د پرو فسور ډاکټر الیزر مسلیاه علمي رسوايي او د طبي څېړنو اعتبار
۲۳ اکتوبر ۲۰۲۶
تصور وکړئ، د پارکینسن یا الزایمر د ناروغۍ د درملنې لپاره یوه څېړنه د هیلو وړ پایلې اعلانوي.
د ثبوت په توګه د لابراتوار انځورونه هم ورسره خپروي. خو کلونه وروسته څېړونکي ګوري چې د یوه انځور برخې ښايي د بلې تجربې د پایلې په نوم هم کارول شوې وي.
لیکوال:
چو محرم شدی بیشتر هوش دار
کی محرم به یک نقطه مجرم شود
نو اصلي پوښتنه پیدا کېږي:
که ثبوت د باور وړ نه وي، پر پایله به څنګه باور وشي؟
د نامتو مغزي څېړونکيپرو فیسور ډاکټر الیزر مسلیاه قضیه همداسې له یوې پوښتنې په نړیواله علمي رسوایۍ بدله شوه.
په سپتمبر ۲۰۲۴ کې د «ساینس» مجلې یوې پلټنې د مسلیاه په ۱۳۲ خپرو شوو مقالو کې د شکمنو انځورونو راپور ورکړ.
له بلې خوا د امریکا د روغتیا ملي انستیتیوتونو رسمي څېړنې په دوو علمي مقالو کې د معلوماتو د جعل یا تحریف سرغړونه تایید کړه.
د رسوایۍ د سم درک لپاره باید دا دواړه شمېرې سره ګډې نه کړو: ۱۳۲ مقالې تر شک لاندې راغلې، خو رسمي موندنه د دوو مقالو په اړه وه.
هغه څوک و چې پر څېړنو یې دومره باور کېده
الیزر مسلیاه د مغزو د ناروغیو د نسجونو متخصص او د عصبي علومو څېړونکی دی. هغه په ۱۹۸۲ کال کې په مکسیکو کې د طب سند واخیست او وروسته یې په امریکا کې د رنځپوهنې pathology او عصبي علومو neurology,په ډګرونو کې کار وکړ. د کالیفورنیا پوهنتون سان ډیاګو کې د پوهنتون استاد پاتې شوی دی.
د هغه څېړنې تر ډېره د الزایمر، پارکینسن او د عصبي حجرو د زیانمنېدو پر لاملونو راڅرخېدې.
په ۲۰۱۶ کال کې د امریکا د زړښت ملي انستیتیوت هغه د عصبي علومو د څانګې مشر وټاکه. هغه مهال نوموړي نږدې ۸۰۰ اصلي علمي مقالې لرلې. همدا اوږده علمي سابقه، ډېرې حوالې او لوړ دولتي مقام د دې سبب شوي وو چې په نړۍ کې یې خبرې او څېړنې په جدي ډول واورېدل شي. له همدې امله د هغه د کار په اعتبار کې پیدا شوی شک یوازې د یوه شخص موضوع پاتې نه شو.
څه شی په علمي انځورونو کې شکمن و
په طبي څېړنو کې انځور یوازې د مقالې د ښکلا لپاره نه خپرېږي؛ ډېر ځله د تجربې د نتیجې مهم ثبوت وي. د بېلګې په توګه، د «وېسټرن بلاټ» په نوم لابراتواري ازموینه په نمونه کې د ځانګړو پروټینونو د پېژندلو لپاره کارېږي. په پایله کې یې د تورو پټو په څېر نښې ښکاري. د دغو پټو بڼه او شدت د څېړونکي د ادعا په ارزونه کې مهم تمامېدای شي.
د «ساینس» د پلټنې له مخې، د مسلیاه د ۱۹۹۷ او ۲۰۲۳ کلونو ترمنځ په ګڼو مقالو کې ځینې داسې انځورونه ولیدل شول چې یو بل ته ډېر ورته وو، تکرار شوي ښکارېدل یا د بېلابېلو تجربو د ثبوت په توګه وړاندې شوي وو. په دې کې د مغزي نسجونو مایکروسکوپي انځورونه هم شامل وو. که یو تصویر د دوو بېلابېلو تجربو په نوم وړاندې شي، لوستونکی ښايي فکر وکړي چې دوه خپلواک ثبوتونه شته، حال دا چې د دواړو سرچینه یوه ده.
البته هره ناسمۍ قصدي جعل نه وي. کله د فایلونو ګډوډي یا د انځور د ایښودلو تېروتنه هم رامنځته کېدای شي. د قصدي سرغړونې د معلومولو لپاره خام معلومات، د تجربو ثبت، د څېړونکو وضاحت او رسمي پلټنه مهم دي. همدغه احتیاط دا قضیه له اوازې بېلوي او د علمي انصاف غوښتنه کوي.
رسمي څېړنې څه ثابت کړل
د ۲۰۲۴ کال د سپتمبر پر ۲۶مه د امریکا د روغتیا ملي انستیتیوتونو اعلان وکړ چې په دوو خپرونو کې یې د علمي سرغړونې موندنې کړې دي.
د ادارې په وینا، د هغو انځورونو برخې چې ګواکې د بېلابېلو تجربو پایلې یې ښودلې، بیا کارول شوې او نومونه یې بدل شوي وو. همدې ادارې وویل چې مسلیاه نور د زړښت ملي انستیتیوت د عصبي علومو د څانګې مشر نه دی.
قضیه په دې ځای کې پای ته ونه رسېده. د ۲۰۲۶ کال په اپرېل کې د «ساینټیفیک رپورټس» علمي مجلې یوه پخوانۍ مقاله بېرته واخیسته، ځکه د هغې په انځورونو کې د تکرار او غیرطبیعي ورتهوالي له امله د معلوماتو پر اعتبار باور نه کېده.
مسلیاه او یوه بل لیکوال له دې پرېکړې سره مخالفت څرګند کړی و. د یوې مقالې بېرته اخیستل د هغې پر خپرو شوو پایلو د باور پرې کېدل ښيي؛ دا په خپله نه ثابتوي چې د مقالې هر لیکوال شخصاً د هرې ناسمۍ مسؤول و.
د پارکینسن د درملنې له هیلو سره یې اړیکه
دا بحث ځکه هم حساس دی چې د مسلیاه ځینې پخوانۍ څېړنې د پارکینسن د تجربوي درملو له لومړنیو علمي نظریو سره تړلې وې.
یو مثال «پراسینیزوماب» دی؛ یو تجربوي درمل چې د «الفا سینوکلین» په نوم پر هغه پروټین تمرکز کوي چې د پارکینسن ناروغۍ له بهیر سره تړاو لري. د یوې درملنې د جوړولو په لاره کې ډېرې بېلابېلې لابراتواري او کلینیکي څېړنې ترسره کېږي؛ ځکه د یوې برخې په اړه شک د ټولې درملنې وروستۍ فیصله نه شي کېدای.
په ۲۰۲۶ کال کې د «پاډووا» په نوم کلینیکي ازموینې پایلې خپرې شوې. په دې ازموینه کې ۵۸۶ د پارکینسن ناروغان ګډونوال وو. څېړنې خپل اصلي هدف په احصایوي ډول ثابت نه کړ، که څه هم ځینو نورو، لا څېړنې ته اړتیا لرونکو پایلو د احتمالي ګټې نښې لرلې. نو په دې پړاو کې نه شو ویلای چې د درملو ګټه ثابته شوې، او نه دا سمه ده چې یوازې د مسلیاه د قضیې له امله یې په مطلق ډول بېګټې یا زیانمن وبولو.
د ناروغانو او کورنیو لپاره یو عملي پیغام شته: د یوې علمي رسوایۍ په اورېدو خپله منظمه درملنه مه بندوئ. د درملو د بدلولو یا پرېښودلو پرېکړه د خپل معالج ډاکټر له مشورې پرته مه کوئ.
افغان ډاکټران او محصلان ترې څه زده کولی شي
دا پېښه د افغانستان د طب پوهنځیو، روغتونونو او علمي مرکزونو لپاره جدي درس لري. د یوه مشهور پروفیسور نوم، د یوې معتبرې مجلې مهر او د مقالې د حوالو ډېرښت د دقیقو معلوماتو تضمین نه دی.
د څېړنې د ارزونې پر مهال باید وپوښتو چې تجربه څنګه ترسره شوې، اصلي معلومات یې شته که نه، بل خپلواک ټیم هم ورته پایلې تر لاسه کړې دي که نه، او د څېړنې محدودیتونه په رښتینولۍ لیکل شوي که نه.
که یوه مقاله زموږ د ناروغانو پر درملنه اغېز لري، د هغې شواهد باید د ناروغانو د منظمې کلینیکي ازموینې له پایلو سره هم پرتله شي. زموږ په پوهنتونونو کې د څېړنیزو انځورونو او خامو معلوماتو ساتنه، د لیکوالانو د مسؤولیت روښانه کول او د تېروتنو د منلو دود کولی شي راتلونکې څېړنې د باور وړ کړي.
د الیزر مسلیاه کیسه راښيي چې علمي شهرت څېړنه له پوښتنو نه شي ژغورلی.
علم هغه وخت پر خلکو ګټور تمامېږي چې ادعا یې په ازموینې ولاړه وي، شواهد یې نور هم وګوري او ناسمه پایله یې د اصلاح وړ وي.
د افغان لوستونکي لپاره د دې رسوایۍ تر ټولو ارزښتناکه زدهکړه همدا ده چې پر علم باور له دقیقې پوښتنې او شفاف ثبوت سره یوځای وساتي.
علمي سرچینې
National Institute on Aging. (2016). Eliezer Masliah to head NIA’s Division of Neuroscience. nia.nih.gov/news/eliezer-
National Institutes of Health. (26 Sep 2024). Statement by NIH on Research Misconduct Findings. nih.gov/news-events/news-
Piller C. (2024). Picture imperfect. Science, 385(6716), 1406–1412. DOI: 10.1126/science.adt3535
Scientific Reports. (14 Apr 2026). Retraction Note: Effects of Novel Calpain Inhibitors in Transgenic Animal Model of Parkinson’s disease/dementia with Lewy bodies. DOI: 10.1038/s41598-026-47178-2
Nikolcheva T, et al. (2026). PADOVA trial. The Lancet, 407, 2227–2240. DOI: 10.1016/S0140-6736(26)00865-2
له شفا تر مرګه: ژوند ژغورونکي درمل کله د ژوند لپاره ګواښ ګرځي؟
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
