د کوچنیو افراطي کړیو چیغې، د هویت سیاست او زموږ ملي مسئولیت

سریزه

افغانستان له هغو هېوادونو څخه دی چې د خپل معاصر تاریخ په اوږدو کې یې د سیاسي واک، ملي هویت، ژبې، کلتور او ټولنیز عدالت په برخو کې له پېچلو او نه حل شویو مسئلو سره مخامخ ژوند کړی دی. زموږ ډېری ستونزې یوازې د بهرنیو لاسوهنو پایله نه ده؛ د کورنیو سیاسي ناکامیو، استبدادي ذهنیتونو، قومي سیالیو او د ملي تفاهم د نشتوالي ونډه هم پکې ستره ده.

له بده مرغه، موږ په اوږدو کلونو کې ونه توانېدو چې د هېواد د سیاسي واک لپاره یو داسې مشروع، ملي او بومي میکانیزم رامنځته کړو چې د افغانستان د ټولو وګړو د منلو وړ وي. همدارنګه مو د ژبو، رسمي حیثیت، لیکدود او فرهنګي تنوع په اړه هم یو دوامدار او علمي ملي تفاهم ته لاره هواره نه کړه.

همدغه تشې اوس ځینو کوچنیو، خو ډېر غږ لرونکو افراطي کړیو ته فرصت ورکوي چې د ملت له مهمو او حیاتي مسئلو څخه د خپلو محدودو سیاسي او فکري موخو لپاره استفاده وکړي.

د اصلي ستونزو پر ځای فرعي جګړې

هر ملت له مهمو او فرعي مسئلو سره مخ وي. د هوښیار سیاست او مسئول فکر دنده دا ده چې د ملت پام اصلي ستونزو ته واړوي، نه دا چې د خلکو انرژي په کوچنیو او مصنوعي شخړو کې مصرف کړي.

نن افغانستان له ګڼو بنسټیزو ستونزو سره مخ دی:

• د مشروع او ټول‌منلي سیاسي نظام نشتوالی؛
• اقتصادي کمزوري او بې‌وزلي؛
• د تعلیم او علمي پرمختګ ستونزې؛
• د ملي باور او ټولنیز تفاهم کمزوري؛
• د ځوانانو د راتلونکي نامعلوم وضعیت؛
• د ملي بنسټونو کمزورتیا؛
• او د هېواد د سیاسي راتلونکي په اړه ژورې اندېښنې.

خو ځینې کړۍ هڅه کوي چې د خلکو پام له دغو اساسي مسئلو څخه واړوي او د ژبې، لهجې، لیکدود او سیمه‌ییز هویت په څېر موضوعات د دوامدارې سیاسي جګړې وسیله وګرځوي.

دلته باید یو مهم حقیقت هېر نه کړو: ژبه ستونزه نه ده؛ د ژبې سیاسي استعمال ستونزه ده. قوم ستونزه نه ده؛ د قوم په نوم سیاسي سوداګري ستونزه ده. سیمه ستونزه نه ده؛ د سیمې په نوم د خلکو ترمنځ د نفرت خپرول ستونزه ده.

د کوچنیو هویتونو سیاسي سوداګري

هر انسان حق لري چې له خپلې ژبې، کلتور، سیمه او تاریخي میراث سره مینه ولري. دا طبیعي او انساني حق دی. ستونزه هغه وخت پیلېږي چې دا طبیعي هویتونه د نورو د سپکاوي او د سیاسي واک د ترلاسه کولو وسیله وګرځي.

ځینې افراطي کړۍ هڅه کوي چې کوچني هویتونه له خپل طبیعي او فرهنګي چوکاټ څخه وباسي او په سیاسي وسلو یې بدل کړي. دوی غواړي هره ژبنۍ او لهجوي مسئله د سیاسي دښمنۍ بڼه خپله کړي.

