وطن‌پالنه او هویت

وطن‌پالنه او هویت
د فطري تړاو او اسلامي تمدني تصور ترمنځ تحلیلي او فکري مطالعه

د وطن مینه د انسان له تر ټولو ژورو او فطري احساساتو څخه ده. انسان له هغې خاورې، خلکو، ژبې، کلتور او خاطرو سره ځانګړې عاطفي اړیکه لري چې پکې لوی شوی وي. دا احساس د انسان له فطرت سره تړلی دی، او اسلام هم دغه طبیعي عاطفه پېژني، درناوی ورته کوي او د سالمو حدودو په چوکاټ کې یې تأییدوي.
له بده مرغه، ځینې معاصر کسان یا د ناپوهۍ او یا د افراطي فکري تمایلاتو له امله دا ادعا کوي چې: «اسلام وطن نه پېژني» یا «د وطن مینه د اسلام خلاف ده». دا ادعا نه یوازې علمي بنسټ نه لري، بلکې د قرآن کریم، نبوي سنت، سیرت او د اسلامي فقهي میراث له څرګندو اصولو سره هم په ټکر کې ده.
اسلام د انسان فطرت نه له منځه وړي او نه یې انکار کوي؛ بلکې هغه اصلاح کوي او د عدالت، اخلاقو او انسانیت له ارزښتونو سره یې تړي. له همدې امله، د وطن مینه، که له ظلم، تعصب او ناحقه برترۍ پاکه وي، یو مشروع، فطري او انساني احساس دی.
دا مقاله د قرآن کریم، نبوي احادیثو، سیرت، د اسلامي علماوو د اقوالو او تاریخي شواهدو په رڼا کې د وطن مینې اسلامي حیثیت څېړي، او همدارنګه د ملي هویت او اسلامي امت ترمنځ د همغږۍ فکري او تمدني ابعاد بیانوي.
لومړی: د وطن مفهوم او اسلامي لید
«وطن» هغه ځای ته ویل کېږي چې انسان پکې ژوند کوي، هلته زیږېدلی وي، یا ورسره ژور عاطفي او تاریخي تړاو ولري. که څه هم د «وطن‌پالنې» معاصره سیاسي اصطلاح په همدې بڼه د اسلامي نصوصو په الفاظو کې نه ده راغلې، خو د وطن، کور، خاورې او ټاټوبي د مینې مفهوم په قرآن او سنتو کې په ښکاره ډول موجود دی.
اسلام د اسلامي امت نړیوال وحدت او د خپل وطن محلي مینه یو د بل مخالف نه ګڼي. انسان کولای شي له خپل وطن سره مینه ولري، د هغه د آبادۍ لپاره کار وکړي، د هغه امنیت وساتي، او په عین وخت کې د اسلامي ورورولۍ، عدالت او حق ارزښتونه هم خوندي وساتي.
اسلام انسان نه مجبوروي چې خپله ژبه، تاریخ، فرهنګ او سیمه‌ییز هویت پرېږدي، بلکې غواړي دغه ټول عناصر د عدالت او اخلاقو له اصولو سره یوځای شي.
دویم: د ملي هویت او امت ترمنځ همغږي
د «امت» اسلامي تصور او معاصر ملي هویت ترمنځ ذاتي تضاد او ټکر نشته، بلکې دواړه د انسان د هویت دوه بشپړوونکي ابعاد دي. انسان په فطري ډول څو اړخیز هویت لري؛ لکه کورنۍ، قوم، ژبه، وطن او دین، او دا ټول هویتونه په طبیعي توګه یو له بل سره یوځای کېدای شي.
ملي هویت د انسان سیاسي، قانوني او جغرافیایي چوکاټ تعریفوي، په داسې حال کې چې اسلامي هویت د هغه ارزښتي، اخلاقي او روحاني شخصیت بنسټ جوړوي. له همدې امله، د خپل وطن خدمت، د هغه ابادي او پرمختګ د اسلامي امت د ځواکمنتیا برخه ګڼل کېږي، ځکه هر وطن د اسلامي تمدن د لوی وجود یو غړی دی.
اسلام د تابعیت، عهد، قانون او ټولنیز نظم درناوی کوي. له همدې امله، یو مسلمان کولای شي په ویاړ سره افغان، پښتون او مسلمان وي، پرته له دې چې د دغو هویتونو ترمنځ کوم تضاد احساس کړي.
اصلي ستونزه هغه وخت رامنځته کېږي چې وطن‌پالنه په افراطي نشنلیزم، نژادپالنه او تعصب بدله شي، او نور انسانان کم وګڼل شي. اسلام دا ډول تعصب ردوي، خو سالمه وطن‌پالنه، چې موخه یې خیر، عدالت او ابادي وي، د اسلامي روحیې سره بشپړه همغږي لري.
درېیم: د وطن مینه د قرآن کریم په رڼا کې
۱. له وطنه وتل د سترې سختۍ په توګه
