د ملګروملتونو راپور تر پوښتنې لاندې: ایا دا امنیتي واقعیت دی که سیاسي او جیوپولیټیک سناریو؟

د ملګروملتونو راپور تر پوښتنې لاندې:

ایا دا امنیتي واقعیت دی که سیاسي او جیوپولیټیک سناریو؟

د ملګرو ملتونو وروستی راپور، چې په افغانستان کې د افراطي او جهادي ډلو د حضور او احتمالي ګواښونو په اړه خپور شوی، یو ځل بیا افغانستان د نړیوال امنیتي بحثونو په مرکز کې راوست. دا راپور، چې ظاهراً د امنیتي ارزونې په چوکاټ کې وړاندې شوی، د خپلو پایلو، د استدلال د ډول، او د کارول شوې ژبې له مخې داسې پوښتنې راولاړوي چې ایا دا یو خالص امنیتي تحلیل دی، که د پراخو سیاسي او جیوپولیټیکو سناریوګانو انعکاس.

په مسلکي امنیتي تحلیل کې، د “ګواښ” مفهوم عموماً پر عیني شاخصونو ولاړ وي، لکه تشکیلاتي جوړښت، عملیاتي ظرفیت، د رهبرۍ تسلسل، او مستند میداني فعالیتونه. خو په یاد راپور کې په پراخه کچه د “احتمال”، “ممکنه خطر”، او “راتلونکي ګواښ” اصطلاحات کارول شوي دي. دا ډول ادبیات د قطعي امنیتي ارزونې پر ځای د استشرافي تحلیل ځانګړنه لري، چې موخه یې یوازې د موجود واقعیت تشریح نه، بلکې د راتلونکو احتمالي سناریوګانو ترسیم هم وي. دا مسئله په خپله دا احتمال پیاوړی کوي چې راپور یوازې د وضعیت انعکاس نه، بلکې د هغه د تفسیر یوه ځانګړې بڼه هم وړاندې کوي.

بله مهمه مسئله د معلوماتو د سرچینو ماهیت دی. د ملګرو ملتونو دا ډول راپورونه تر ډېره د غړو هېوادونو د استخباراتي او امنیتي بنسټونو پر معلوماتو ولاړ وي. دا بنسټونه، که څه هم مسلکي ظرفیت لري، خو د خپلو هېوادونو له ستراتیژیکو ګټو او سیاسي لیدلورو څخه په بشپړه توګه جلا نه دي. په داسې نړیوال چاپېریال کې چې جیوپولیټیک رقابتونه ورځ تر بلې زیاتېږي، دا طبیعي ده چې امنیتي معلومات هم کله ناکله د سیاسي تفسیر تر اغېز لاندې راشي. له همدې امله، کله چې دا معلومات د نړیوالو راپورونو برخه ګرځي، نو راپور خپله هم د نړیوال سیاست له عمومي فضا څخه بې‌اغېزې نه پاتې کېږي.

له بلې خوا، د افراطي ډلو فعالیتونه ذاتاً فراملي بڼه لري او یوازې په یوه هېواد پورې نه محدودېږي. د داعش خراسان څانګه، د القاعدې شبکې، او نورې اړوندې ډلې په تېرو کلونو کې د سیمې په بېلابېلو جغرافیو کې د حضور او فعالیت سابقه لري. دا ډلې د جغرافیایي پولو پر ځای د فرصتونو، امنیتي خلاوو، او سیمه‌ییزو شرایطو پر بنسټ حرکت کوي. له همدې امله، یوازې د افغانستان پر جغرافیه تمرکز کول د دې پدیدې بشپړ او متوازن انځور نه وړاندې کوي.

افغانستان د خپل ځانګړي جیوپولیټیک موقعیت له امله تل د نړیوالو قدرتونو د سیالیو په تقاطع کې پاتې شوی دی. دا هېواد د جنوبي اسیا، مرکزي اسیا، او منځني ختیځ تر منځ د اتصال په نقطه کې موقعیت لري، او همدې موقعیت هغه د نړیوالو ستراتیژیکو محاسبو یوه مهمه برخه ګرځولې ده. په داسې شرایطو کې، د افغانستان په اړه نړیوال راپورونه یوازې امنیتي اسناد نه وي، بلکې کولی شي سیاسي او ستراتیژیکې اغېزې هم ولري، او د نړیوالو سیاستونو د شکل ورکولو په بهیر کې رول ولوبوي.

دا انتقادي تحلیل په دې معنا نه دی چې امنیتي خطرونه شتون نه لري، یا دا چې ټول راپورونه سیاسي دي. بلکې اصلي خبره دا ده چې د امنیتي واقعیت او سیاسي تفسیر تر منځ توپیر وپېژندل شي. کله چې یو راپور د احتمالي ګواښونو پر بنسټ عمومي پایلې وړاندې کوي، نو دا مهمه ده چې هغه د یوه سیاسي-امنیتي متن په توګه ولوستل شي، نه د مطلق او نهايي حقیقت په توګه.

په پایله کې، د ملګرو ملتونو وروستی راپور باید د یوې پراخې جیوپولیټیک فضا په چوکاټ کې تحلیل شي. دا راپور هم د امنیتي اندېښنو انعکاس دی او هم د نړیوالو سیاسي لیدلورو محصول. له همدې امله، اساسي پوښتنه لا هم پر خپل ځای پاتې ده: ایا دا راپور د یوه واقعي امنیتي ګواښ بې‌طرفه انعکاس دی، که د نړیوالو سیاسي او جیوپولیټیکو سناریوګانو یوه برخه؟ د دې پوښتنې ځواب یوازې هغه وخت موندل کېدای شي چې راپور په انتقادي، علمي، او متوازن ډول وڅېړل شي، او د هغه امنیتي او سیاسي ابعاد له یو بل څخه جلا و ارزول شي.

پروفیسور دکتور عبیدالله برهاني – کالیفورنیا

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: