یو ځوان چي هره ورځ خپل وخت بې‌پلان مصرفوي، ښايي د مهمو کارونو لپاره وخت پیدا نه کړي. خو که د ورځي لپاره ساده پلان جوړ کړي، د خپلو کارونو د ترسره کولو امکان یې زیاتېږي.
د عادتونو بدلون تل اسانه نه وي. که یو څوک له ډېرو کلونو راهیسي د یوه ناسم عادت خاوند وي، ښايي په یوه ورځ یې پرېښودل ورته ستونزمن وي. په دې حالت کي ښه ده چي د بدلون لپاره کوچني ګامونه واخلي او په دوامداره توګه یې تمرین کړي.
د بېلګي په توګه، که یو ځوان هره ورځ څو ساعته بې‌هدفه پر موبایل تېروي، کولای سي لومړی د موبایل د استعمال لپاره ټاکلی وخت وټاکي او د هغه پر ځای کتاب لوستلو، ورزش یا زده کړي ته وخت ورکړي.
که غواړي مطالعه پیل کړي، اړینه نه ده چي په لومړۍ ورځ څو ساعته کتاب ولولي. کولای سي له لسو یا پنځلسو دقیقو څخه پیل وکړي او وروسته خپل وخت زیات کړي.
همدارنګه، ځوان باید د خپل بدن او ذهن د روغتیا خیال وساتي. کافي خوب، مناسب خوراک، بدني فعالیت او د اړتیا پر وخت له نورو څخه مرسته غوښتل د ورځني ژوند مهم اړخونه دي.
د ښو عادتونو په جوړولو کي پرله‌پسې هڅه مهمه ده. که یوه ورځ له پلان څخه وروسته پاته سي، باید هر څه پرېنږدي، بلکي په بله ورځ بیا پیل وکړي.
د انسان راتلونکی ډېر وخت د هغو کوچنیو کارونو له لاري جوړېږي چي هغه یې هره ورځ ترسره کوي.

۱۱- د خلکو د خبرو تر اغېز لاندي خپل ژوند مه پرېږده

د انسان په ژوند کي د نورو خلکو نظرونه او خبري کله ګټوري وي او کله د پرمختګ مخه نیسي. ځیني کسان د انسان هڅونه کوي، خو ځیني نور ښايي د هغه پر وړتیاوو شک وکړي، د هغه موخي بې‌ګټي وګڼي یا د خپل نظر د منلو لپاره فشار ورباندي راوړي.
د بېلګي په توګه، یو ځوان غواړي زده کړه وکړي، خو ځیني کسان ورته وايي چي له زده کړي څخه ګټه نه سي ترلاسه کولای. بل ځوان غواړي یو حلال مسلک زده کړي، خو نور کسان ښايي د هغه د کار له امله ملنډي ورباندي ووهي.
که ځوان د هر چا په خبره خپل هدف بدل کړي، ښايي هېڅکله د خپل ژوند لپاره روښانه لاره پیدا نه کړي.
خو دا هم سمه نه ده چي انسان د نورو هره مشوره بې‌ارزښته وګڼي. کله کله د تجربه لرونکو خلکو مشورې انسان له لویو تېروتنو څخه ژغورلای سي. مهمه دا ده چي د خلکو خبري په فکر واورېدل سي او د هغوی د خبرو د سموالي په اړه پرېکړه وسي.
ځوان باید د خپل هدف، شرایطو او امکاناتو په اړه معلومات راټول کړي. که غواړي یوه رشته ولولي، باید د هغې د زده کړو شرایط وپېژني. که غواړي کاروبار پیل کړي، باید د لګښتونو او خطرونو په اړه فکر وکړي. که غواړي بهر ته د زده کړو یا کار لپاره ولاړ سي، باید د قانوني لارو، مالي امکاناتو او اړینو اسنادو په اړه باوري معلومات ترلاسه کړي.
په دې توګه به یې پرېکړه یوازي د احساساتو یا د نورو د خبرو پر بنسټ نه وي.
د خلکو نیوکي هم باید په دوو برخو ووېشل سي. ځیني نیوکي د انسان د اصلاح لپاره وي او ګټه ورڅخه اخیستل کېدای سي. خو ځیني خبري بې‌بنسټه، سپکوونکې یا د ناسم قضاوت پایله وي.
ځوان باید له ګټورو نیوکو څخه زده کړه وکړي، خو د بې‌بنسټه خبرو له امله خپل ټول باور له لاسه ورنه کړي.
هر انسان حق لري چي د خپل ژوند لپاره موخي وټاکي، د مناسبو لارو په لټه کي سي او د خپلو شرایطو په پام کي نیولو سره پرېکړي وکړي. خو دا ازادي له مسؤلیت سره مل ده، ځکه زموږ پرېکړي کله کله پر نورو خلکو هم اغېز کوي.

۱۲- د شخصیت په جوړولو کي د کورنۍ او ټولني ونډه

د انسان شخصیت یوازي د هغه د شخصي هڅو په وسیله نه جوړېږي. کورنۍ، ښوونځی، ملګري، ټولنه او د ژوند شرایط هم د انسان پر فکر او چلند اغېز کوي.
ماشوم د کورنۍ په چاپېریال کي د خبرو کولو، د نورو د درناوي، د ستونزو د حل او د مسؤلیت د منلو ډېر عادتونه زده کوي. که په کورنۍ کي د خبرو، میني، درناوي او سالمو لارښوونو چاپېریال وي، ماشوم ته د ښو عادتونو د زده کولو زمینه برابرېږي.
خو که په کورنۍ کي دوامداره سپکاوی، تاوتریخوالی یا بې‌عدالتي وي، ښايي پر ماشوم او ځوان منفي اغېز وکړي. له همدې امله د کورنۍ غړي باید هڅه وکړي چي د یو بل د عزت خیال وساتي او ستونزي د خبرو او مناسب تفاهم له لاري حل کړي.
ښوونځی هم د شخصیت په جوړولو کي مهم رول لري. ښوونکي کولای سي د زده کوونکو د علمي پرمختګ ترڅنګ د مسؤلیت، نظم، ګډ کار او د نورو د نظرونو د درناوي په برخه کي هم مرسته وکړي.
ټولنه هم مسؤلیت لري چي د ځوانانو لپاره د زده کړو، کار، ورزش، فرهنګي فعالیتونو او مسلکي پرمختګ مناسب فرصتونه برابر کړي. که ځوانانو ته د خپلو وړتیاوو د څرګندولو زمینه برابره نه سي، ښايي د هغوی ډېر استعدادونه بې‌ګټي پاته سي.
البته د انسان د شخصیت په اړه باید دا ونه ویل سي چي هر څه یې یوازي د کورنۍ او ټولني له امله دي. انسان د زده کړي، فکر کولو او د خپل چلند د اصلاح وړتیا هم لري. کېدای سي یو ځوان په سختو شرایطو کي لوی سوی وي، خو د مناسبو هڅو، زده کړي او ملاتړ په وسیله خپل ژوند بدل کړي.
له همدې امله د ځوانانو د پرمختګ لپاره دوه کارونه مهم دي: ځوان باید د خپل شخصیت د جوړولو لپاره هڅه وکړي او کورنۍ او ټولنه باید د هغه د پرمختګ لپاره مناسبه زمینه برابره کړي.