الله تعالی فرمایي: ﴿وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ﴾ (النساء: ٦٦). ژباړه: «که موږ پر هغوی دا فرض کړي وای چې خپل ځانونه ووژنئ یا له خپلو کورونو او وطنونو ووځئ، نو له لږو پرته به چا دا کار نه وای کړی.»
په دې آیت کې الله تعالی له وطنه وتل د ځان وژنې له سختۍ سره یو ځای ذکر کوي، چې دا د وطن د مینې ژور فطري اهمیت څرګندوي
۲. له وطنه شړل   لوی ظلم
الله تعالی فرمایي: ﴿الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ﴾ (الحج: ٤٠)
ژباړه: «هغه کسان چې یوازې د دې لپاره له خپلو کورونو او وطنونو وشړل شول چې ویل یې: زموږ رب الله دی.»
دا آیت څرګندوي چې له وطنه شړل یو لوی ظلم دی، او د وطن ساتنه یو مشروع حق
۳. د وطن امنیت د الله لوی نعمت
الله تعالی فرمایي: ﴿الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ﴾ (قریش: ٤)
امن او ارامي د وطن له سترو نعمتونو څخه دي چې الله تعالی یې یادونه کړې ده.
حضرت ابراهیم علیه السلام هم د خپل وطن لپاره دعا وکړه: ﴿رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا﴾ (البقرة: ١٢٦) ژباړه: «اې زما ربه! دا ښار امن والا وګرځوه.» دا دعا څرګندوي چې د وطن امنیت او ابادي د انبیاوو علیهم السلام مهمه غوښتنه وه.
۴. د سلیمان علیه السلام دعا
الله تعالی فرمایي: ﴿رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي﴾(ص: ٣٥. اې زما ربه! ما ته بښنه وکړه او ما ته داسې پاچاهي راکړه چې له ما وروسته بل هېچا ته نه وي روا. ) دا آیت د سالمې واکمنۍ، ملک او وطن ارزښت ته اشاره کوي
څلورم: د نبوي احادیثو په رڼا کې د وطن مینه
۱. د رسول الله ﷺ د مکې سره مینه : کله چې رسول الله ﷺ له مکې هجرت کاوه، ویې فرمایل:
«وَاللَّهِ إِنَّكِ لَأَحَبُّ أَرْضِ اللَّهِ إِلَيَّ، وَلَوْلَا أَنَّ أَهْلَكِ أَخْرَجُونِي مِنْكِ مَا خَرَجْتُ)
: ژباړه :«قسم په الله! ته ماته د الله تر ټولو ګرانه ځمکه یې، او که ستا خلکو زه نه وای ایستلی، نو هېڅکله به مې نه پرېښودلې.»
دا حدیث د رسول الله ﷺ له خپل وطن سره ژوره مینه څرګندوي
۲. د مدینې لپاره دعا: رسول الله ﷺ وفرمایل«اللَّهُمَّ حَبِّبْ إِلَيْنَا الْمَدِينَةَ كَحُبِّنَا مَكَّةَ أَوْ أَشَدَّ» ژباړه: «اې الله! مدینه موږ ته همداسې ګرانه کړه لکه مکه، یا تر هغې هم زیاته.» (بخاري، مسلم
۳. مدینې ته د راستنېدو خوشالي
امام بخاري رحمه الله روایت کوي چې رسول الله ﷺ به کله له سفره مدینې ته راستنېده او د ښار نښې به یې ولیدلې، نو له خوښۍ به یې خپله اوښه تېزه کړه. دا د وطن او ټاټوبي د مینې طبیعي او مشروع احساس څرګندوي.
پنځم: د نبوي سیرت په رڼا کې د وطن ارزښت
۱. هجرت د وطن ارزښت ثابتوي : رسول الله ﷺ مکه په خپله خوښه پرې نه ښوده، بلکې د ظلم، بندیز او د قتل د ګواښ له امله هجرت ته اړ شو. که وطن هېڅ ارزښت نه لرلای، نو د هجرت پر مهال به د رسول الله ﷺ ژور درد او خواشیني نه څرګندېده. هجرت دا ثابتوي چې وطن د انسان د روح یوه برخه ده.
۲. د وطن دفاع سیرتي درس: مسلمانانو د مدینې د دفاع لپاره غزاوې وکړې:
· د بدر غزوه
· د احد غزوه
· د خندق غزوه
دا جګړې د دین، خلکو، کورنیو او وطن د امنیت د ساتنې لپاره وې.
۳. فتح مکه وطن ته بېرته ستنېدل
د فتح مکې ورځ یوازې یوه نظامي بریا نه وه، بلکې د رسول الله ﷺ لپاره خپل وطن ته د بېرته ستنېدو عاطفي او روحاني بشپړتیا هم وه.
شپږم: د وطن مینې او جاهلي تعصب ترمنځ توپیر
اسلام د مشروع وطن مینې او ړوند تعصب ترمنځ واضح توپیر کوي.

۱. مشروعه وطن مینه
هغه وطن مینه چې اسلام یې ستایي، لاندې ځانګړنې لري:

· له وطن سره عاطفي تړاو
· د وطن خدمت
· د سولې او امنیت ساتنه
· د آبادۍ او پرمختګ هڅه
· د نورو ملتونو درناوی

۲. مذموم تعصب
اسلام هغه تعصب ردوي چې:

· حق تر قوم قربانوي
· پر نورو ظلم کوي
· ناحقه برتري غواړي
· د نژاد او جغرافیې پر اساس کرکه خپروي

رسول الله ﷺ فرمایي: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ دَعَا إِلَى عَصَبِيَّةٍ» ژباړه: «هغه څوک له موږ څخه نه دی چې تعصب ته بلنه ورکوي.» (ابوداو
اووم: د علماوو او فقهاوو دریځ
د اسلام سترو علماوو د وطن مینه یو فطري او مشروع احساس بللی دی.
امام ابن تیمیه رحمه الله
«له خپل وطن او خلکو سره مینه یو طبیعي تعلق دی، او اسلام یې نه ردوي.»

امام ابن القیم رحمه الله
«هجرت هغه وخت فرض دی چې د دین ساتنه پرته له هغه ممکنه نه وي.»

امام غزالي رحمه الله
«له خپل ټاټوبي سره مینه د انسان له فطري احساساتو څخه ده.»

علامه اقبال رحمه الله
«د وطن مینه د ایمان د ونې یوه څانګه ده، خو که له تعصب سره مل شي، فساد زېږوي.»

اتم: د اسلام سترو علماوو او وطن ته نسبت
د اسلامي تاریخ په اوږدو کې ډېری علما د خپلو ښارونو او سیمو په نومونو مشهور شوي دي:

· ابو حنیفه — الکوفي
· امام مالک — المدني
· امام شافعي — المکي، ثم المصري
· احمد بن حنبل — البغدادي
· امام بخاري — البخاري
· امام مسلم — النيسابوري
· امام ترمذي — الترمذي
· امام نسائي — النسائي
· ابن تیمیه — الحراني الدمشقي
· امام غزالي — الطوسي

دا نسبتونه یوازې جغرافیایي نومونه نه وو، بلکې د هویت، کلتور او ټولنیز تړاو څرګندونه یې کوله.

همدارنګه ګڼ اسلامي کتابونه د ښارونو او وطنونو په نومونو لیکل شوي دي، لکه:

· تاریخ بغداد
· تاریخ دمشق
· أخبار مكة
· فضائل المدينة

دا هر څه څرګندوي چې اسلامي تمدن د وطن، ښار او سیمه‌ییز هویت ارزښت منلی و.

نهم: د وطن لپاره د مسلمان دندې
یو مسلمان د خپل وطن په وړاندې لاندې مسؤلیتونه لري:

1. د وطن د امنیت ساتنه
2. د علم او مهارت پراختیا
3. د عدالت ملاتړ
4. د ټولنې ابادي او خدمت
5. د ټولو وګړو د حقوقو رعایت
6. د فساد، ظلم او بې‌عدالتۍ مخنیوی
7. د ملي یووالي او ټولنیزې همغږۍ پیاوړتیا

پایله

د قرآن کریم، نبوي احادیثو، سیرت او د اسلامي علماوو له څرګندو دلایلو څخه معلومېږي چې د وطن مینه یو فطري، انساني او مشروع احساس دی. رسول الله ﷺ له خپل وطن مکې سره ژوره مینه لرله، د هغې د پرېښودو پر مهال یې غم او درد څرګند کړ، او د مدینې منورې لپاره یې د امن، برکت او سوکالۍ دعا وکړه.

اسلام د وطن مینه نه ردوي، بلکې ظلم، تعصب، نژادپالنه او ناحقه برتري ردوي. له همدې امله، سالمه وطن‌پالنه چې د عدالت، اخلاقو، انسانیت او د ټولنې د آبادۍ پر بنسټ ولاړه وي، د اسلامي روحیې سره بشپړه همغږي لري.

همدارنګه، د اسلامي امت تصور او ملي هویت ترمنځ حقیقي تضاد نشته. انسان کولای شي په ویاړ سره د خپل وطن، ژبې او کلتور ساتنه وکړي او په عین وخت کې د اسلامي امت د ورورولۍ، یووالي او اخلاقي مسؤلیت احساس هم ولري.

نو ځکه، یو انسان کولای شي په ویاړ سره یو مسلمان، یو ویاړلی افغان، پښتون، تاجک او نور قومي هویتونه ولري، پرته له دې چې د دغو هویتونو ترمنځ کوم تضاد احساس کړي. دا هویتونه که د اعتدال، عدالت او شرعي اصولو په چوکاټ کې وساتل شي، نه یوازې یو بل نه کمزوري کوي، بلکې د انسان شخصیت ته پیاوړتیا، توازن او معنوي ژورتیا وربښي.

د نړۍ علماوو، مفکرینو او سوله‌دوستو انسانانو باندې غږ: د بې‌ګناه وینو د تویېدو پر وړاندې د حق چیغه

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: