مليپالنه او په افغانستان کې ټولنیزې ننګونې
د وژونکې مليتپالنې د ناروغۍ پر وړاندې د مبارزې لارې چارې
بېشکه، کېدای شي زموږ ځینې درانه دوستان او هېوادوال د دې مقالې له لوستلو څخه خپه شي؛ خو کله ناکله اړینه ده چې د نن ورځې په خوشحالولو او ځان تېرایستلو پر ځای، په زړورتیا د هېواد راتلونکې ته وګورو او هغه دردونه چې له کلونو راهیسې زموږ د ټولنې تنه ځوروي، په صادقانه او بېپرده توګه تر بحث لاندې ونیسو
افغانستان، هغه خاوره چې په هر ګوټ کې یې ستر تاریخونه او نه هېریدونکې حماسې رامنځته شوې دي، نن له ګڼو سیاسي، ټولنیزو، فرهنګي او اقتصادي ننګونو سره مخ دی. له دغو ننګونو څخه یوه مهمه ننګونه قومي او هویتي تبعیض او تعصب دی؛ هغه پدیده چې د افغانستان د ټولنې پر ټولنیزو اړیکو یې سیوری غوړولی او د پرمختګ، ټولنیز پیوستون او ادغام پر وړاندې یې ستونزې رامنځته کړې دي
په افغانستان کې ملي هویت تل یوه پېچلې او څو اړخیزه موضوع پاتې شوې ده. دا هېواد له بېلابېلو قومونو، ژبو، فرهنګونو او دودونو څخه جوړ شوی دی، او همدا تنوع په حقیقت کې د افغانستان له سترو تاریخي او فرهنګي شتمنیو څخه شمېرل کېږي. خو له بده مرغه، قومي او ملتپالنې تعصبونو له پخوا زمانو څخه تر نن ورځې پورې، په ډېرو مواردو کې د ټولنې د ودې او پرمختګ پر وړاندې په یوه اساسي خنډ بدل شوي دي
د قوم، ژبې، نژاد، مذهب، جنسیت او ټولنیزې تړاو پر بنسټ تبعیض نه یوازې ملي یووالی کمزوری کوي، بلکې انساني استعدادونه او وړتیاوې هم د طبیعي ودې له لارې څخه راګرځوي. هغه هېواد چې خپل یو شمېر وګړي یوازې د قومي، ژبني یا جنسیتي هویت له امله له برابر فرصتونو څخه محروموي، په حقیقت کې د خپل انساني ځواک یوه برخه له لاسه ورکوي
د دې وژونکې ټولنیزې ناروغۍ پر وړاندې د مبارزې لپاره بنسټیزو او هر اړخیزو اقداماتو ته اړتیا ده
لومړی
د ګډ ژوند، د توپیرونو د منلو او متقابل درناوي د فرهنګ د پیاوړتیا لپاره باید زدهکړه او عامه پوهاوی په ټولنه کې پراخ شي. د ښوونځیو، پوهنتونونو، ډلهییزو رسنیو او ټولنیزو شبکو له لارې باید ځوان نسل ته وښودل شي چې قومي، ژبنی او فرهنګي تنوع ګواښ نه، بلکې یوه ملي شتمني ده چې باید ساتنه یې وشي
دویم
د برابرۍ او ټولنیز عدالت پر بنسټ د قوانینو او مقرراتو رامنځته کول او پیاوړي کول اړین دي. هېڅ وګړی باید د خپل قوم، ژبې، جنسیت، باور یا ټولنیزې سابقې له امله له اساسي حقوقو او برابر فرصتونو څخه محروم نه شي. د تبعیض او قومي تعصب د مخنیوي لپاره د قانوني میکانیزمونو رامنځته کول د حکومت او اړوندو ادارو له مهمو مسؤلیتونو څخه دي
درېیم
د بېلابېلو قومونو او ټولنیزو ډلو ترمنځ د ګډون او متقابل تعامل فرهنګ باید په یوه ملي لومړیتوب بدل شي. په اقتصادي، ټولنیزو، فرهنګي او ښوونیزو برخو کې د ګډو فرصتونو رامنځته کول کولای شي د یو بل د پېژندنې زمینه برابره کړي او د بېباورۍ او تبعیض دېوالونه ونړوي.
څلورم
د ټولنیزو بدلونونو په بهیر کې باید د خلکو، په ځانګړې توګه د ځوان نسل، رول ته جدي پاملرنه وشي. د تعصب او تبعیض پر وړاندې مبارزه یوازې د حکومت دنده نه ده؛ بلکې یوه ګډه او ټولګړې ملي دنده ده. ځوانان کولای شي د زدهکړې، رسنیو، ټولنیزو اړیکو او مدني فعالیتونو له لارې د ګډ ژوند، زغم او ملي پیوستون نوی فرهنګ بنسټ کېږدي
په پای کې، په افغانستان کې د ملتپالنې او قومي تعصب د دې ټولنیزې ناروغۍ پر وړاندې مبارزه د حکومت، مدني ټولنې، روڼاندو، فرهنګیانو، پوهنتونونو او د ټولنې د ټولو قشرونو ګډو هڅو ته اړتیا لري. که د ټولو وګړو لپاره برابر فرصتونه برابر شي او د ګډون او ګډ ژوند فرهنګ د تعصب او برتريغوښتنې ځای ونیسي، نو هیله کېدای شي چې افغانستان د یوه عادلانه، پوینده او متحدې ټولنې پر لور حرکت وکړي
نن نړۍ په حیرانوونکي سرعت سره د پرمختګ پر لور روانه ده. انسان د فضا د تسخیر، د سیارو د کشف او د لرې کهکشانونو د پېژندلو په فکر کې دی؛ خو لویه پوښتنه دا ده
ایا موږ تر دې وړاندې چې نړۍ تسخیر کړو، توانېدلي یو چې خپل ځان او خپله ټولنه د تعصب او وروستهپاتېوالي له زنځیرونو څخه آزاده کړو؟
نړۍ د راتلونکي پر لور روانه ده او د پوهې او ټکنالوژۍ پولې یو په بل پسې شاته پرېږدي. په داسې شرایطو کې د افغانستان خلک هم باید په زړورتیا خپلو داخلي ننګونو ته وګوري او له هغو محدودوونکو دودونو او سنتي برداشتونو څخه تېر شي چې د انسان او ټولنې د ودې مخه نیسي
دود او سنت هغه وخت ارزښت لري چې د ټولنې د هویت، فرهنګ او اخلاقو ساتنه وکړي؛ خو کله چې سنت د پوهې، آزادۍ، عدالت او پرمختګ پر وړاندې په یوه دېوال بدل شي، باید له سره وکتل شي. هېڅ ټولنه نه شي کولای چې په منجمدو افکارو سره ځان راتلونکي ته ورسوي
پرمختګ باید د افغانستان د ټولو خلکو لپاره وي، نه د یوې ځانګړې ډلې لپاره. ریښتینی پرمختګ هغه وخت معنا پیدا کوي چې خلک یې له فرهنګي، ټولنیزو، اقتصادي او ښوونیزو برخو څخه ګټه واخلي او هېڅ وګړی داسې احساس ونه کړي چې د خپل قومي، ژبني، جنسیتي یا ټولنیز تړاو له امله له خپلو حقوقو څخه محروم دی
له همدې امله، د افغانستان وروڼو او خویندو!
راځئ ځانونه د تعصب، قومپالنې، برتريغوښتنې او هغو ټولنیزو طبقهبندیو له زنځیرونو څخه آزاد کړو چې زموږ د پرمختګ مخه نیسي. راځئ افغانستان د یوه قوم، یوې ژبې یا یوې ډلې ملکیت ونه ګڼو، بلکې هغه د ټولو وګړو ګډ کور وبولو
په همدې لاره کې ټولنیز عدالت، بشري حقوق، د فکر آزادي او د افغانستان د ټولنې د ټولو قشرونو لپاره فرهنګي او ښوونیز پرمختګ ته پاملرنه تر بل هر وخت ډېره اړینه ده. یوازې له همدې لارې کولای شو د دې خاورې پټ استعدادونه وغوړوو او افغانستان په داسې هېواد بدل کړو چې په سیمهییزه او نړیواله کچه د خپلې پوهې، فرهنګ او انساني ځواک پر مټ هغه وړ مقام ولري چې وړتیا یې لري
او اوس د هېواد له واکمنانو او پرېکړهکوونکو سره یوه خبره:
د افغانستان د ښځو او نجونو پر مخ د تعلیم او زدهکړې دروازې پرانیزئ!
د ټولنې نیمایي برخه له ښوونځي، پوهنتون، پوهې او ټولنیز ګډون څخه نه شو محرومولای او په عین وخت کې دا تمه نه شو کولای چې هېواد دې د پرمختګ او ودې پر لور حرکت وکړي
که ښوونیز او تحصیلي امکانات د ټولو وګړو لپاره په مساوي توګه برابر نه شي، افغانستان هېڅکله نه شي کولای له خپل ټول انساني ظرفیت څخه بشپړه ګټه واخلي. د ټولنې نیمایي برخه له پوهې او زدهکړې څخه محرومول، په حقیقت کې د هېواد له نیمایي ځواک او استعداد څخه ځان محرومول دي
د افغانستان ښځې او نجونې له ګڼو استعدادونو، وړتیاوو او ظرفیتونو څخه برخمنې دي. هغوی کولای شي په علمي، فرهنګي، اقتصادي، ټولنیزو برخو او حتی د هېواد د سولهییز راتلونکي په جوړولو کې اساسي رول ولوبوي
پر ښځو او نجونو باور کول او د هغوی د ودې لپاره د زمینې برابرول امتیاز نه، بلکې د افغانستان د پرمختګ لپاره یوه اړتیا ده.
د ټولنې پرمختګ او وده یوازې هغه وخت امکان لري چې ټول وګړي، په ځانګړې توګه ښځې او نجونې، له برابر ښوونیزو او تحصیلي فرصتونو څخه برخمنې وي، وکولای شي په آزاده توګه د پوهې او تخصص بېلابېلو پړاوونو ته ورسېږي او د هېواد د راتلونکي په جوړولو کې خپله ونډه واخلي
هغه هېواد چې د خپلو نجونو پر مخ ښوونځي پرانیزي، په حقیقت کې د خپل راتلونکي پر مخ دروازې پرانیزي؛ او هغه هېواد چې دا دروازې تړي، تر دې مخکې چې نور محدود کړي، خپل راتلونکی محدودوي
افغانستان نن تر بل هر وخت ډېر یووالي، عقل، پوهې، عدالت، زغم او متقابل درناوي ته اړتیا لري. راځئ د دې پر ځای چې یو بل د قوم، ژبې او ټبر له مخې وتلو، انسانبودل او د هېوادوالبودلو معیار د ارزښت بنسټ وګرځوو
د افغانستان راتلونکی نه تعصب جوړوي، نه قومپالنه او نه انحصار؛
د افغانستان راتلونکی به پوه، باوجدان او د ټولو بشردوستانه اصولو او قوانینو ته ژمن انسانان جوړوي
فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ
بصیر شفق
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
