همت، مېړانه، اتفاق، وفا او د ولس د درد احساس…
ادب یوازې د ښکلو الفاظو او موزونو جملو ټولګه نه ده، بلکې ادب د انسان د فکر، تجربې، پوهې او ژوند هنداره هم ده. ځیني شاعران داسي وي چې شعرونه یې یوازې د خپل وخت د خلکو لپاره نه وي، بلکې د پېړیو په تېرېدو سره هم خپل ارزښت ساتي او د انسان د ژوند بېلابېلو اړخونو ته رڼا اچوي. خوشحال خان خټک د همدې ډول شاعرانو له ډلې څخه ده.
خوشحال بابا یوازې شاعر نه وو، بلکې د یوه ژور فکر، پیاوړي هوډ، مېړانې او ټولنیز شعور خاوند هم وو. د هغه په شعرونو کې د انسان شخصیت، خپلواکي، عزت، اتفاق، وفا، مېړانه او د ولس د درد احساس په څرګنده توګه لیدل کېږي.
په دې وروستیو کې مې د خوشحال سل ګټور پندونه او د هغو پشهیي ژباړه تر سرلیک لاندي یو کتاب ولوست. دغه اثر نور محمد غمجن تمیل ژباړلی او په ۱۴۰۰ کال چاپ سوی ده.
دا د ویاړ خبره ده چې د پښتو ژبي د یوه ستر شاعر او مفکر پندونه له پښتو څخه پشهیي ژبي ته هم ژباړل سوي دي. دا ډول هڅي د ژبو ترمنځ د فکري او فرهنګي اړیکو د پیاوړتیا ترڅنګ، د یوه قوم ادبي میراث د نورو ژبو ویونکو ته هم رسوي.
داسي ژباړونکي او لیکوالان د ستایني وړ دي چې د خپلو ژبو ترڅنګ د نورو ژبو علمي، ادبي او فکري اثار هم خپلو وګړو ته ورپېژني. ځکه د یوه ملت ادبي شتمني باید یوازې د هغه ملت په ژبه کې محدوده پاته نه سي، بلکې د نورو انسانانو لپاره هم د پوهې، تجربې او پند سرچینه وګرځي.
د دغه کتاب په لوستلو کې مي دې خبري ته پام سو چې د خوشحال بابا هر بیت د یوه پراخ فکر او ژور مفهوم استازیتوب کوي. کله کله یو بیت دومره معناوي لري چې د هغه د تشریح لپاره د یوې اوږدې لیکني اړتیا پیدا کېږي.
ما په دې لیکنه کې د کتاب له منځپانګي څخه یو شمېر پښتو بیتونه انتخاب کړي او هڅه مي کړې چې د هغو مفهوم په ساده پښتو روښانه کړم.ډیر د ویاړ ځای ده چي دستر خوشحال خان خټک دپښتو ژبي نامتو شاعر سل ګټور پندونه راټول سوي او هغه تر بلي ژبي هم رسیدلي چي دا ژبه پشه یی ده ترڅو زموږ د بابا پندونه ولولي او یوڅه درس ځیني واخلي.
د ارواښاد نور محمد غمجن تمیل غوندي دنورو ژبو لیکوال او شاعرانو ته په کار ده چي زموږ اثار تر خپلو وګړو ورسوي ترڅو زموږ اثار نه یوازي زموږ له پاره بلکي دنورو خلګو لپاره هم د پند، نصیحت جوګه سي.
له هر شعر څخه موږ یو ښه معنا را ایستلی سو چي هر بیت دیو کتاب معناوو څخه ډکیږي.
یعني موږ ته خوشحال بابا دغه شعري اثار دپند، عبرت او نصیحت دیو څه زده کولو دیوڅه پیژندلو لپاره دي چي موږ هغه مطالعه کوو.
لاندي بیتونه دي په دي اثر کتاب کښي، خو دهغو معنا نه ده لیکل سوي.
زه ځیني بیتونه را اخلم او دلته یې تاسو ته خپله معنا ایږدم!.
او دپشه یی ژبي ماسیوا یوازي پښتو بیتونه را اخلم .
همت؛ د انسان د ازادۍ بنسټ
خوشحال بابا د همت په اړه وایي:
خسیس که مال لری پری ښاد به نشی
بنده بنده دی آزاد به نشی
چه همت ناک دی هغه آزاد دی
آزاد آزاد دی عباد به نشی
د دې بیتونو له مفهوم څخه داسي څرګندېږي چې شتمني د انسان د ازادۍ او عزت یوازینی معیار نه دی. که یو انسان د لوړ همت او خپلواک فکر خاوند نه وي، د مال او دولت په لرلو هم رښتینې ازادي نه سي ترلاسه کولای.
ازادي یوازې دا نه ده چې انسان د بل چا تر واک لاندي نه وي، بلکې ازادي دا هم ده چې انسان د خپل فکر، ارادې او عزت خاوند وي.
د خوشحال بابا په اند لوړ همت د انسان شخصیت پیاوړی کوي او هغه له ذلت او بېوسۍ څخه ژغوري.
زړه؛ د ستونزو پر وړاندې ټینګوالی
نه سره سم دی واړه میړونه
نه سره سم دی واړه زړونه
زړه هم هغه ګڼه چه لکه غرشی
که باندی راشی هزار غمونه
هر انسان د ستونزو او غمونو پر وړاندې یو ډول مقاومت نه لري. ځیني کسان د کوچنیو ستونزو پر مهال هم خپل حوصله له لاسه ورکوي، خو ځیني نور بیا د لویو غمونو او سختیو پر وړاندې هم ټینګ پاته کېږي.
خوشحال بابا د غره په څېر د ټینګ زړه یادونه کوي. د هغه په اند رښتینی زړورتوب دا نه ده چې انسان هېڅ ستونزه ونه لري، بلکې زړورتوب دا ده چې د ستونزو په راتګ سره خپل هوډ او حوصله له لاسه ورنه کړي.
د انسان اصلي ځواک په بدن او شتمنۍ کې نه، بلکې په زړه، اراده او زغم کې دی.
اتفاق؛ د ځواک او بریا راز
هاتی ته ګوره حال یې معلوم دی
څلور پښې لري یوه یې خرطوم دی
په دغو پنځو کې که یوه یې نه وي
مست زبر دست پیل نیست دی معدوم دی
د خوشحال بابا په دې بیتونو کې د یووالي او اتفاق ارزښت په یوه ساده مثال بیان سوی دی.
فیل د خپل بدن د غړو په مرسته خپل ځواک او توازن ساتي. که د هغه له اړینو غړو څخه یو هم کم سي، د هغه په بشپړ فعالیت او ځواک کې ستونزه پیدا کېږي.
د انسانانو او ټولنو حالت هم داسي دی. کله چې د یوې ټولني وګړي سره یو موټی وي، د خپلو ګډو موخو لپاره کار کوي او د یو بل ملاتړ کوي، نو پیاوړي کېږي.
خو کله چې اختلاف، ځانغوښتنه او بېلتون پکې رامنځته سي، خپل ځواک له لاسه ورکوي.
د اتفاق ارزښت یوازې په خبرو نه ثابتېږي، بلکې په ګډ کار، متقابل درناوي او د ګډو موخو په تعقیب کې څرګندېږي.
مېړانه؛ د نورو لپاره ژوند کول
وګړي واړه کارونه خپل کا
مردان هغه دي چه کار د بل کا
څوک چه آرام ګټی د نیکو نام ګټی
د خوږو زړونو دارو به تل کا
خوشحال بابا د مېړني انسان ځانګړنه په دې کې ویني چې یوازې د خپلو شخصي ګټو په فکر کې نه وي، بلکې د نورو خلکو د ستونزو د حل لپاره هم هڅه کوي.
رښتینی مېړنی هغه نه دی چې یوازې د خپل ځان لپاره ژوند وکړي، بلکې هغه دی چې د نورو انسانانو د هوسایني، ارامۍ او خوښۍ لپاره هم کار وکړي.
د خلکو په زړونو کې ښه نوم د شتمنۍ او مقام په وسیله نه، بلکې د نېکو کړنو، مرستي او انساندوستۍ له لاري پیدا کېږي.
هغه څوک چې د نورو د درد احساس کوي او د هغوی په ستونزو کې مرسته کوي، په حقیقت کې د انسانیت خدمت کوي.
ژوند؛ د وخت د بدلون فلسفه
مغرور په څرخ مه شه که دي سلطان کا
زبون د څرخ مه شه که دي چوپان کا
خواږه ترخه یې هېڅ بقا نه لري
نوي نقشونه په هر زمان کا
د ژوند یو مهم حقیقت بدلون دی. نه د انسان واکمني تلپاتې ده او نه یې بېوسي او کمزوري د تل لپاره پاته کېږي.