۱۳- ځوان باید خپل احساسات وپېژني

احساسات د انسان د ژوند طبیعي برخه ده. انسان خوشحالي، خپګان، غوسه، وېره، مینه، هیله او ناامیدي تجربه کوي. دا احساسات پخپله د انسان د کمزورۍ نښه نه ده، بلکي د انساني ژوند یوه عادي برخه ده.
ستونزه هغه وخت پیدا کېږي چي انسان خپل احساسات ونه پېژني او د هغوی تر اغېز لاندي بېړه ناکي پرېکړي وکړي.
د بېلګي په توګه، یو ځوان د ملګري له یوې خبري څخه غوسه کېږي او په هماغه وخت کي سپکوونکي الفاظ ورته وايي. وروسته چي غوسه یې سړه سي، ښايي پښېمانه سي. که هغه د غوسې پر وخت لږ تم سوی وای، د خبري په اړه یې فکر کړی وای او خپل نظر یې په ارامه بیان کړی وای، ښايي د اړیکي د خرابېدو مخه یې نیولې وای.
د احساساتو پېژندنه دا معنا لري چي انسان پوه سي اوس څه احساس کوي او د دې احساس لامل څه دی. که غوسه دی، باید ځان وپوښتي چي ولې غوسه دی. که خپه دی، باید وګوري چي د خپګان لامل څه دی او د حل لپاره یې څه کولای سي.
ځیني وختونه احساسات د یوې ستونزي په اړه موږ ته خبر راکوي. د بېلګي په توګه، که یو ځوان تل د یوه کار په اړه اندېښنه لري، ښايي اړتیا وي چي د هغه کار لپاره ښه تیاری ونیسي یا له یوه باوري کس سره مشوره وکړي.
خو هر احساس باید د حقیقت وروستۍ پرېکړه ونه ګڼل سي. کله کله انسان د وېرې له امله یو فرصت خطرناک ګڼي، حال دا چي د مناسبو معلوماتو په ترلاسه کولو سره یې خطر کمېدای سي.
ځوان باید زده کړي چي د خپلو احساساتو د څرګندولو لپاره مناسبه لاره وکاروي. د غوسې پر وخت لږ تم کېدل، د خپګان پر وخت له باوري کس سره خبري کول، د ستونزي په اړه فکر کول او د اړتیا پر وخت مرسته غوښتل ګټور کارونه دي.
که خپګان، اندېښنه یا بله رواني ستونزه ډېره شدیده او دوامداره سي او د ورځني ژوند مخه ونیسي، له روغتیايي یا رواني متخصص څخه مرسته غوښتل هم مهم دي.
د احساساتو پېژندنه انسان ته دا وړتیا ورکوي چي د خپل چلند مسؤلیت واخلي او له نورو سره خپلي اړیکي په ښه توګه وساتي.

۱۴- د شخصیت د جوړولو لپاره عملي پلان

د شخصیت په اړه معلومات هغه وخت ډېره ګټه لري چي انسان یې په خپل ژوند کي عملي کړي. که یو ځوان د ښه شخصیت، پر ځان باور، مثبت فکر او ښو اخلاقو په اړه ډېر څه ولولي، خو په ورځني ژوند کي د بدلون لپاره ګام وانخلي، نو د هغه پوهه به په عمل کي لږه اغېزه ولري.
د بدلون لپاره اړینه نه ده چي انسان په یوه ورځ کي خپل ټول عادتونه بدل کړي. غوره ده چي یو یا دوه مهم کارونه وټاکي او د هغو په ترسره کولو کي دوامداره هڅه وکړي.
د بېلګي په توګه، یو ځوان کولای سي د یوې میاشتي لپاره دا ساده پلان عملي کړي:
لومړۍ اوونۍ: د خپلو ورځنیو عادتونو څارنه. هره ورځ دي وګوري چي وخت یې په څه تېرېږي، کوم کارونه یې ګټور دي او کوم یې د پرمختګ مخه نیسي.
دوهمه اوونۍ: د یوه ګټور عادت پیلول. د بېلګي په توګه، هره ورځ شل دقیقې مطالعه، د ژبي زده کړه یا د یوه مسلکي مهارت تمرین.
درېیمه اوونۍ: د اخلاقو او اړیکو ښه کول. د نورو خبرو ته غوږ نیول، پر خپلو ژمنو وفا کول، د تېروتني پر وخت بښنه غوښتل او د بې‌ځایه غوسې د کمولو هڅه.
څلورمه اوونۍ: د خپل پرمختګ ارزونه. ځوان دي وګوري چي کوم کارونه یې ښه ترسره کړي، له کومو ستونزو سره مخ سوی او په راتلونکې میاشت کي څه ډول خپل پلان ښه کولای سي.
دا پلان یوازي یوه بېلګه ده. هر ځوان کولای سي د خپلو شرایطو، عمر، زده کړو او امکاناتو له مخي خپل پلان جوړ کړي.
مهمه دا ده چي هدفونه عملي وي. که یو ځوان د ورځني کارونو تر څنګ د زده کړي لپاره یوازي نیم ساعت وخت لرلای سي، نو باید هماغه وخت په منظم ډول وکاروي. د نورو خلکو له امکاناتو سره د خپل ژوند پرتله کول د پرمختګ لپاره لازمي نه دي.
ځوان باید د خپل پرمختګ پر وخت له ځان سره رښتینی وي. که کوم کار یې نه وي ترسره کړی، د پټولو پر ځای دي یې لامل وپېژني. که کوم هدف یې ترلاسه کړی وي، د هغه د ساتلو لپاره دي هڅه وکړي.
د شخصیت جوړونه یوه اوږده لاره ده. د یوې میاشتي پلان د انسان ټول ژوند نه بدلوي، خو د ښه بدلون د پیل لپاره ګټور ګام کېدای سي.

۱۵- د دوهمي برخي پایله: خپل شخصیت پخپله وروزه

ګرانه ځوانه! ستا شخصیت ستا د ژوند له مهمو پانګو څخه دی. پیسې، شتمني، زده کړه او مسلکي مهارتونه ټول ارزښت لري، خو که انسان د مسؤلیت، رښتینولۍ، درناوي او د سمو پرېکړو وړتیا ونه لري، ښايي په ژوند کي له ډېرو ستونزو سره مخ سي.
د خپل شخصیت جوړولو لپاره د بل چا انتظار مه کوه. که غواړې رښتینی اوسې، له رښتیا ویلو څخه پیل وکړه. که غواړې پر ځان باور ولرې، د خپلو وړتیاوو د پیاوړي کولو لپاره کار وکړه. که غواړې بریالی اوسې، د خپلو موخو لپاره منظم پلان جوړ کړه. که غواړې له نورو سره ښې اړیکي ولرې، د هغوی د حقونو او احساساتو درناوی وکړه.
په عین وخت کي له ځان څخه د بشپړتیا تمه مه کوه. ته به تېروتني کوې، کله به له ستونزو سره مخ کېږې او کله به د خپل هدف د ترلاسه کولو لپاره نوري هڅي ته اړتیا ولرې. دا هر څه د ژوند برخه ده. مهمه دا ده چي له تېروتنو څخه زده کړه وکړې او د اصلاح هڅه جاري وساتې.
خپل ځان له نورو سره د شتمنۍ، شهرت او ظاهري حالت له مخي مه پرتله کوه. هر انسان خپل شرایط، وړتیاوي او ستونزي لري. له نورو څخه زده کړه وکړه، خو خپل ژوند د هغوی د ژوند په بڼه مه سنجوه.
په یاد ولره چي ښه شخصیت یوازي په خبرو نه جوړېږي. ستا ورځني کارونه، له خلکو سره ستا چلند، د مسؤلیتونو ترسره کول او د ستونزو پر وخت ستا پرېکړي ستا د شخصیت په جوړولو کي مهم رول لري.
انسان د خپل ژوند په هر پړاو کي د زده کړي او بدلون فرصت لري. که نن د خپل فکر، اخلاقو او عادتونو د اصلاح لپاره یو کوچنی ګام واخلې، همدا ګام کېدای سي سبا د یوه لوی بدلون پیل وي.
د ځوانۍ ارزښت په دې کي نه دی چي انسان په دې عمر کي هېڅ ستونزه ونه لري، بلکي په دې کي دی چي د خپلو ستونزو د پېژندلو، د حل لارو د موندلو او د خپل شخصیت د پیاوړي کولو لپاره هڅه وکړي.
خپل فکر وروزه، خپل اخلاق پیاوړي کړه، له تېروتنو زده کړه او د خپل راتلونکي لپاره مسؤلانه ګامونه واخله. ځکه ښه راتلونکی یوازي په هیلو نه جوړېږي؛ د پوهني، هڅي، زغم او پرله‌پسې کار غوښتنه کوي.

ځواني او د هغې ارزښت -لومړۍ برخه