د پښو د نوکانو فنګس څه ډول ناروغي ده؟

د پښو د نوکانو فنګسي ناروغي یوه عامه ناروغي ده چې د نوکانو رنګ، شکل، ضخامت او جوړښت بدلوي. که پر وخت یې درملنه ونه شي، نوکان غټ، ژېړ، ماتېدونکي او کله ناکله دردناک کېږي.

په لاندې تشریح کې به د دې ناروغۍ طبي نومونه په لاتیني ژبه او د هغو پښتو معناوې، د ناروغۍ لاملونه، نښې، اختلاطات، مخنیوی او د درملنې لارې په تفصیل سره بیان کړم.

۱. د پښو د نوکانو د فنګس طبي نوم څه دی ؟

د پښو د نوکانو د فنګسي ناروغۍ طبي نوم Onychomycosis (اونیکومایکوسس) دی.

دا اصطلاح له دو یوناني کلمو څخه جوړه شوې ده:

• Onycho (اونیکو): نوک.
• Mycosis (مایکوسس): فنګسي ناروغي.

په پښتو کې یې معنا ده: د نوکانو فنګسي انتان.

که فنګس یوازې د پښو د نوکانو په برخه کې وي، نو ورته Toenail Onychomycosis ویل کېږي، یعنې د پښو د نوکانو فنګسي انتان.

دا ناروغي تر ډېره د پښو د غټې ګوتې او د هغې څنګ ته د ګوتې نوکان اغېزمنوي.

۲. د نوکانو فنګسي ناروغي د څه شي له امله پیدا کېږي؟

د دې ناروغۍ اصلي لامل د فنګسونو (Fungi) په نوم واړه ژوندي موجودات دي. دغه موجودات د نوکانو په نسجونو او د نوک لاندې برخو کې وده کوي.

الف: هغه فنګسونه چې ناروغي رامنځته کوي :

درې مهمې ډلې یې دا دي :

لاتین نوم	پښتو تشریح
Trichophyton rubrum	د نوکانو او پوستکي د فنګسي ناروغیو یو عام لامل
Trichophyton interdigitale	د پښو د پوستکي او نوکانو د فنګسي ناروغیو بل لامل
Candida species	د خمیرې په نوم فنګسونه چې په ځینو مواردو کې نوکان اخته کوي
Non-dermatophyte moulds	هغه نور چڼاسک‌ډوله فنګسونه چې نوکان اخته کولای شي

تر ټولو ډېر د Dermatophytes (ډرماټوفایټس) په نوم فنګسونه د نوکانو د فنګسي ناروغۍ لامل کېږي.

ب: فنګس څنګه د پښو نوکانو ته انتقالېږي؟

فنګس په لاندې لارو انتقالېدای شي:

۱. لوند او ګرم چاپېریال: د پښو په بوټانو کې د خولو پاتې کېدل د فنګس د ودې لپاره مناسب شرایط برابروي.

۲. عامه حمامونه: په عامه حمامونو، د لامبو حوضونو او د ورزش په مرکزونو کې د لوڅو پښو ګرځېدل.

۳. د نورو خلکو وسایل: د نوکانو د پرې کولو قیچي، ناخن‌ګیر او سوهان له نورو سره شریکول.

۴. ککړ بوټان او جرابې: د داسې بوټانو او جرابو اغوستل چې فنګس پکې موجود وي.

۵. د پښو د پوستکي فنګسي ناروغي: که د ګوتو ترمنځ پوستکی فنګسي ناروغي ولري، فنګس د نوکانو لاندې برخې ته هم انتقالېدای شي.

۶. د نوکانو ټپونه: د نوکانو ماتېدل یا زیانمنېدل فنګس ته د ننوتلو لاره برابروي.

مهمه خبره: فنګس عموماً د نوک یا شاوخوا پوستکي له کوچنیو درزونو څخه ننوځي. د نوکانو فنګسي ناروغي له یوه نوک څخه نورو نوکانو او کله ناکله نورو خلکو ته هم انتقالېدای شي.

ج: کوم کسان د دې ناروغۍ له خطر سره ډېر مخ دي؟

• هغه کسان چې د پښو ډېرې خولې کوي.
• هغه کسان چې د اوږدې مودې لپاره تړلي بوټان اغوندي.
• زاړه عمر لرونکي کسان.
• د شکر ناروغان (Diabetes Mellitus).
• هغه کسان چې د وینې جریان یې په پښو کې کمزوری وي.
• هغه کسان چې د بدن دفاعي ځواک یې کمزوری وي.
• هغه کسان چې د پښو د پوستکي فنګسي ناروغي لري.
• هغه کسان چې نوکان یې په مکرر ډول ټپي کېږي.