خوشحال بابا انسان ته وایي چې د دنیا په شتمنۍ، مقام او واکمنۍ مغرور نه سي، ځکه د وخت څرخ تل په یوه حالت نه ګرځي.
نن یو څوک د واک او شتمنۍ خاوند وي، سبا کېدای سي له هغه مقام څخه لېري سي. همدارنګه د سختیو او بېوسۍ ورځې هم تل نه پاته کېږي.
د ژوند خوږې او ترخې شېبې دواړي تېرېدونکي دي. انسان باید نه په خوشحالۍ کې مغرور سي او نه په سختیو کې ناهیلی.
د اولس غم؛ د واکمنۍ اصلي مسؤلیت
دهند له تخته شاه جهان پر یووت
غم په هر لوري په درست جهان پرېووت
دهند په تخت چه عالمګیر کښیناست
په خلګو کاڼی د شنه آسمان پرېووت
خوشحال بابا په دې بیتونو کې د هند د پاچاهانو د واک بدلون ته اشاره کوي. شاه جهان له واکمنۍ لېري سو او عالمګیر د هند پر تخت کښېناست.
د دې تاریخي پېښي یادونه یوازې د پاچاهانو د بدلون په اړه نه ده، بلکې د واکمنۍ او ولس د برخلیک ترمنځ اړیکه هم راښيي.
د یوه هېواد د واک بدلون تر ټولو ډېر د هغه پر خلکو اغېز کوي. که واکمن د ولس د ارامۍ، عدالت او هوسایني خیال وساتي، ټولنه د پرمختګ پر لور ځي؛ خو که د خلکو ژوند او برخلیک ته پام ونه کړي، ولس له کړاوونو سره مخ کېږي.
د واکمنۍ اصلي ارزښت په تاج، تخت او شتمنۍ کې نه دی، بلکې په دې کې دی چې واکمن د خپل ولس لپاره څه کوي او د خلکو په ژوند کې څومره مثبت بدلون راولي.
وفا؛ د انسانانو ترمنځ تر ټولو ارزښتمنه اړیکه
چاته به راز وایم چه مي رازدار نشته
غم به مي څوک اخلي چه غمګسار نشته
کیمیا به بیا مومي وفا به نه مومي
هزار یاران لرم یو وفادار نشته
د خوشحال بابا دا بیتونه د انسان د یوازیتوب، ملګرتیا او وفادارۍ یو ژور انځور وړاندې کوي.
انسان په ژوند کې ډېری ملګري پیدا کولای سي، خو هر ملګری د راز ساتلو، د غم شریکولو او د سختو ورځو د ملتیا وړتیا نه لري.
رښتینی ملګری هغه څوک دی چې یوازې د خوشحالۍ پر مهال درسره نه وي، بلکې د ستونزو پر وخت هم ستا ترڅنګ پاته سي.
د خوشحال بابا په اند وفاداري دومره ارزښت لري چې د ډېرو ملګرو لرل د یوه رښتیني او وفادار ملګري ځای نه سي نیولای.
د انسان د اړیکو ارزښت د ملګرو په شمېر نه، بلکې د هغوی په اخلاص، رښتینولۍ او وفا کې دی.
پایله
د خوشحال خان خټک شعرونه د یوه ځانګړي وخت او یوې ځانګړي ټولني لپاره نه دي پاته سوي، بلکې د انسان د ژوند له هغو حقیقتونو سره تړاو لري چې په هره زمانه کې خپل ارزښت لري.
همت انسان ازادوي، ټینګ زړه یې د ستونزو پر وړاندې دروي، اتفاق یې پیاوړی کوي، مېړانه یې د نورو د خدمت لوري ته هڅوي، د ژوند فلسفه یې له غرور او ناهیلۍ ژغوري، د ولس غم یې د ټولنیز مسؤلیت احساس راویښوي او وفا یې د انساني اړیکو ارزښت ورښيي.
زما په اند د خوشحال بابا د شعرونو لوستل باید یوازې د ادبي خوند لپاره نه وي، بلکې د هغه د فکرونو او پندونو عملي کول هم مهم دي.
ځکه شعر هغه وخت خپل اصلي ارزښت پیدا کوي چې معنا یې د انسان په فکر، چلند او ژوند کې ځای ونیسي.
خوشحال بابا موږ ته یوازې شعرونه نه دي پرېښي، بلکې د ژوند د پېژندلو، د انسان د شخصیت د جوړولو او د ټولني د سمون لپاره یې د فکر یوه لویه شتمني راپرېښې ده.
Our Pashto-Dari Website

د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320