پیسورازیس یوه مزمنه، التهابي او د معافیتي نظام پورې تړلې د پوستکي ناروغي ده. دا ناروغي ساري نه ده، یعنې له یو انسانه بل ته نه لېږدېږي.
زه به یې په لنډ، خو علمي او روښانه ډول درته بیان کړم.
پیسورازیس څه ډول جلدي ناروغي ده؟
پیسورازیس (Psoriasis) هغه ناروغي ده چې پکې د پوستکي د حجرو جوړېدل ډېر تېز کېږي.
په عادي حالت کې:
د پوستکي حجرې شاوخوا په ۲۸–۳۰ ورځو کې بدلېږي.
خو په پیسورازیس کې:
دا بهیر یوازې په ۳–۵ ورځو کې ترسره کېږي.
له همدې امله:
حجرې په سطحه کې راټولېږي او لاندې نښې جوړوي:
• سور ټپ (سور پړسېدلی پوستکی)
• سپینې یا سپینزرینې پوټکي (scale)
• وچوالی
• خارښت
• کله ناکله درد
دا ناروغي ولې پیدا کېږي؟
پیسورازیس په اصل کې:
د معافیتي نظام (Immune system) د ګډوډۍ ناروغي ده.
په ځانګړي ډول:
د T-lymphocytes غیرنورمال فعالېدل
او د التهابي موادو لکه:
• Tumor Necrosis Factor-alpha (TNF-α)
• Interleukin-17 (IL-17)
• Interleukin-23 (IL-23)
لوړېدل پکې مهم رول لري.
مهم خطر زیاتونکي لاملونه (Trigger factors)
• رواني فشار او ژوره اندېښنه
• انتانات (په ځانګړي ډول د ستوني انتان – Streptococcal infection)
• د پوستکي ټپ (Koebner phenomenon)
• ځینې درمل لکه:
• Lithium
• Beta-blockers
• Chloroquine
• چاغوالی
• سګرټ
• الکول
د پیسورازیس مهم ډولونه
یوازې د بشپړتیا لپاره:
• Plaque psoriasis (تر ټولو عام ډول)
• Guttate psoriasis
• Inverse psoriasis
• Pustular psoriasis
• Erythrodermic psoriasis
درملنه یې څه ده؟
د پیسورازیس لپاره قطعي درملنه نشته، خو ناروغي ښه کنټرولېږي.
درملنه د ناروغ د شدت له مخې ټاکل کېږي.
۱ : موضعي درملنه (Topical treatment)
په سپکو او منځنیو حالاتو کې:
• Corticosteroids
(لکه: Betamethasone, Clobetasol)
• Vitamin D analogues
لکه:
• Calcipotriol (Calcipotriene)
• Topical retinoid
• Tazarotene
• Salicylic acid
۲ : رڼایئ درملنه (Phototherapy)
• Narrow-band UVB
• PUVA
(Psoralen + UVA)
۳ : عمومي درملنه (Systemic treatment)
په منځنیو او شدیدو حالاتو کې:
• Methotrexate
• Cyclosporine
• Acitretin
۴ : بیولوژیک درمل (Biologic agents)
په شدید او مقاویم پیسورازیس کې:
• Anti-TNF agents
• Adalimumab
• Etanercept
• Infliximab
• Anti-IL-17
• Secukinumab
• Ixekizumab
• Anti-IL-23
• Guselkumab
• Risankizumab
مخنیونه (Prevention) یا د بیا راپارېدو مخنیوی :
دا ناروغي جینیاتي او معافیتي بنسټ لري،
نو بشپړه وقایه یې ممکنه نه ده؛
خو د حملو او بیا راټوکېدو مخنیوی شونی دی.
مهمې وقایوي لارې
• د رواني فشار کمول
• د پوستکي له ټپي کېدو ځان ساتل
• د انتاناتو ژر او سمه درملنه
• د وزن کنټرول
• سګرټ پرېښودل
• الکول نه کارول
• د پوستکي منظم لوند ساتل (emollients)
یو مهم کلینیکي ټکی :
پیسورازیس یوازې د پوستکي ناروغي نه ده.
دا ناروغان زیات خطر لري د:
• Metabolic syndrome
• شکر (Diabetes mellitus)
• د زړه او رګونو ناروغۍ (Cardiovascular disease)
• او همدارنګه
• Psoriatic arthritis
نو منظم څارنه خورا مهمه ده.