 

د دوی سیاست پر یوه ساده اصل ولاړ وي:

لومړی اختلاف پیدا کړه، بیا د اختلاف ویره زیاته کړه، وروسته ځان د هماغه اختلاف مدافع او ژغورونکی معرفي کړه.

په دې توګه، دوی د ستونزې د حل پر ځای د ستونزې له موجودیت څخه سیاسي ګټه اخلي.

د ژبې او لیکدود مسئله: علمي که سیاسي؟

ژبه د انسانانو د اړیکو، فکر، علم او کلتور وسیله ده. لیکدود بیا د ژبې د ثبت او انتقال تخنیکي او علمي وسیله ده.

په یوه سالمه ټولنه کې د ژبې او لیکدود اختلافونه باید د ژبپوهانو، لیکوالانو، علمي بنسټونو او فرهنګي شخصیتونو له خوا د علمي بحث او تفاهم له لارې حل شي.

خو کله چې ژبه او لیکدود د سیاسي قدرت او هویتي سیالۍ وسیله وګرځي، موضوع له علمي ساحې وځي او د تعصب میدان ته داخلیږي.

نه هر نوی لیکدود د ملت دښمني ده او نه هر پخوانی لیکدود مقدس او د بدلون نه وړ دی. علمي بحث باید له احساساتي شعارونو جلا وساتل شي.

هغه څوک چې د ژبې هره مسئله د قوم د عزت او سپکاوي جګړه ګرځوي، ښایي په حقیقت کې د ژبې خدمت نه، بلکې د ژبې له نوم څخه سیاسي استفاده کوي.

د ملي مشاهیرو او تاریخي شخصیتونو تر شا پټېدل

زموږ د معاصر فکري ژوند یوه بله ستونزه دا ده چې ځینې کسان د خپلو شخصي او افراطي نظریاتو لپاره تاریخي شخصیتونه د سپر په توګه کاروي.

دوی د ملي مشاهیرو نومونه اخلي، خو د هغوی د فکر ټول اړخونه نه مني. دوی د تاریخ له یوه ځانګړي روایت څخه استفاده کوي، خو هغه برخې یې له پامه غورځوي چې د دوی له سیاسي نظریاتو سره برابرې نه وي.

دا د تاریخ مطالعه نه ده؛ دا د تاریخ سیاسي استعمال دی.

ملي شخصیتونه باید د یوه ځانګړي قوم، ډلې، ژبې یا افراطي فکر شخصي ملکیت ونه ګڼل شي. هغوی د ملت ګډ تاریخي میراث دی.

هیڅوک حق نه لري چې د یوه ملي شخصیت نوم د نورو افغانانو پر وړاندې د سیاسي وسلې په توګه استعمال کړي.

د  ټولو افغانانو ، پښتنو او بیا په مشخص ډول د لر او بر افغانانو ترمنځ د نفاق هڅې

د افغانانو تاریخي اړیکې، په ځانګړي ډول د لر او بر وطن د خلکو ترمنځ فرهنګي، ژبنۍ او تاریخي اړیکې، له هر ډول سیاسي اختلاف څخه ژورې او پخوانۍ دي.

خو ځینې کړۍ هڅه کوي چې له همدې تاریخي او فرهنګي اړیکو څخه هم د سیاسي اختلاف او دښمنۍ زمینه جوړه کړي.

دوی کله د ژبې په نوم، کله د لهجې په نوم، کله د لیکدود په نوم او کله هم د تاریخي روایتونو په نوم د خلکو ترمنځ د بېلتون احساس پیاوړی کوي.

موږ باید پوه شو چې هر هغه فکر چې افغان له افغان سره د دښمنۍ پر لور بیايي، هر هغه سیاست چې د خلکو ترمنځ نفرت زیاتوي او هر هغه شعار چې د ملي تفاهم پر ځای دایمي شخړه تولیدوي، باید په عقلاني او انتقادي سترګه وکتل شي.

