حاکمیت د الهي نص او بشري تأویل تر منځ

حاکمیت د الهي نص او بشري تأویل تر منځ

د دیني استبداد او د اجتهاد د دروازې د تړل کېدو یوه انتقادي څېړنه

سریزه
د حاکمیت مفهوم د معاصر اسلامي فکر له هغو مهمو او ژورو موضوعاتو څخه دی چې د دین، سیاست، واک، قانون او د انسان د مسؤلیت په اړه یې پراخ علمي بحثونه رامنځته کړي دي. دا مفهوم له یوې خوا د قرآن کریم له هغه اصل سره تړاو لري چې مطلق حاکمیت د الله تعالی دی، او له بلې خوا د دې پوښتنې سره مخامخ دی چې انسان د خپل ټولنیز او سیاسي ژوند د تنظیم لپاره د عقل، تجربې او اجتهاد کوم ځای لري.
په اسلامي لید کې الهي نص د هدایت او ارزښتونو وروستۍ سرچینه ده، خو د نص فهم، تفسیر او عملي کول د انسان له لارې ترسره کېږي. له همدې امله باید د الهي نص او بشري تأویل تر منځ بنسټیز توپیر وساتل شي؛ ځکه نص معصوم دی، خو د انسان فهم محدود او د بدلون و…
[23:50, 28/07/2026] Obaidullah Burhani: څلورم: عبدالرحمن الکواکبي او د دیني استبداد نقد
عبدالرحمن الکواکبي د نولسمې پېړۍ له سترو اصلاح غوښتونکو مفکرینو څخه و. هغه یوازې سیاسي لیکوال نه و، بلکې د استبداد د فکري او ټولنیزو ریښو ژور تحلیل کوونکی و.
په خپل اثر «طبائع الاستبداد ومصارع الاستعباد» کې یې وښودله چې استبداد یوازې د حاکم د زور وسیله نه ده، بلکې یوه فکري پدیده هم ده.
د کواکبي تر ټولو مهمه نظریه دا وه چې استبداد هغه وخت لا خطرناک کېږي چې د دین په نوم توجیه شي. ځکه سیاسي مستبد یوازې د خلکو بدنونه کنټرولوي، خو دیني مستبد د خلکو فکر او وجدان هم تر اغېز لاندې راولي.
هغه خبرداری ورکوي چې کله یو انسان خپل سیاسي یا فکري نظر د دین په نوم مقدس کړي، نو د اصلاح او نقد لارې تړل کېږي.

د کواکبي دا تحلیل د نن ورځې لپاره هم مهم دی؛ ځکه د دین ساتنه هغه وخت ممکنه ده چې د دین له نومه د انسانانو د مطلق واک د جوړ…
[23:53, 28/07/2026] Obaidullah Burhani: مهمې ماخذونه او مراجع

لومړني ماخذونه

1. المودودي، أبو الأعلى
المصطلحات الأربعة في القرآن
(د حاکمیت، ربوبیت او الهي واک مفهوم)
2. المودودي، أبو الأعلى
الخلافة والملك
(د اسلامي سیاسي نظام او واک بحث)
3. قطب، سيد
معالم في الطريق
(د حاکمیت، جاهلیت او اسلامي نظام نظریه)
4. قطب، سيد
في ظلال القرآن
(د قرآن تفسیر او ټولنیز مفاهیم

د نقد او معاصر اسلامي فکر ماخذونه

5. العلواني، طه جابر
أدب الاختلاف في الإسلام
(اجتهاد، اختلاف او فکري تنوع)
6. بن عاشور، محمد الطاهر
مقاصد الشريعة الإسلامية
(د شریعت مقاصد، عدالت او مصلحت)
7. الفاسي، علال
مقاصد الشريعة الإسلامية ومكارمها
(مقاصدي فکر او انساني ارزښتونه

د استبداد او سیاست بنسټیز ماخذونه

8. الكواكبي، عبد الرحمن
طبائع الاستبداد ومصارع الاستعباد
(استبداد، دیني استبداد او د واک انحصار)
9. ابن خلدون، عبد الرحمن
المقدمة
(د دولت، قدرت او ټولنیز بدلون تحلیل)
10. ابن تيمية، أحمد بن عبد الحليم
السياسة الشرعية في إصلاح الراعي والرعية
(د سیاست شرعي اصول

معاصرې علمي مطالعې

11. Fazlur Rahman
Islam and Modernity: Transformation of an Intellectual Tradition
(اسلامي فکر او اجتهاد)
12. Wael B. Hallaq
The Impossible State: Islam, Politics, and Modernity’s Moral Predicament
(اسلام، سیاست او معاصر دولت)
13. Mohammed Arkoun
Rethinking Islam: Common Questions, Uncommon Answers
(اسلامي فکر، متن او معاصر تأویل.

ولې په افغانستان کې د دولت جوړونې پروژې ناکامې شوې؟

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: