ملیت‌گرایی و چالش‌های اجتماعی در افغانستان

ملیت‌گرایی و چالش‌های اجتماعی در افغانستان

راهکارهای مبارزه با بیماری مهلک ملیت‌پرستی

مطمئناً ممکن است برخی از دوستان و هم‌وطنان عزیز ما از خواندن این مقاله دل‌آزرده شوند؛ اما گاهی لازم است به‌جای دلخوش‌کردن به امروز، با شجاعت به آیندهٔ کشور بیندیشیم و دردهایی را که سال‌هاست پیکر جامعهٔ ما را رنج می‌دهد، صادقانه و بی‌پرده به بحث بگذاریم

افغانستان، سرزمینی که در گوشه‌گوشهٔ آن تاریخ‌های بزرگ و حماسه‌های فراموش‌نشدنی رقم خورده است، امروز با چالش‌های فراوان سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی روبه‌روست. یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، تبعیض و تعصبات قومی و هویتی است؛ پدیده‌ای که بر روابط اجتماعی جامعهٔ افغانستان سایه افکنده و روند توسعه، همبستگی و ادغام اجتماعی را با دشواری روبه‌رو ساخته است

هویت ملی در افغانستان همواره مسئله‌ای پیچیده و چندلایه بوده است. این کشور از اقوام، زبان‌ها، فرهنگ‌ها و سنت‌های گوناگون تشکیل شده و همین تنوع، در حقیقت، یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های تاریخی و فرهنگی آن به شمار می‌رود. با این حال، تعصبات قومی و ملیت‌پرستانه از گذشته‌های دور تا امروز، در بسیاری از موارد به یکی از موانع اساسی رشد و توسعهٔ جامعه تبدیل شده است

تبعیض بر اساس قومیت، زبان، نژاد، مذهب، جنسیت و وابستگی‌های اجتماعی، نه‌تنها وحدت ملی را تضعیف می‌کند، بلکه استعدادها و توانمندی‌های انسانی را نیز از مسیر طبیعی رشد بازمی‌دارد. کشوری که بخشی از شهروندان خود را به دلیل هویت قومی، زبانی یا جنسیتی از فرصت‌های برابر محروم کند، در حقیقت بخشی از سرمایهٔ انسانی خویش را از دست داده است

برای مبارزه با این بیماری مهلک اجتماعی، اقدامات بنیادی و همه‌جانبه ضروری است

نخست:

آموزش و آگاهی‌دهی برای ترویج فرهنگ همزیستی، پذیرش تفاوت‌ها و احترام متقابل باید در سراسر جامعه گسترش یابد. از طریق مکاتب، دانشگاه‌ها، رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی باید به نسل جوان آموخت که تنوع قومی، زبانی و فرهنگی نه تهدید، بلکه ثروتی ملی است که باید از آن پاسداری کرد

دوم:

ایجاد و تقویت قوانین و مقررات مبتنی بر مساوات و عدالت اجتماعی ضروری است. هیچ شهروندی نباید به دلیل قومیت، زبان، جنسیت، باور یا پیشینهٔ اجتماعی خود از حقوق اساسی و فرصت‌های برابر محروم شود. ایجاد سازوکارهای قانونی برای جلوگیری از تبعیض و تعصبات قومی، از مهم‌ترین مسئولیت‌های حکومت و نهادهای مسئول است

سوم:

ترویج فرهنگ مشارکت و تعامل میان اقوام و گروه‌های مختلف اجتماعی باید به یک اولویت ملی تبدیل شود. ایجاد فرصت‌های مشترک در عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و آموزشی می‌تواند زمینهٔ شناخت متقابل را فراهم سازد و دیوارهای بی‌اعتمادی و تبعیض را فرو بریزد

چهارم:

باید به نقش مردم، به‌ویژه نسل جوان، در تحولات اجتماعی توجه جدی شود. مبارزه با تعصب و تبعیض تنها وظیفهٔ حکومت نیست؛ بلکه یک مسئولیت همگانی است. جوانان می‌توانند با استفاده از آموزش، رسانه‌ها، ارتباطات اجتماعی و فعالیت‌های مدنی، فرهنگ تازه‌ای از همزیستی، مدارا و همبستگی ملی را بنیان‌گذاری کنند

در نهایت، مبارزه با بیماری ملیت‌پرستی و تعصبات قومی در افغانستان، نیازمند تلاش مشترک حکومت، جامعهٔ مدنی، روشنفکران، فرهنگیان، دانشگاهیان و همهٔ اقشار جامعه است. اگر فرصت‌های برابر برای همهٔ شهروندان فراهم شود و فرهنگ مشارکت و همزیستی جای تعصب و برتری‌جویی را بگیرد، می‌توان امیدوار بود که افغانستان به سوی جامعه‌ای عادلانه، پویا و متحد حرکت کند

امروز جهان با سرعتی شگفت‌انگیز در حال پیشرفت است. انسان در اندیشهٔ تسخیر فضا، کشف سیارات و شناخت کهکشان‌های دوردست است؛ اما پرسش بزرگ این است

آیا ما پیش از تسخیر جهان، توانسته‌ایم خویشتن و جامعهٔ خویش را از زنجیرهای تعصب و عقب‌ماندگی رهایی بخشیم؟

جهان به سوی آینده حرکت می‌کند و مرزهای دانش و فناوری را یکی پس از دیگری پشت سر می‌گذارد. در چنین شرایطی، مردم افغانستان نیز باید با شجاعت به چالش‌های درونی خود بنگرند و از سنت‌های محدودکننده و آن دسته از برداشت‌های سنت‌گرایانه‌ای که مانع رشد انسان و جامعه می‌شوند، عبور کنند

سنت، زمانی ارزشمند است که حافظ هویت، فرهنگ و اخلاق جامعه باشد؛ اما هرگاه سنت به دیواری در برابر دانش، آزادی، عدالت و پیشرفت تبدیل شود، باید آن را مورد بازنگری قرار داد. هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند با اندیشه‌های منجمد، خود را به آینده برساند

پیشرفت باید برای همهٔ مردم افغانستان باشد؛ نه برای گروهی خاص. توسعهٔ واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که مردم از ثمرات آن در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و آموزشی بهره‌مند شوند و هیچ شهروندی احساس نکند که به دلیل تعلق قومی، زبانی، جنسیتی یا اجتماعی از حقوق خود محروم است

بنابراین، برادران و خواهران افغانستانی!

بیایید خود را از زنجیرهای تعصب، قوم‌گرایی، برتری‌جویی و طبقه‌بندی‌های اجتماعی که مانع پیشرفت ما می‌شوند، رها کنیم. بیایید افغانستان را نه متعلق به یک قوم، یک زبان یا یک گروه، بلکه خانهٔ مشترک همهٔ شهروندان آن بدانیم

در این راستا، توجه به عدالت اجتماعی، حقوق بشر، آزادی اندیشه و توسعهٔ فرهنگی و آموزشی برای همهٔ لایه‌های جامعهٔ افغانستان بیش از هر زمان دیگری ضروری است. تنها از این راه است که می‌توانیم استعدادهای پنهان این سرزمین را شکوفا سازیم و افغانستان را به کشوری تبدیل کنیم که در عرصهٔ منطقه‌ای و جهانی، با اتکا بر دانش، فرهنگ و نیروی انسانی خود، جایگاه شایسته‌ای داشته باشد

و اما سخنی با قدرتمندان و تصمیم‌گیرندگان کشور:

دروازه‌های تعلیم و تحصیل را به روی بانوان و دوشیزگان افغانستان باز کنید

نیمی از جامعه را نمی‌توان از مدرسه، دانشگاه، دانش و مشارکت اجتماعی محروم کرد و در عین حال انتظار داشت که کشور به سوی توسعه و پیشرفت حرکت کند. اگر امکانات آموزشی و تحصیلی به‌گونهٔ برابر در اختیار همهٔ شهروندان قرار نگیرد، افغانستان هرگز نخواهد توانست از تمام ظرفیت انسانی خود بهره‌برداری کند؛ و محروم‌کردن نیمی از جامعه از دانش و آموزش، در حقیقت محروم‌کردن خود کشور از نیمی از توان و استعداد آن است

بانوان و دختران افغانستان دارای استعدادها، توانمندی‌ها و ظرفیت‌های فراوانی هستند. آنان می‌توانند در عرصه‌های علمی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و حتی در ساختن آیندهٔ صلح‌آمیز کشور نقش اساسی ایفا کنند. اعتماد به زنان و دختران و فراهم‌کردن زمینهٔ رشد آنان، نه یک امتیاز، بلکه ضرورتی برای پیشرفت افغانستان است

توسعه و پیشرفت جامعه تنها زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که همهٔ شهروندان، به‌ویژه زنان و دختران، از فرصت‌های برابر آموزشی و تحصیلی برخوردار باشند و بتوانند آزادانه به سطوح مختلف دانش و تخصص دست یابند و در ساختن آیندهٔ کشور سهم بگیرند

کشوری که مدرسه‌هایش را به روی دختران می‌گشاید، در حقیقت دروازه‌های آینده را به روی خود باز می‌کند؛ و کشوری که این دروازه‌ها را می‌بندد، پیش از آن‌که دیگران را محدود کند، آیندهٔ خویش را محدود ساخته است

افغانستان امروز بیش از هر زمان دیگری به وحدت، خرد، دانش، عدالت، مدارا و احترام متقابل نیاز دارد. بیایید به‌جای آن‌که یکدیگر را بر اساس قوم و زبان و تبار بسنجیم، انسان‌بودن و شهروندبودن را معیار ارزش قرار دهیم

آیندهٔ افغانستان را نه تعصب می‌سازد، نه قوم‌گرایی و نه انحصار؛

آئنده افغانستان را انسانهای دانشمند و متعهد به همه قوانین انسان دوستی رقم میزند

فاعتبروا یا اولی‌الابصار

بصیر شفق

www.abshafaq.com

افغانستان؛ هغه مور چې باید د تعصب په چړو ټوټه ټوټه نه شي

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: