درد افغانستان؛ فراتر از قوم و زبان

من نه با پشتون مشکل دارم، نه با تاجک؛ نه با هزاره و نه با ازبک. مشکل من با هیچ قوم و تبار افغانستان نیست. مشکل من با فرهنگی است که در آن، گاهی قاتل قهرمان، ویرانگر رهبر و متجاوز به حقوق مردم، ناجی معرفی می‌شود.

اما پیش از همهٔ این نام‌ها، ما افغان هستیم.
سرزمین ما افغانستان است، و درد و آیندهٔ ما نیز مشترک است. پشتون، تاجک، هزاره، ازبک، ترکمن، بلوچ، نورستانی، پشه‌ای و دیگر اقوام این سرزمین، پیش از آن‌که در تقسیم‌بندی‌های قومی قرار بگیرند، مردم افغانستان‌اند و در سرنوشت این سرزمین شریک‌اند.

بنابراین، کار و مبارزهٔ ما نیز باید نخست برای افغانستان، برای مردم افغانستان و برای عزت و آبادانی این سرزمین باشد؛ نه برای برتری یک قوم بر قوم دیگر، نه برای انتقام از گذشته و نه برای منافع یک گروه.

درد واقعی ما همین‌جاست.

درد آنجاست که انسان‌هایی را که در گذشته به جان، مال، عزت و آزادی مردم آسیب رسانده‌اند، فقط به دلیل قوم، مذهب، شعار سیاسی یا وابستگی گروهی، دوباره مقدس می‌کنیم و به آنان عنوان «رهبر ما» می‌دهیم.

اگر امروز جنایت را فقط زمانی محکوم کنیم که قربانی از قوم ما باشد، و فردا همان جنایت را وقتی از سوی «خودی» انجام شد توجیه کنیم، ما عدالت نمی‌خواهیم؛ ما فقط طرف خود را عوض کرده‌ایم.

جامعه‌ای که گذشتهٔ خود را فراموش کند، محکوم است اشتباهات گذشته را تکرار کند. اما به یاد آوردن گذشته به معنای زنده نگه‌داشتن کینه نیست؛ به معنای یاد گرفتن از آن است.

ما باید از یک مرحلهٔ مهم فکری عبور کنیم:
دیگر نباید اول بپرسیم «او از کدام قوم است؟»؛ باید بپرسیم «او برای افغانستان و مردم افغانستان چه کرده است؟»

معیار ما برای قهرمان و رهبر نباید قوم، زبان، منطقه، مذهب یا شعار باشد؛ بلکه باید صداقت، عدالت، شایستگی، انسانیت، پاسخ‌گویی و خدمت به مردم باشد.

هیچ‌کس، حتی اگر از قوم، خانواده، منطقه یا جریان سیاسی خود ما باشد، نباید بالاتر از قانون و اخلاق قرار گیرد.

اگر کسی به مردم ما ظلم کرده، ظلم او با تغییر نام، تغییر پرچم یا تغییر شعار به خدمت تبدیل نمی‌شود.

از شعار به عمل

اگر واقعاً می‌خواهیم برای افغانستان کاری کنیم، باید چند اصل ساده را از خود آغاز کنیم:

اول: خود را پیش از هر عنوان دیگری، تبعه افغانستان بدانیم و منافع عمومی کشور را بر منافع قومی و گروهی مقدم کنیم.

دوم: ظلم را بدون توجه به قوم و هویت ظالم و قربانی، ظلم بدانیم.

سوم: از قهرمان‌سازی کورکورانه دست برداریم و هر رهبر و شخصیت سیاسی را بر اساس کارنامه و عملکردش ارزیابی کنیم.

چهارم: اگر از قوم و گروه خودمان خطایی سر زد، همان‌قدر شجاع باشیم که خطای دیگران را نقد می‌کنیم.

پنجم: به جای انتقال کینه از نسلی به نسل دیگر، تاریخ را بیاموزیم تا فرزندان ما همان اشتباهات را تکرار نکنند.

ششم: به جای پرسیدن «چه کسی از ماست؟»، بپرسیم «چه کسی برای همهٔ مردم افغانستان مفید است؟»

هفتم: هر کاری که می‌کنیم، از آموزش و تجارت گرفته تا فعالیت اجتماعی و سیاسی، باید تا حد امکان به ساختن یک افغانستان امن‌تر، عادلانه‌تر و آبادتر کمک کند.

افغانستان با پیدا کردن «قوم خوب» و «قوم بد» نجات پیدا نمی‌کند.
افغانستان زمانی تغییر می‌کند که افغان خوب، شهروند مسئول، رهبر پاسخ‌گو و جامعهٔ آگاه بسازیم.

ما گذشته‌های متفاوت داریم، اما آیندهٔ ما مشترک است.

این سرزمین خانهٔ همهٔ ماست؛ درد مردمش درد همهٔ ماست و آبادانی‌اش مسئولیت همهٔ ماست.

بیایید به جای آن‌که بپرسیم:

«او از ماست یا از آنان؟»

بپرسیم:

«آیا کار او به نفع افغانستان و مردم افغانستان است یا به زیان آن؟»

و به جای آن‌که بگوییم:

«رهبر قوم ما کیست؟»

بگوییم:

«چه کسی شایستهٔ اعتماد مردم افغانستان است؟»

شاید آغاز نجات افغانستان همین تغییر کوچک در طرز فکر ما باشد:

اول افغان، سپس هر عنوان دیگر؛
اول افغانستان، سپس هر منفعت گروهی؛
و اول انسانیت و عدالت، سپس سیاست.

د «افغانستان از ثریا تا قهقرا» نوي چاپ شوي کتابونه

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: