بلی، درست خواندید؛ جنایت به نام خدا!
آیا ممکن است انسان، برای انجام جنایت، نام خدا را بر زبان بیاورد و اعمال خود را مقدس جلوه دهد؟
تاریخ بشر نشان میدهد که گاهی واژههای مقدس، هنگامی که به دست انسانهای قدرتطلب و سودجو میافتند، میتوانند از معنای حقیقی خود تهی شوند. در افغانستان نیز در سالهای جنگ داخلی، برخی گروهها و جنگجویان، اعمال خود را با واژههایی چون «جهاد» و «غنیمت» توجیه میکردند؛ در حالی که گزارشهای حقوق بشری از ارتکاب قتل، تجاوز، ربودن، شکنجه، غارت و حمله به غیرنظامیان توسط گروههای مختلف در جنگهای کابل خبر دادهاند
اما دردناکترین بخش ماجرا آنجاست که وقتی نام خدا بر زبان میآید، انسان تصور میکند دیگر هیچ جنایتی نمیتواند در برابر آن نام قرار گیرد. حال آنکه خدا اگر معنایی برای انسانیت داشته باشد، نمیتواند پوششی برای تحقیر و نابودی انسان دیگری باشد
روایتی هولناک از سالهای جنگ در کابل نقل شده است؛ روایتی که اگر حقیقت داشته باشد، شاید یکی از تکاندهندهترین نمونههای سقوط انسانیت در برابر چشم انسانها باشد
گفته میشود زنی در میان جنگ و آشوب، در کنار سرک عمومی و در برابر چشم مردم، هنگام زایمان گرفتار جنگجویان مسلح شد. درد میکشید، فریاد میزد و از آنان میخواست حرمت انسانی او را نگه دارند
صدایش به آسمان میرفت
«به همان خدایی که به نامش جهاد میکنید، مرا بیسیرت نسازید!»
اما چه کسی به فریاد او گوش داد؟
کجا بود قلب انسانی؟
کجا بود وجدان؟
کجا بود آن ایمانی که قرار بود انسان را از ظلم بازدارد؟
تماشاگران ایستاده بودند و فاجعه را میدیدند؛ اما دیدن، الزاماً به معنای انسان بودن نیست. گاهی انسان میتواند با چشمان باز، شاهد سقوط انسان دیگری باشد و با این حال، وجدانش را ببندد
در این روایت، زن در میان خون و درد وتن برهنه ، فرزندش را به دنیا آورد. اما به جای آنکه تولد یک کودک، لحظهای از امید باشد، به صحنهای از تحقیر و جنایت تبدیل شد
اگر چنین روایتی را از گذشته نقل میکنیم، هدف تنها بازگویی یک حادثه نیست؛ هدف آن است که از خود بپرسیم
انسان تا کجا میتواند سقوط کند و هنوز خود را انسان بنامد؟
و اگر کسی جنایت خود را با نام خدا توجیه کند، آیا نام خدا جنایت را مقدس میکند، یا این انسان است که از نام خدا برای پنهان کردن جنایت خویش استفاده کرده است؟
جنگی که کابل را بلعید
جنگ داخلی افغانستان در کابل باقی نماند. آتش جنگ به بسیاری از ولایات کشور نیز سرایت کرد و خانههای فراوانی را به ویرانه تبدیل نمود
در کابل، از سال ۱۹۹۲ به بعد، درگیری میان گروههای مسلح مختلف به کشتار گستردهٔ غیرنظامیان انجامید. سازمان ملل متحد و نهادهای حقوق بشری از هزاران و سپس دهها هزار کشته، آوارگی گسترده و ویرانی بخشهای بزرگی از شهر گزارش دادهاند. در سال ۱۹۹۴، برآورد دیدهبان حقوق بشر از حدود ۲۵ هزار کشته در کابل، عمدتاً غیرنظامیانی بود که در حملات راکتی و توپخانهای جان باختند؛ تا سال ۱۹۹۵ نیز حدود یکسوم شهر به ویرانه تبدیل شده بود
اما فاجعه تنها به موشک و گلوله خلاصه نمیشد
خانههای مردم غارت شد؛ زنان مورد تجاوز قرار گرفتند؛ انسانها ربوده شدند؛ غیرنظامیان کشته و ناپدید شدند و خانوادههای بسیاری خانه و کاشانهٔ خود را ترک کردند. گزارشهای حقوق بشری، ارتکاب چنین جنایاتی را توسط چندین گروه و جناح درگیر در جنگ مستند کردهاند
این دیگر جنگ برای نان نبود
این جنگ برای زنده ماندن نبود
این جنگ، در بسیاری از موارد، جنگ بر سر قدرت بود
انسانهایی برای رسیدن به قدرت، بر سر انسانهای دیگر گلوله باریدند؛ خانهها را ویران کردند و ثروت مردم را به زور گرفتند. واژههای مقدسی مانند «جهاد» و «غنیمت» نیز در برخی موارد به ابزاری برای توجیه رفتارهایی تبدیل شد که با کرامت و حقوق انسانی ناسازگار بود
و اینجاست که پرسش اصلی کتاب من دوباره سر برمیآورد:
آیا وحشیترین جانور دنیا همان حیوانی است که برای زنده ماندن میکُشد، یا انسانی که برای قدرت، ثروت و شهوت، آگاهانه انسان دیگری را نابود میکند و سپس برای جنایت خود نامی مقدس مییابد؟
در طبیعت، حیوان درنده برای گرسنگی شکار میکند؛ اما انسان گاهی سیر است و باز هم میکشد
حیوان برای قلمرو میجنگد؛ اما انسان گاهی سرزمینی دارد و باز هم سرزمین دیگری میخواهد
حیوان برای بقا حمله میکند؛ اما انسان گاهی برای قدرت، شهرت و سلطه، هزاران انسان را قربانی میکند
پس مشکل تنها خشونت نیست
مشکل آنجاست که انسان میتواند برای خشونت خود دلیل بسازد، برای جنایت خود قانون بتراشد، برای غارت خود نام مقدس پیدا کند و برای کشتن دیگری، خود را مستحق بداند
جنایاتی که در جنگهای افغانستان رخ داد، تنها بخشی از تاریخ دردناک این سرزمین است. گزارشهای معتبر، از جمله پژوهشهای گستردهٔ دیدهبان حقوق بشر، موارد متعددی از قتل عمدی غیرنظامیان، تجاوز، ربایش، شکنجه، کار اجباری و غارت خانههای مردم را در سالهای جنگ داخلی ثبت کردهاند
با این همه، هنوز پرسشی باقی میماند؛ پرسشی که شاید هیچ کتاب تاریخی نتواند بهسادگی پاسخ دهد
چگونه ممکن است انسانی که از خدا سخن میگوید، حرمت آفریدهٔ خدا را بشکند؟
چگونه ممکن است کسی از بهشت سخن بگوید، اما زمین را برای دیگران جهنم کند؟
چگونه ممکن است کسی نام خدا را بر زبان آورد، اما دستش به خون بیگناهان آلوده باشد؟
این همان نقطهای است که مرز میان ایمان و سوءاستفاده از ایمان آشکار میشود
من در این کتاب «وحشی ترین جانور دنیا»با خدا دشمنی ندارم؛ با انسانی سخن دارم که گاهی نام خدا را سپر اعمال خویش میکند
من با دین دشمنی ندارم؛ با تبدیل کردن دین به ابزار قدرت، خشونت و بهرهکشی از انسان مخالفم
زیرا اگر ایمان نتواند انسان را نسبت به رنج انسان دیگر حساس کند، اگر نام خدا نتواند دست انسان را از گلوی انسان دیگری بردارد، باید از خود بپرسیم که مشکل در خداست یا در انسانی که نام خدا را بر زبان آورده است؟
و دوباره به همان پرسش نخست بازمیگردم
که آیا وحشی ترین جانور دنیا کیست ویا چیست؟
فاعتبرو یااولاابصار
و این هم غزلی از محترم بصیر شفق:
Our Pashto-Dari Website

د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