د افراطیت خطر

افراطیت یوازې مذهبي بڼه نه لري. قومي افراطیت، ژبنی افراطیت، سیاسي افراطیت او فرهنګي افراطیت هم د ټولنې لپاره خطرناک دي.

افراطي فکر عموماً د نړۍ په تور او سپین ویشلو سره پیلېږي.

زما فکر حق دی، ستا فکر باطل دی.

زما ژبه غوره ده، ستا ژبه کمه ده.

زما تاریخ اصلي دی، ستا تاریخ جعلي دی.

زما شخصیت ملي دی، ستا شخصیت دښمن دی.

دا ډول فکر په پای کې ټولنه د تفاهم له لارې وباسي او د دایمي دښمنۍ میدان ته یې داخلوي.

افغانستان د افراطیت له بېلابېلو ډولونو ډېر زیان لیدلی دی. موږ نور د دې توان نه لرو چې د افراطیت نوي ډولونه د ژبې، قوم او کلتور تر نومونو لاندې وزېږوو.

زموږ ملي مسئولیت

نن د افغانستان د هر بااحساسه وګړي مسئولیت دی چې د ملت د اصلي او فرعي مسئلو ترمنځ توپیر وکړي.

موږ باید پوښتنه وکړو:

ایا دا بحث زموږ د ملت له اساسي ستونزو سره مرسته کوي؟

ایا دا شعار د افغانانو ترمنځ تفاهم زیاتوي او که نفرت؟

ایا دا لیکوال یا فعال د ستونزې د حل لپاره کار کوي او که د ستونزې له موجودیت څخه شهرت او سیاسي ګټه اخلي؟

ایا موږ د خپل ملت راتلونکی جوړوو او که د راتلونکو نسلونو لپاره نوې دښمنۍ پرېږدو؟

دا پوښتنې باید زموږ د هر سیاسي، فرهنګي او ټولنیز بحث معیار وګرځي.

پایله

افغانستان نن تر هر وخت زیات ملي عقلانیت ته اړتیا لري.

موږ نه د خپلې ژبې دښمن یو، نه د خپل قوم، نه د خپل کلتور او نه د خپل تاریخي میراث. برعکس، زموږ ژبې، قومونه، لهجې او فرهنګي تنوع زموږ د ټولنې شتمني ده.

خو دا شتمني باید د ملت د یووالي وسیله شي، نه د ملت د وېشلو.

موږ باید اجازه ورنه کړو چې کوچنۍ افراطي کړۍ زموږ د ژبې، قوم، تاریخ او ملي شخصیتونو له نومونو څخه د خپلو شخصي عقدو او محدودو سیاسي موخو لپاره استفاده وکړي.

افغانستان د هغو کسانو اړتیا لري چې د دېوالونو پر ځای پلونه جوړ کړي؛ د نفرت پر ځای تفاهم رامنځته کړي؛ د تعصب پر ځای عقلانیت ته بلنه ورکړي او د کوچنیو هویتي جګړو پر ځای د ملت سترې مسئلې د بحث مرکز وګرځوي.

راځئ چې خپل ملت د افراطیت له هر ډول څخه وژغورو.

راځئ چې د ژبې مینه د بلې ژبې په دښمنۍ بدله نه کړو.

راځئ چې قومي ویاړ د قومي کرکې وسیله نه کړو.

راځئ چې تاریخ د راتلونکي د جوړولو لپاره ولولو، نه د راتلونکو جګړو د پیدا کولو لپاره.

زموږ راتلونکی په ملي تفاهم، عدالت، متقابل درناوي او ګډ مسئولیت کې دی.

 

خدای دې زموږ د وطن، ملت او راتلونکو نسلونو مل شي.

افغانستان کې د شاهي نظام غوښتلو شاته مېراثي انحصاري،استبدادي افکار، ناکامو نظامونو بیا رغولو متضادې غوښتنې

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: