افغانستان؛ هغه مور چې باید د تعصب په چړو ټوټه ټوټه نه شي

افغانستان، دا لرغونی او له ټپونو ډک وطن، له کلونو راهیسې د جګړې په اور، د سیاست په لوګي او د له منځه تللو هیلو په ایره کې ساه اخلي. هغه خاوره چې کولای شوای د خپلو ټولو اولادونو ګډ کور وای، څو څو ځله د خپلو اولادونو د جګړو په ډګر بدله شوه؛ یوه ورځ د ایډیالوژۍ په نوم، بله ورځ د قدرت په نوم، او نن د قوم، ژبې او توکم په نوم

د افغانستان معاصر تاریخ یو دردناک تاریخ دی؛ داسې تاریخ چې په کې زرګونه بې‌ګناه انسانان د هغو جګړو قرباني شول چې ډېری یې حتی د پیل او دوام په علت نه پوهېدل. ښارونه او کلي وران شول، کورنۍ د غم پر ټغر کښېناستې، میلیونونه انسانان کډوال شول او یو نسل د چاودنو او وېرې له غږونو سره لوی شو

خو تر ټولو ستر درد د کورونو ورانېدل نه دي؛ بلکې د انسانانو ترمنځ د باور ورانېدل دي

کور بېرته جوړېدای شي؛ خو که د یوه ملت د اولادونو ترمنځ باور له منځه ولاړ شي، بېرته جوړول یې کلونه وخت غواړي

نن افغانستان تر بل هر وخت ډېر سولې، عقل، یو بل منلو او خبرو اترو ته اړتیا لري. له بده مرغه، په داسې شرایطو کې لا هم داسې کسان شته چې د دې ځپل شوې مور پر ټپونو د مرهم ایښودلو پر ځای، پرې مالګه شیندي

پرون ټوپکونو په بېلابېلو نومونو ډزې کولې؛ نن ځینې قلمونه هماغه جګړه د الفاظو له لارې دوامداره کوي

پرون سنګرونه په غرونو او ښارونو کې جوړېدل؛ نن نوي سنګرونه په ټولنیزو رسنیو کې جوړېږي

پرون انسانان په مرمیو وژل کېدل؛ نن کله ناکله د یوه سپکوونکي لفظ، قومي ټاپې او یا له کرکې ډکې خبرې په وسیله د انسانانو عزت او کرامت په نښه کېږي

او اوس دا ستره پوښتنه زموږ پر وړاندې ولاړه ده

ایا هغه جګړه چې په ټوپک افغانستان ونه شوای ویجاړولای، دا ځل به د ژبې او قلم په وسیله خپل ویجاړونکی پای ته ورسېږي؟

د قلم خاوندان؛ د حقیقت وارثان، نه د کرکې

په هره ټولنه کې د قلم خاوندان تر نورو ډېر ستر مسؤولیت لري. لیکوال، شاعر، خبریال، استاد او روڼ‌اندی باید په تیاره کې څراغ وي، نه د خپل کور د سوځولو لپاره لمبه

قلم که حقیقت ولیکي، کولای شي انسانان سره نږدې کړي؛ خو که د تعصب اسیر شي، له تورې هم خطرناک کېدای شي

هغه څوک چې ځان روڼ‌اندی بولي، باید لومړی په خپل فکر کې رڼا پیدا کړي

د آزادۍ خبرې نه شو کولای، خو په عین وخت کې د نورو آزادي رد کړو

د عدالت شعار نه شو ورکولای، خو انسانان د قوم، ژبې او توکم پر بنسټ وویشو

د افغانستان خبرې نه شو کولای، خو افغانستان یوازې د خپل قوم، سیمې یا ژبې له کړکۍ ووینو

افغانستان یوازې زما وطن نه دی؛ زموږ وطن دی

نه د یوه قوم ملکیت دی، نه د یوې ژبې، نه د یوه مذهب او نه د یوې سیاسي ډلې

که افغانستان زموږ کور وي، نو هر وګړی یې، پرته له دې چې د کوم قوم، ژبې، سیمې او عقیدې دی، د حق او درناوي وړ دی

قوم او ژبه؛ هغه نومونه چې باید په خنجر بدل نه شي

هیڅ انسان خپل قوم، ژبه او د زېږېدو ځای په خپله نه ټاکي

هیڅ ماشوم چې نړۍ ته راځي، دا نه پوښتي چې زه به په کوم قوم کې پیدا کېږم

هیڅ نوی زېږېدلی ماشوم له ځان سره د تعصب بیرغ نړۍ ته نه راوړي

دا موږ لویان یو چې کله ناکله داسې دیوالونه جوړوو چې زموږ ماشومان باید کلونه د هغو د اوښتلو لپاره رنځ وګالي

ژبه باید پل وي، نه دېوال

قوم باید د انسان د فرهنګي هویت یوه برخه وي، نه د کرکې وسیله

توکم باید د تاریخ د پېژندنې وسیله وي، نه د بل انسان د سپکاوي لامل

که زه خپله مورنۍ ژبه خوښوم، دا زما حق دی؛ خو د خپلې ژبې مینه باید له بلې ژبې سره د دښمنۍ په معنا نه وي

که زه پر خپل کلتور ویاړم، دا زما حق دی؛ خو د خپل کلتور ویاړ هغه وخت ښکلی دی چې د بل کلتور د سپکاوي اړتیا ونه لري

د ځان مینه هغه وخت په ناروغۍ بدلېږي چې د بل انسان له کرکې پرته خپل ارزښت ونه شي ثابتولای

افغانستان؛ د ټولو اولادونو مور

راځئ افغانستان د قوم له کړکۍ نه، بلکې د انسانیت له کړکۍ ووینو

دا مور پښتانه لري، تاجک لري، هزاره لري، ازبک لري او لسګونه نور قومي او فرهنګي جوړښتونه لري

دا مور دري‌ژبي لري، پښتوژبي لري، ازبک‌ژبي لري، ترکمن‌ژبي لري، نورستاني‌ژبي لري او لسګونه نورې ژبې او لهجې لري

دا مور شیعه لري، سني لري او د بېلابېلو عقایدو پیروان لري

خو یوه مور باید د خپلو اولادونو ترمنځ دېوالونه جوړ نه کړي

که د یوې کورنۍ کور اور اخیستی وي، عقلاني خبره نه ده چې د کورنۍ غړي د اور د مړ کولو پر ځای په دې بحث وکړي چې کومه کوټه د کوم زوی ده

افغانستان په اور کې دی؛ راځئ لومړی دا اور مړ کړو

له هغې وروسته کولای شو د ډېرو سیاسي، تاریخي او ټولنیزو اختلافونو په اړه خبرې وکړو

موږ تاریخي حافظې ته اړتیا لرو، خو تاریخي انتقام ته نه

تاریخ هېرول ممکن نه دي، او ښايي سم کار هم نه وي

ملتونه باید خپل تېر وپېژني؛ باید پوه شي چې څه پرې تېر شوي او کومو کسانو، ډلو او سیاستونو هغوی تر دې ځایه رسولې دي

خو د تاریخ د یادولو او له تاریخ څخه د انتقام اخیستلو ترمنځ لوی توپیر شته

که زموږ پلرونو تېروتنې کړې وي، د هغوی اولادونه باید مجازات نه شي

که د یوه قوم یوه کس جنایت کړی وي، ټول قوم مجرم نه شو ګڼلای

که کومې ډلې په تېر وخت کې جنایت کړی وي، د نن ورځې ماشوم د پرون د بل انسان د کړنو له امله زموږ دښمن نه شي کېدای

عدالت دا دی چې د جنایت مسؤولیت د جنایت پر عامل، فرد یا بنسټ مشخص شي؛ نه دا چې یو بشپړ قوم د تورن په څوکۍ کښېنوو

ریښتینی روڼ‌اندیتوب له هغه ځایه پیلېږي چې تعصب پای ته رسېږي

زه له هغو روڼ‌اندو څخه چې د افغانستان د یووالي لپاره قلم پورته کوي، پوښتم

که زموږ قلم انسانان سره نږدې نه شي کولای، نو له ټوپک سره یې توپیر څه دی؟

که زموږ لیکنه یو افغان ځوان دې ته وهڅوي چې بل افغان ځوان خپل دښمن وګڼي، ایا موږ واقعاً د وطن خدمت کړی دی؟

که زموږ خبرې د ټولنې د ټپونو د درملنې پر ځای نوی ټپ جوړوي، ایا موږ ځان د فرهنګي رسالت خاوندان بللای شو؟

د قلم خاوندان باید د خبرو اترو ژبه وي

باید د مظلوم دفاع وکړای شي، پرته له دې چې بل ظالم جوړ کړي

باید جنایت وغندي، پرته له دې چې یو قوم وغندي

باید د خپل هویت په اړه خبرې وکړای شي، پرته له دې چې د بل هویت سپکاوی وکړي

همدا ریښتینی روڼ‌اندیتوب دی

افغانستان یوه نوې انساني هوکړې ته اړتیا لري

کېدای شي موږ په ډېرو سیاسي مسئلو کې له یو بل سره اختلاف ولرو

کېدای شي تاریخ په بېلابېلو ډولونو ولولو

کېدای شي د حکومت، سیاست، مذهب، ژبې او د هېواد د راتلونکي په اړه بېلابېل نظرونه ولرو

خو باید پر یوه اصل سره هوکړه وکړو

هیڅ افغان حق نه لري چې د خپل قوم، ژبې، مذهب یا توکم له امله ځان تر بل افغان لوړ او یا بل انسان تر ځان ټیټ وبولي

که پر دې اصل هوکړه وکړو، نور ډېر اختلافونه د خبرو له لارې حل کېدای شي.

افغانستان د خپل ژغورلو لپاره د یوه قوم پر بل قوم د بریا اړتیا نه لري؛ بلکې د تعصب پر وړاندې د انسان د بریا اړتیا لري

د تاوتریخوالي پر وړاندې د خبرو بریا

د ړندو احساساتو پر وړاندې د عقل بریا

د کرکې خپروونکي قلم پر وړاندې د مسؤول قلم بریا

د تېر وخت پر وړاندې د راتلونکي بریا

وروستۍ خبره

افغانستان زموږ هغه زړه‌خوږې مور ده چې کلونه کېږي د خپلو وژل شویو اولادونو پر قبرونو ناسته او ژاړي

ایا دا د دې مور حق دی چې موږ یې د سترګو په وړاندې، د هغې د ټپونو د تړلو پر ځای، یو بل د قوم، ژبې او توکم په چړو ټوټه ټوټه کړو؟

دا مور نور د یوې نوې جګړې توان نه لري

هغه د ټوپک له غږه ستړې ده

د خپلو کډوالو اولادونو له بېلتونه ستړې ده

د بې‌شمېره هديرو له لیدلو ستړې ده

له تشو شعارونو ستړې ده

او له هغو کسانو ستړې ده چې هر ځل په نوي نوم راځي، خو پایله یې بیا هماغه پخوانی ویجاړوالی وي

راځئ دا ځل ټوپک د سیاست له لاسه او چاقو د تعصب له لاسه واخلو او قلم د عقل په لاس کې ورکړو

راځئ خپلو اولادونو ته دا ور زده کړو چې یو څوک پښتون کېدای شي او تاجک ته مینه ولري؛ هزاره کېدای شي او ازبک خپل ورور وبولي؛ دري‌ژبی کېدای شي او پښتو ته درناوی ولري؛ پر خپل کلتور ویاړلای شي او په عین وخت کې د بل کلتور درناوی هم وکړي

ځکه په پای کې، مخکې له دې چې پښتون، تاجک، هزاره یا ازبک واوسو، انسانان یو

او مخکې له دې چې افغانستان زموږ ملک وي، موږ د افغانستان اولادونه یو

نو راځئ دا مور نور ټوټه ټوټه نه کړو

افغانستان تر قهرمانانو ډېر داسې اولادونو ته اړتیا لري چې اجازه ورنه کړي، مور یې بیا په وینو وژاړي

افغانستان؛ مادری که نباید با کاردهای تعصب تکه‌تکه شود

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: