د جګړې څلوېښت کلونه؛ د یوه ملت درد
له څلوېښتو کلونو څخه زیات وخت کېږي چې په افغانستان کې د جګړې اور بل دی. دې اور وچ او لانده دواړه سوځولي دي. زرگونونه انسانان وژل شوي، سلګونه زره معلول شوي او میلیونونه نور له خپلو کورونو او پلرنیو ټاټوبو څخه بېځایه شوي دي. ځینې ګاونډیو هېوادونو او ځینې د نړۍ لرې پرتو هېوادونو ته کډوال شوي دي
هر ځل چې زموږ مظلوم ولس خپلې هیلې پر یوه نوي شخص، ډلې یا سیاسي حرکت پورې تړلې دي، له بده مرغه ډېر ځله له ناهیلۍ، ماتې او نوې بدمرغۍ سره مخ شوی دی. هغه ډلې چې د خلکو د ژغورلو په نوم راڅرګندې شوې، په ګڼو مواردو کې د بهرنیو هېوادونو د ګټو وسیلې ګرځېدلې دي
د ولس ستونزه که د واک غوښتونکو؟
زما په اند، د افغانستان د تباهۍ یو لوی لامل د هغو کسانو سیاستونه دي چې ځانونه د پوهې، سیاست او مشرتابه خاوندان بولي، خو د ملي یووالي پر ځای د خلکو ترمنځ د نفاق تخم شیندي
د ولس عام خلک ډېر وخت له یو بل سره په مینه او صمیمیت ژوند کوي؛ خو ځینې سیاسي او فکري کړۍ د قوم، ژبې، مذهب او سیمې په نوم خلک سره وېشي. ان ځینې داسې هڅې هم لیدل کېږي چې د هېواد د جغرافیایي وېش خبرې مطرح کوي
ایا د یوه ملت د ژغورلو لاره د هغه په وېشلو کې ده، که د هغه په یووالي کې؟
د شعارونو تر شا پټې موخې
په بېلابېلو تاریخي پړاوونو کې ګڼو سیاسي ډلو د خلکو د ملاتړ د ترلاسه کولو لپاره شعارونه ورکړي دي. خو د شعارونو او عمل ترمنځ واټن ډېر ځله د خلکو د وینو، اوښکو او کډوالۍ په بیه تمام شوی دی
د کمونستي واکمنۍ پر مهال د سیاسي ځپنې، زندانونو، وژنو او ډلهییزو کړنو له امله زرګونه کورنۍ له غم او بدمرغۍ سره مخ شوې
وروسته د مجاهدینو د بېلابېلو ډلو ترمنځ جګړې پیل شوې. د دین او مذهب په نوم راټولې شوې ډلې په خپلو منځونو کې سره وجنګېدې، دولتي او شخصي شتمنۍ لوټ شوې او د هېواد پوځي او اقتصادي بنسټونه زیانمن شول
هغه وسلې او پوځي تجهیزات چې باید د هېواد د دفاع لپاره کارول شوي وای، د سیاسي او پوځي سیالیو برخه وګرځېدل. د دې ټولو پایله د افغانستان د ویجاړۍ او د خلکو د کړاوونو زیاتوالی و
د طالبانو راڅرګندېدل او د بهرنیو قدرتونو رول
د افغانستان په سیاسي تاریخ کې د پاکستان رول او د هغه د استخباراتي ادارو اغېز د بحث مهم موضوعات دي. د طالبانو د راڅرګندېدو او واک ته رسېدو په بهیر کې هم د پاکستان د ملاتړ موضوع پراخ بحثونه لري.
په ۲۰۰۱ کال کې د سپټمبر د یوولسمې بریدونو وروسته، د امریکا په مشرۍ نړیوالو ځواکونو پر افغانستان پوځي عملیات پیل کړل او د طالبانو لومړی حکومت نسکور شو. ورپسې د حامد کرزي او وروسته د اشرف غني حکومتونه رامنځته شول
خو د نوې سیاسي دورې له پیلېدو سره سره، فساد، د شتمنۍ راټولول، د واک پر سر سیالۍ، قومي اختلافات او د نشهیي توکو د تولید او قاچاق ستونزې له منځه ولاړې نه
کله چې سیاست د ولس د خدمت پر ځای د شخصي ګټو وسیله شي، د هېواد بنسټونه کمزوري کېږي او د خلکو باور له منځه ځي
د خاموشۍ بیه
څه موده وړاندې مې په همدې اړه په فېسبوک کې یوه لنډه لیکنه خپره کړه. ځینو لوستونکو د تېرو لسیزو پېښو ته اشاره وکړه او ځینو نورو وویل چې بهرني هېوادونه او ګاونډیان افغانستان ته د ارامۍ فرصت نه ورکوي
د دغو نظرونو په اړه زه غواړم یوه اساسي پوښتنه مطرح کړم: ایا د افغانستان د ټولو ستونزو پړه یوازې پر نورو اچولای شو، که باید خپلې تېروتنې هم ومنو؟
د ناپلیون په نوم یوه مشهوره وینا داسې نقل کېږي:
«نړۍ د بدو انسانانو له امله دومره نه خرابېږي، لکه د ښو انسانانو د چوپتیا له امله.»
د دې وینا پیغام روښانه دی: کله چې د حق او عدالت غږونه چوپ شي، ظلم د پراخېدو فرصت پیدا کوي
له همدې امله زه د هغو بېوسو خلکو غږ پورته کوم چې د جګړو، بېعدالتۍ او سیاسي لوبو قربانیان شوي دي
د دین په نوم جنایت
زما په اند، د افغانستان د تاریخ یوه تر ټولو دردناکه برخه دا ده چې ځینو کسانو د دین او مذهب له سپېڅلو نومونو څخه د خپلو سیاسي موخو لپاره ګټه اخیستې ده
وژنې، غلاوې، لوټمارۍ او نور ناوړه اعمال د غنیمت په نوم توجیه کول د دین له انساني او اخلاقي پیغام سره په ټکر کې دي. د هلکانو پر وړاندې جنسي ناوړه چلند او د انسان د کرامت تر پښو لاندې کول هم هېڅ اخلاقي او انساني توجیه نه لري
نن چې د افغانستان نجونې له زدهکړو او ښوونځیو څخه محرومې دي، دا پوښتنه لا جدي کېږي چې د دې پرېکړو پایله به د هېواد پر راتلونکي څه وي
ایا د یوه هېواد د نیمایي وګړو د زدهکړو مخنیوی د هغه هېواد د پرمختګ لاره ده، که د راتلونکي نسل د وړتیاوو له منځه وړل؟
ایا د نجونو د تعلیم دروازې تړل د افغانستان د ستونزو حل دی، که د ستونزو د لا ژورېدو لامل؟
تر کومه به د پردیو د ګټو وسیلې یو؟
زه له هغو افغانانو څخه پوښتنه کوم چې د وطنپالنې نارې وهي، خو په عمل کې د پردیو د ګټو لپاره کار کوي
تر کومه به د نورو مزدوري کوو؟
تر کومه به خپل ملي هویت د نورو د سیاسي موخو قرباني کوو؟
تر کومه به د خپلو خلکو د یووالي پر ځای د بېلتون لارې ته دوام ورکوو؟
هغه ډلې چې یو ځل بیا غواړي د پخوانیو سیاسي او جهادي څېرو په نوم خلک د جګړې ډګر ته راوباسي، باید له ځانه وپوښتي چې د تېرو تجربو پایله څه وه
ایا موږ له خپل تاریخ څخه څه زده کړي دي؟ ایا د پخوانیو ناکامیو له تکرار پرته بله لاره نه لرو؟
د لوی خراسان، قومي برترۍ او نورو سیاسي شعارونو په اړه هم باید له احساساتو څخه مخکې د خلکو هوساینه، د هېواد راتلونکی او د ملي یووالي اړتیا په پام کې ونیسو
زما موخه دښمني نه، بلکې ویښتیا ده
زما ګرانو هېوادوالو!
زما موخه له هېڅ قوم، ژبې یا ډلې سره دښمني نه ده. زما غوښتنه دا ده چې له غفلت څخه راویښ شو، لاسونه سره ورکړو او د خپل هېواد د برخلیک په اړه په خپلواک ډول فکر وکړو
هغه سیاستوال چې د خلکو له احساساتو او قربانیو څخه د خپلو ګټو لپاره کار اخلي، ښايي د اړتیا پر مهال ولس یوازې پرېږدي. له همدې امله باید د هر سیاسي مشر خبرې د هغه د عمل، صداقت او د خلکو د خدمت له مخې وارزوو
موږ باید د ړندې پیروۍ پر ځای خپل عقل، پوهه او وجدان وکاروو. د هغو مشرانو د بیا واکمنېدو غوښتنه چې په تېرو پړاوونو کې یې د خلکو باور له لاسه ورکړی، د ستونزو د تکرار خطر زیاتوي
ملي شتمني د ولس امانت دی
د پخوانیو حکومتونو یو شمېر چارواکي او سیاسي مشران د فساد، د شتمنۍ د راټولولو او د ملي شتمنیو د ضایع کولو له تورونو سره مخ شوي دي
ملي شتمني د هېڅ ولسمشر، وزیر، قوماندان یا سیاسي مشر شخصي ملکیت نه دی؛ دا د ټول ملت امانت دی
هغه څوک چې د خلکو د بېوزلۍ په منځ کې د شخصي شتمنۍ د زیاتولو لپاره له واک څخه ناوړه ګټه اخلي، باید د خپلو کړنو په اړه حساب ورکوونکي وي
زموږ ولس باید د پخوانیو او اوسنیو مشرانو کړنې په انتقادي نظر وڅېړي، د فساد پر وړاندې غږ پورته کړي او د داسې کسانو ملاتړ وکړي چې په رښتیا د خلکو او هېواد خدمت ته ژمن وي
د افغانستان د سولې دوه کیلي
د پاکستان ځینې چارواکي او سیاسي څېرې په بېلابېلو وختونو کې د افغانستان د سولې په اړه د پاکستان پر رول ټینګار کړی دی. خو زما په اند، د افغانستان د سولې موضوع یوازې د یوه بهرني هېواد په لاس کې نه ده
د سولې دوه مهم اړخونه شته
لومړی: بهرنی اړخ
افغانستان باید د ګاونډیو او نورو هېوادونو له لاسوهنې، نیابتي جګړو او هغو سیالیو څخه خوندي وي چې د افغانانو ژوند او راتلونکی له خطر سره مخ کوي
دویم: کورنی اړخ
افغانان باید د نفاق، قومي تعصب، سیاسي غلامۍ، فساد او ړندې پیروۍ له کړیو څخه ځانونه خلاص کړي. د سولې لپاره ملي تفاهم، عدالت، د انسانانو مساوي حقونه او د خلکو د ارادې درناوی اړین دي
بهرني هېوادونه خپلې ګټې لري؛ خو زموږ د هېواد د راتلونکي مسؤولیت تر هر څه وړاندې زموږ پر غاړه دی
که موږ خپلمنځي اختلافات حل نه کړو، د نورو د لاسوهنې لپاره به تل زمینه برابره وي
نو راځئ، زه او ته نور د پردیو د سیالیو وسیلې نه شو. راځئ، د خپلو خلکو د وینو د تویېدو مخه ونیسو او د سولې لپاره ګډ کار وکړو
د اتلانو پر ځای ملت جوړونه
د مصنوعي اتلانو جوړول او د یوه قوم د بل قوم پر وړاندې درول باید پای ته ورسېږي
افغانستان داسې سیاست ته اړتیا لري چې د قوم، ژبې، مذهب او سیمې له توپیرونو پورته د ټولو وګړو حقونه خوندي کړي
زموږ موخه باید د ملت جوړونه وي، نه د خلکو وېشل؛ د ښوونې او روزنې پراختیا وي، نه د ښوونځیو تړل؛ د عدالت ټینګښت وي، نه د زورواکۍ دوام؛ او د ملي خپلواکۍ ساتنه وي، نه د بل هېواد تر سیوري لاندې ژوند
د افغانستان د راتلونکي د ژغورلو لپاره باید د ټولو افغانانو ترمنځ د باور، زغم او همکارۍ فضا رامنځته شي
راځئ، د جګړې پر ځای د سولې، د نفاق پر ځای د یووالي او د غلامۍ پر ځای د خپلواکۍ لاره غوره کړو
فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ
اې د بصیرت خاوندانو، عبرت واخلئ!
عبدالبصیر شفق
لیکوال او شاعر
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
