په افغانستان کې فرهنګي جهالت

افغانستان د لرغوني تاریخ، بډایه فرهنګ او ارزښتمنو ټولنیزو دودونو لرونکی هېواد دی. زموږ فرهنګ د مېلمه‌پالنې، متقابل درناوي، همکارۍ، زغم او انساني ارزښتونو پر بنسټ ولاړ دی. خو د اوږدو جګړو، سیاسي بې‌ثباتۍ، بې‌وزلۍ، د زده‌کړو د محدودیتونو او ځینو ناسمو ټولنیزو دودونو له امله زموږ ټولنه له یو شمېر فرهنګي ستونزو سره مخ ده. فرهنګي جهالت یوازې یوه ټولنیزه ستونزه نه ده، بلکې د سیاسي پوهاوي، ملي یووالي، عامه مشارکت او د هېواد د پرمختګ له بهیر سره هم مستقیم تړاو لري فرهنګي جهالت یوازې د زده‌کړو له نشتوالي سره نه تعریفېږي، بلکې د سالم فکر، ټولنیز پوهاوي، انتقادي لیدلوري او د انساني ارزښتونو د سم درک کمښت هم رانغاړي. هغه ټولنه چې د علم، منطق او متقابل درناوي پر ځای د تعصب، احساساتي پرېکړو او ناسمو معلوماتو تر اغېز لاندې وي، له ټولنیزو او سیاسي ننګونو سره د مخ کېدو ډېر احتمال لري. په داسې چاپېریال کې د عامه ګټو پر ځای شخصي، قومي، ژبني او سیمه‌ییزې ګټې د لومړیتوب موندلو زمینه برابرېدای شي په افغانستان کې د فرهنګي پوهاوي د کمزورۍ یو مهم عامل د جګړو او سیاسي بې‌ثباتۍ اوږد تاریخ دی، چې د پوهنې، اقتصادي ودې او بنسټونو پر پیاوړتیا یې ژورې اغېزې کړې دي. سربېره پر دې، بې‌وزلي، د مطالعې کمښت، معلوماتو ته محدود لاسرسی او د ځینو ناسمو دودونو دوام هم د ټولنیز پرمختګ پر وړاندې خنډونه جوړوي. کله چې وګړي له کره معلوماتو او کافي پوهاوي څخه بې‌برخې وي، د سیاسي او ټولنیزو موضوعاتو په اړه د منطقي ارزونې وړتیا یې کمزورې کېدای شي د فرهنګي جهالت سیاسي اړخ هم ځانګړی اهمیت لري. په هره ټولنه کې د وګړو سیاسي پوهاوی د ملي ثبات، حساب‌ورکونې، ټولنیز عدالت او د عامه ګټو د ساتنې لپاره مهم بنسټ ګڼل کېږي. که خلک د خپلو حقونو او مسؤلیتونو، د قانون د حاکمیت، د عامه ادارو د رول او د ملي ګټو په اړه کافي معلومات ونه لري، د ناسمو تبلیغاتو، سیاسي افراطیت او تعصب‌محوره بحثونو تر اغېز لاندې راتلای شي. له همدې امله، سیاسي پوهاوی باید د علم، کره معلوماتو، مسؤلانه بحث او د بېلابېلو نظرونو د درناوي له لارې پیاوړی شي همدارنګه، د فرهنګي پوهاوي کمښت کولای شي د ملي یووالي پر روحیه منفي اغېز وکړي. افغانستان د بېلابېلو قومونو، ژبو، سیمو او ټولنیزو دودونو ګډ کور دی، او د دې تنوع درناوی د ملي انسجام لپاره اساسي اهمیت لري. کله چې سیاسي او ټولنیزې اړیکې د تعصب او بې‌باورۍ پر بنسټ ولاړې وي، د ګډو ملي موخو د ترلاسه کولو بهیر ستونزمن کېږي. برعکس، د متقابل احترام، برابرۍ، زغم او ګډ مسؤلیت پر بنسټ اړیکې د ثبات او همکارۍ زمینه پیاوړې کوي له بلې خوا، د ناسمو ټولنیزو دودونو دوام هم د فرهنګي او سیاسي پرمختګ پر وړاندې خنډونه رامنځته کولای شي. په ودونو کې له اندازې زیات لګښتونه، د ټولنیز حیثیت لپاره بې‌ځایه سیالي، د نجونو او ښځو د زده‌کړو پر وړاندې محدودیتونه او د خلکو د نظرونو د بیان د حق نه منل هغه مسایل دي چې د ټولنې د پرمختګ ظرفیت کمزوری کوي. د دې ستونزو اصلاح د عامه پوهاوي، زده‌کړو، رغنده ټولنیز بحث او د انساني کرامت د درناوي له لارې شونې ده د فرهنګي او سیاسي پوهاوي د پیاوړتیا لپاره د ښوونې او روزنې پراختیا، د علمي او فرهنګي بنسټونو ملاتړ، د رسنیو مسؤلانه فعالیت او د کره معلوماتو خپرول مهم رول لري. کورنۍ، ښوونکي، پوهان، دیني عالمان، مدني فعالان او سیاسي مشران کولای شي د زغم، اعتدال، قانون‌پالنې او ملي مسؤلیت فرهنګ ته وده ورکړي. په ځانګړي ډول، ځوان نسل باید داسې تعلیمي او ټولنیز فرصتونه ولري چې د خپلواک فکر، منطقي تحلیل او مسؤلانه مشارکت وړتیا پکې پیاوړې شي د افغانستان د راتلونکي لپاره اړینه ده چې فرهنګي ارزښتونه د علم، عدالت، انساني کرامت او ملي ګټو په رڼا کې وارزول شي. د هېواد مثبت دودونه، لکه مېلمه‌پالنه، همکاري، د مشرانو درناوی او له اړمنو سره مرسته، د ټولنیز انسجام مهم عناصر دي؛ خو هغه کړنې او دودونه چې د خلکو حقونو ته زیان رسوي یا د پرمختګ مخه نیسي، باید د پوهاوي او تدریجي اصلاح له لارې بدل شي. همدارنګه، د سیاسي اختلافاتو مدیریت باید د متقابل درناوي، سوله‌ییزو لارو، قانون‌پالنې او د ملي ګټو د لومړیتوب پر بنسټ ترسره شي.

د افغانستان د فرهنګي او سیاسي پرمختګ لپاره اساسي اړتیا دا ده چې پوهه، مسؤلیت‌پذیري، ملي یووالی او د عامه ګټو درناوی د ټولنیز ژوند په مهمو اصولو بدل شي. د فرهنګي پوهاوي پیاوړتیا نه یوازې د فردي فکر د اصلاح لاره هواروي، بلکې د یوې باخبره ټولنې، اغېزمنو بنسټونو، مسؤلانه سیاسي مشارکت او باثباته راتلونکي لپاره هم زمینه برابروي.

زړګی ویساء صافی

https://af.dawatmedia24.com/?p=190555

  Donate Here