۳. د نوکانو د فنګسي ناروغۍ نښې او علایم :

طبي اصطلاح یې Signs and Symptoms of Onychomycosis ده، یعنې د نوکانو د فنګسي ناروغۍ نښې او علایم .

.

۱. د نوک د رنګ بدلېدل :

Nail Discoloration — د نوک د رنګ بدلون

نوک ممکن لاندې رنګونه واخلي:

• ژېړ (Yellow).
• سپین (White).
• نصواري (Brown).
• کله ناکله شین یا تور ته نږدې رنګ.

۲. د نوک ضخامت زیاتېدل :

Nail Thickening — د نوک غټېدل

نوک تر عادي اندازې غټېږي، سختېږي او پرې کول یې ستونزمن کېږي.

۳. د نوک ماتېدل او رېزېدل :

Brittle Nails — ماتېدونکي نوکان

نوک خپل عادي کلکوالی له لاسه ورکوي، درزونه پکې پیدا کېږي او څنډې یې ټوټه ټوټه کېږي.

۴. د نوک له لاندې موادو راټولېدل :

Subungual Debris — د نوک لاندې د موادو راټولېدل

د نوک لاندې سپین، ژېړ یا پوډري مواد راټولېدای شي.

۵. له خپل بستر څخه د نوک جلا کېدل :

Onycholysis — د نوک له لاندې پوستکي څخه جلا کېدل

نوک له هغه نسج څخه جلا کېږي چې پرې نښتی وي. د نوک لاندې تشه پیدا کېږي او رنګ یې سپین یا ژېړ ښکاري.

۶. د نوک شکل خرابېدل :

Nail Deformity — د نوک د شکل بدلون

نوک کږېږي، ناهمواره کېږي او خپل طبیعي شکل له لاسه ورکوي.

۷. درد او ناراحتي :

Pain and Discomfort — درد او ناراحتي

په لومړیو پړاوونو کې معمولاً درد نه وي؛ خو کله چې نوک ډېر غټ شي یا بوټ پرې فشار راوړي، درد پیدا کېږي.

۸. د نوک د لوېدو امکان :

Nail Detachment — د نوک جلا کېدل یا لوېدل

په پرمختللو مواردو کې نوک دومره خرابېدای شي چې یوه برخه یا ټول نوک جلا شي.

دا ټولې نښې د فنګسي ناروغۍ احتمال زیاتوي، خو یوازې د ظاهري نښو له مخې په ډاډ سره نه شو ویلای چې هر خراب شوی نوک فنګسي ناروغي لري.

۴. د نوکانو د فنګسي ناروغۍ ډولونه :

د ناروغۍ څو مهم طبي ډولونه شته .

لاتین نوم	پښتو معنا او تشریح
Distal Lateral Subungual Onychomycosis (DLSO)	فنګس د نوک له څنډې یا اړخ څخه د نوک لاندې برخې ته ننوځي.
White Superficial Onychomycosis (WSO)	د نوک پر سطحه سپینې فنګسي نښې پیدا کېږي.
Proximal Subungual Onychomycosis (PSO)	فنګسي انتان د نوک د بېخ له برخې څخه پیل کېږي.
Total Dystrophic Onychomycosis (TDO)	د نوک ډېره برخه یا ټول نوک سخت خراب او بدشکله کېږي

یادونه: د دغو ډولونو پېژندل د ډاکټر لپاره مهم دي، ځکه د فنګس ځای او د نوک د زیان اندازه د درملنې پر انتخاب اغېز کوي.

۵. د نوکانو د فنګسي ناروغۍ اختلاطات :

یا Complications of Onychomycosis

اختلاطات هغه ستونزې دي چې د ناروغۍ د دوام یا خرابېدو له امله پیدا کېږي.

۱. د نوک دایمي یا اوږدمهاله خرابوالی :

Chronic Nail Dystrophy — د نوک اوږدمهاله خرابوالی

نوک ډېر غټېږي، کږېږي او خپل عادي شکل له لاسه ورکوي.

۲. د نوک د بستر التهاب :

Nail Bed Inflammation — د نوک لاندې د نسج التهاب

د نوک شاوخوا یا لاندې برخه دردناکه او حساسه کېدای شي.

۳. د پوستکي دویم انتان :

Secondary Bacterial Infection — د بکتریاوو دویم انتان

که د نوک شاوخوا پوستکی زخمي شي، بکتریاوې هم انتان رامنځته کولای شي.

۴. د پښو د پوستکي فنګسي ناروغۍ خپرېدل :

Tinea Pedis — د پښو د پوستکي فنګسي ناروغي

فنګس د نوکانو او د پښو د پوستکي ترمنځ انتقالېدای شي. د ګوتو ترمنځ خارښت، سوروالی، د پوستکي چاودېدل او پوټکی پوټکی کېدل پیدا کېدای شي.

۵. د تګ پر مهال درد :

Pain During Walking — د تګ پر مهال درد

د نوک غټېدل او د بوټ فشار د قدم وهلو ستونزې پیدا کولای شي.

۶. د شکر ناروغانو لپاره د ستونزو زیاتېدل :

Diabetic Foot Complications — د شکر ناروغانو د پښو اختلاطات

په هغو کسانو کې چې شکر، کمزوری دوران یا د پښو د حس کمښت لري، د نوک زیان او د پوستکي زخمونه ډېر جدي کېدای شي.

د نوکانو فنګسي ناروغي په ډېرو کسانو کې خطرناکه نه وي؛ خو که د شکر ناروغي یا د بدن دفاعي کمزوري موجوده وي، باید ژر طبي ارزونه وشي.

۶. د نوکانو د فنګسي ناروغۍ تشخیص :

یا Diagnosis of Onychomycosis — د نوکانو د فنګسي ناروغۍ تشخیص

د نوک رنګ او شکل د فنګس احتمال ښيي، خو ورته بدلونونه د ټپ، سوریازس او نورو ناروغیو له امله هم پیدا کېدای شي.

ډاکټر د اړتیا پر مهال لاندې معاینې کوي:

۱. د نوک معاینه :

Clinical Examination — کلینیکي معاینه

ډاکټر د نوک رنګ، ضخامت، ماتېدنه او د نوک لاندې مواد ارزوي.

۲. د فنګس لپاره د نوک د نمونې معاینه :

KOH Microscopy — د پوټاشیم هایدروکسایډ په وسیله مایکروسکوپي معاینه

د نوک یوه کوچنۍ نمونه په لابراتوار کې معاینه کېږي، څو د فنګس نښې ولټول شي.

۳. د فنګس کلچر:

Fungal Culture — د فنګس کرل او پېژندل

نمونه په ځانګړي چاپېریال کې ساتل کېږي، څو معلومه شي چې کوم فنګس موجود دی.

۴. د نوک د نسج ځانګړې معاینه :

PAS Staining — د ځانګړي رنګ په وسیله د نسج معاینه

دا ازموینه د نوک په نمونه کې د فنګسي جوړښتونو په پېژندلو کې مرسته کوي.

ولې تشخیص مهم دی؟

ځکه د فنګسي درملنې ګولۍ ممکن جانبي عوارض ولري؛ نو د اوږدې مودې درملنې تر پیل مخکې د فنګس د موجودیت تایید ډېر ګټور دی.

۷. د نوکانو د فنګسي ناروغۍ درملنه :

 Treatment of Onychomycosis — د نوکانو د  فنګسي ناروغۍ درملنه

درملنه د ناروغۍ په شدت، د اخته نوکانو په شمېر، د فنګس په ډول او د ناروغ په عمومي روغتیا پورې اړه لري.

مهم: د نوکانو فنګس معمولاً په څو ورځو کې نه رغېږي. د نوک د بېرته عادي کېدو لپاره څو میاشتې وخت ته اړتیا وي.

الف: موضعي درمل :

Topical Antifungal Therapy — پر نوک لګول کېدونکي فنګس ضد درمل

دا درمل پر اخته نوک لګول کېږي او معمولاً د سپکو یا ځینو منځنیو مواردو لپاره کارول کېږي .

د درملو نوم	پښتو تشریح
Ciclopirox	د فنګس ضد محلول یا لاک چې پر نوک لګول کېږي.
Efinaconazole	د فنګس ضد محلول چې د نوکانو د فنګسي ناروغۍ لپاره کارول کېږي.
Tavaborole	د نوکانو لپاره موضعي فنګس ضد محلول

د دغو درملو شتون او د استعمال اجازه د هېواد له مقرراتو سره توپیر لري.

د موضعي درملنې موده ممکن ۶ تر ۱۲ میاشتو یا تر دې هم زیاته وي. د درملو د استعمال طریقه او موده باید د ډاکټر یا درمل جوړونکي له لارښوونې سره سمه وي.

ب: د خولې له لارې اخیستل کېدونکي درمل :

Oral Antifungal Therapy — د خولې له لارې د فنګس ضد درملنه

که ناروغي شدیده وي، څو نوکان یې نیولي وي، یا موضعي درمل اغېزمن نه وي، ډاکټر ممکن د خولې له لارې درمل تجویز کړي.

۱. Terbinafine (ټربینافین)

دا د نوکانو د فنګسي ناروغۍ لپاره یو مهم فنګس ضد درمل دی.

• د استعمال موخه: د نوکانو فنګسي انتان له منځه وړل.
• معموله موده: د پښو د نوکانو لپاره اکثره شاوخوا ۱۲ اوونۍ.
• اړین احتیاط: د ځیګر د فعالیت ارزونه ممکن د درملنې له پیل مخکې او د درملنې پر مهال ضروري وي.

احتمالي جانبي عوارض یې د معدې ناراحتي، سر درد، د پوستکي دانې او په نادر ډول د ځیګر زیان دي.

۲. Itraconazole (ایټراکونازول)

دا هم د فنګس ضد درمل دی او په ځینو ناروغانو کې د نوکانو د فنګسي ناروغۍ لپاره کارول کېږي.

• د استعمال موخه: د نوکانو د فنګسي انتان درملنه.
• د استعمال طریقه: د ناروغۍ او طبي ارزونې له مخې توپیر لري.
• اړین احتیاط: له ګڼو نورو درملو سره تعامل لري او د زړه یا ځیګر په ځینو ناروغیو کې مناسب نه وي.

مهمه طبي سپارښتنه: Terbinafine او Itraconazole د ډاکټر له نسخې او ارزونې پرته مه کاروئ. د ځیګر ناروغي، د زړه ځینې ناروغۍ، میندوارۍ، نور درمل او د ناروغ عمومي وضعیت د درملو په انتخاب کې مهم دي.

ج: د نوک پاکول او لنډول :

Nail Debridement — د خراب شوي نوک د اضافي برخې لرې کول

ډاکټر یا روزل شوی روغتیايي مسلکي کس د نوک غټې او خرابې شوې برخې په خوندي ډول لنډولای یا نرۍ کولای شي.

دا کار د درد په کمولو او د ځینو موضعي درملو په ښه نفوذ کې مرسته کوي؛ خو یوازې د نوک پرې کول عموماً فنګس په بشپړه توګه نه له منځه وړي.

د: د نوک لرې کول :

Nail Avulsion یا

که نوک ډېر خراب، دردناک یا په درملنه کې مقاوم وي، ډاکټر کله ناکله د نوک یوه برخه یا ټول نوک لرې کوي.

دا د ټولو ناروغانو لپاره اړین نه دی او د متخصص له ارزونې وروسته ترسره کېږي.

د نوک د بېرته عادي کېدو لپاره څومره وخت پکار دی؟

حتی که درمل فنګس له منځه یوسي، خراب شوی نوک سمدستي عادي نه کېږي. نوی نوک باید ورو ورو وده وکړي.

د پښې د غټې ګوتې د نوک بشپړ بېرته راټوکېدل معمولاً ۱۲ تر ۱۸ میاشتو پورې وخت نیولای شي. له همدې امله د درملنې اغېز باید د نوک د ودې له مخې وارزول شي.

۸. د نوکانو د فنګسي ناروغۍ مخنیوی :

Prevention of Onychomycosis — د نوکانو د فنګسي ناروغۍ مخنیوی :

:

۱. پښې پاکې او وچې وساتئ :

Foot Hygiene — د پښو حفظ الصحه

• هره ورځ پښې ومینځئ.
• په ځانګړي ډول د ګوتو ترمنځ پوستکی ښه وچ کړئ.
• لمدې جرابې ژر بدلې کړئ.

۲. هره ورځ پاکې جرابې واغوندئ :

Clean Socks — پاکې جرابې

هغه جرابې غوره کړئ چې خوله ښه جذبوي او د پښو رطوبت کموي.

۳. مناسب بوټان واغوندئ :

Proper Footwear — مناسب بوټان

تنګ بوټان د نوکانو د ټپي کېدو او د پښو د خولو زیاتېدو لامل کېږي. داسې بوټان واغوندئ چې هوا پکې جریان ولري.

۴. په عامه حمامونو کې څپلۍ واغوندئ :

Protective Footwear — محافظتي څپلۍ

په عامه حمامونو، لامبو حوضونو او ورزشي بدلخونو کې په لوڅو پښو مه ګرځئ.

۵. شخصي وسایل له نورو سره مه شریکوئ :

Personal Nail Tools — د نوکانو شخصي وسایل

قیچي، نوک اخیستونکی ، سوهان، جرابې او بوټان له نورو سره مه شریکوئ.

۶. د نوکانو ساتنه وکړئ :

Nail Care — د نوکانو پاملرنه

• نوکان په منظم ډول لنډ کړئ.
• د نوک شاوخوا پوستکی مه زخمي کوئ.
• د نوکانو د پرې کولو وسایل پاک وساتئ.

۷. د پښو د پوستکي فنګس پر وخت درمل کړئ :

که د ګوتو ترمنځ خارښت، چاودېدل یا پوټکی پوټکی کېدل لرئ، د مناسبې درملنې لپاره له ډاکټر یا درمل جوړونکي سره مشوره وکړئ.

د پوستکي فنګسي ناروغۍ درملنه د نوکانو د فنګسي انتان د رامنځته کېدو او بیا تکرار خطر کمولای شي.

۹. کوم وخت باید ډاکټر ته مراجعه وشي؟

که له لاندې حالتونو څخه کوم یو موجود وي، طبي ارزونه وکړئ:

• نوک په چټکۍ خرابېږي یا فنګس نورو نوکانو ته خپرېږي.
• د نوک شاوخوا سوروالی، پړسوب، تودوخه یا چرک پیدا کېږي.
• درد دومره زیات وي چې په تګ کې ستونزه پیدا کړي.
• د شکر ناروغي لرئ.
• د بدن دفاعي ځواک مو کمزوری وي.
• د کورني یا موضعي درملنې سره ښه والی نه راځي.
• د فنګس تشخیص مو نه وي تائید شوی او نوک مو غیرعادي بڼه لري.

د شکر ناروغان باید د پښو هر ډول زخم، التهاب یا د نوک شاوخوا انتان جدي ونیسي.

۱۰. مهم طبي اصطلاحات له پښتو معناوو سره :

طبي اصطلاح	پښتو معنا
Onychomycosis	د نوکانو فنګسي ناروغي
Fungi	فنګسونه
Dermatophytes	د پوستکي او نوکانو د فنګسي ناروغیو فنګسونه
Toenail	د پښې نوک
Nail Bed	د نوک لاندې بستر یا نسج
Nail Plate	د نوک کلکه ښکاره برخه
Nail Thickening	د نوک غټېدل
Nail Discoloration	د نوک د رنګ بدلون
Onycholysis	له بستر څخه د نوک جلا کېدل
Nail Dystrophy	د نوک خرابوالی او بدشکلي
Tinea Pedis	د پښو د پوستکي فنګسي ناروغي
Secondary Bacterial Infection	دویم بکتریايي انتان
KOH Microscopy	د پوټاشیم هایدروکسایډ په وسیله مایکروسکوپي معاینه
Fungal Culture	د فنګس د پېژندلو لپاره کلچر
Antifungal Medication	د فنګس ضد درمل
Topical Treatment	پر پوستکي یا نوک لګول کېدونکې درملنه
Oral Treatment	د خولې له لارې درملنه
Nail Avulsion	د نوک لرې کول
Prevention	مخنیوی
Complications	اختلاطات یا ثانوي ستونزې

پایله :

د پښو د نوکانو فنګسي ناروغۍ ته په طبي اصطلاح Onychomycosis ویل کېږي. د دې ناروغۍ عامې نښې د نوک ژېړېدل، سپینېدل، غټېدل، ماتېدل، د شکل بدلېدل او کله ناکله درد دي.

د درملنې لپاره موضعي درمل لکه Ciclopirox او د ډاکټر په نسخه د خولې له لارې درمل لکه Terbinafine او Itraconazole کارول کېدای شي. د مناسب درمل انتخاب د ناروغۍ د شدت او د ناروغ د روغتیا له وضعیت سره تړاو لري.

د مخنیوي تر ټولو مهمې لارې د پښو وچ ساتل، پاکې جرابې اغوستل، مناسب بوټان کارول او د شخصي وسایلو نه شریکول دي.