د چرسو د استعمال ناوړه اغېزې پر مغز، عصبي سیستم، زړه، سږو او د انسان پر عمومي روغتیا:
چرس یو نشهيي بوټی دی چې علمي نوم یې Cannabis (کانابیس) دی. په بېلابېلو ټولنو کې ورته د چرسو، بنګو او ماریجوانا نومونه هم کارول کېږي.
له بده مرغه، ځینې خلک د چرسو استعمال یو عادي کار ګڼي او فکر کوي چې دا بوټی د انسان پر روغتیا جدي اغېزې نه لري؛ خو علمي څېړنې ښيي چې د چرسو استعمال د انسان پر مغز، عصبي سیستم، حافظه، رواني روغتیا، زړه او تنفسي جهاز منفي اغېزې لرلی شي.
په دې لیکنه کې غواړو د چرسو د استعمال مهمې لنډمهالې او اوږدمهالې اغېزې په ساده او علمي ژبه وڅېړو.
۱ ـ د چرسو کیمیاوي مواد او د مغز پر فعالیت اغېزې:
په چرسو کې یوه مهمه نشهيي ماده شته چې علمي نوم یې THC (Tetrahydrocannabinol – ټیټرای هایدروکانابینول)دی. دا ماده د انسان پر مغز او عصبي سیستم اغېز کوي او د فکر، حافظې، احساساتو او ادراک په فعالیتونو کې بدلونونه رامنځته کوي.
د دې مادې له امله انسان ممکن د چاپېریال، رنګونو، غږونو او وخت په درک کې بدلون احساس کړي.
د چرسو استعمال لاندې اغېزې لرلی شي:
● د حافظې کمزورتیا.
● د فکر او تمرکز ګډوډېدل.
● د چاپېریال پر وړاندې د پاملرنې کمېدل.
● د وخت او ځای په درک کې بدلون.
● د اشتها زیاتېدل، په ځانګړي ډول خوږو خوړو ته.
● د سترګو سوروالی.
● د خولې او ستوني وچوالی.
● د زړه د ضربان زیاتېدل.
● اضطراب، وېره او بېقراري.
۲ ـ د چرسو لنډمهالې اغېزې پر انسان:
د چرسو د څکولو اغېزې معمولاً څو دقیقې وروسته څرګندېږي او د څو ساعتونو لپاره دوام کولی شي. خو که چرس وخوړل شي، اغېزې یې د ځنډ وروسته څرګندېږي او تر اوږدې مودې پاتې کېدای شي.
د دې اغېزو شدت د مصرف شوي مقدار، د چرسو د قوت او د انسان د جسمي او رواني وضعیت پورې اړه لري.
مهمې لنډمهالې اغېزې یې عبارت دي له:
۱. د سترګو سوروالی او د سترګو د خلکو لویېدل.
۲. د زړه د ضربان زیاتېدل.
۳. د خولې او ستوني وچوالی.
۴. د لنډمهالې حافظې ګډوډېدل.
۵. د فکري تمرکز کمزورتیا.
۶. د اضطراب او وېرې احساس.
۷. بېقراري او عصبي کېدل.
۸. بېځایه خندل او ډېرې خبرې کول.
۹. د وخت او ځای په درک کې ګډوډي.
۱۰. د حرکتونو او تګ راتګ په همغږۍ کې ستونزې.
۱۱. د غبرګون د سرعت کمېدل.
۱۲. په ځینو کسانو کې شدید وېره، شک او وهمونه.
۳ ـ د چرسو اغېزې پر حافظه او عصبي سیستم:
د انسان مغز د بدن د ټولو فعالیتونو د کنټرول مرکز دی. چرس په ځانګړي ډول د مغز پر هغو برخو اغېز کوي چې د حافظې، زدهکړې، تصمیم نیولو او تمرکز مسؤلیت لري.
Memory (حافظه): د معلوماتو د ساتلو او بېرته یادولو وړتیا ده. چرس کولای شي په لنډمهاله حافظه کې ګډوډي رامنځته کړي.
Concentration (فکري تمرکز): د انسان د پام او توجه وړتیا ده. د چرسو استعمال د دې وړتیا کمزورې کوي.
Cognitive Function (ذهني او ادراکي فعالیتونه): د فکر کولو، زدهکړې، تحلیل او پرېکړې کولو وړتیا ده. د چرسو دوامدار استعمال، په ځانګړي ډول د ځوانانو په مغز کې، پر دې فعالیتونو ناوړه اغېزې لرلی شي.
په ځانګړي ډول هغه ځوانان چې د مغز د ودې په عمر کې چرس استعمالوي، له زیاتو خطرونو سره مخ کېدای شي.
۴ ـ د چرسو اوږدمهالې اغېزې پر بدن:
د چرسو دوامدار او تکراري استعمال د انسان پر جسمي او رواني روغتیا ناوړه اغېزې لرلی شي.
مهمې اوږدمهالې اغېزې یې عبارت دي له:
● د حافظې او زدهکړې د وړتیا کمزورتیا.
● د فکري تمرکز ګډوډېدل.
● د کار او زدهکړې لپاره د انګېزې کمېدل.
● د اضطراب او خپګان د ستونزو زیاتېدل.
● د ځینو کسانو په ځانګړي ډول د زیانمنونکو کسانو کې د رواني ناروغیو او رواني ګډوډیو خطر زیاتېدل.
● د چرسو د استعمال د اختلال یا روږدي کېدو رامنځته کېدل.
● د ورځني ژوند، کورنۍ او ټولنیزو اړیکو خرابېدل.
۵ ـ د چرسو اغېزې پر زړه او د وینې پر دوران:
د چرسو استعمال د زړه او د وینې پر دوران هم اغېز کوي.
د دې نشهيي مادې استعمال د زړه ضربان زیاتولی شي او د وینې فشار کې بدلونونه رامنځته کولی شي.
په ځانګړي ډول هغه کسان چې د زړه ناروغۍ لري، باید د چرسو له استعمال څخه ځان وساتي؛ ځکه د زړه او رګونو د جدي ستونزو خطر زیاتولی شي.
۶ ـ د چرسو اغېزې پر سږو او تنفسي جهاز:
د چرسو څکول د تنفسي جهاز لپاره هم زیانمن دي.
کله چې انسان چرس د سګرټ یا چلم له لارې څکوي، د دې بوټي لوګی د سږو له لارې بدن ته داخلېږي او د تنفسي لارو د تحریک او التهاب لامل کېدای شي.
ځینې مهمې طبي اصطلاحات:
Respiratory System (تنفسي جهاز): د بدن هغه سیستم دی چې د ساه اخیستلو او اکسیجن د جذب مسؤلیت لري.
Bronchitis (برونشیت یا د سږو د هوايي نلونو التهاب): هغه ناروغي ده چې د سږو هوايي لارې پکې پړسېږي او د ټوخي او بلغم لامل کېږي.
Chronic Cough (مزمن ټوخی): هغه ټوخی دی چې د اوږدې مودې لپاره دوام کوي.
د چرسو د لوګي دوامدار استعمال لاندې ستونزې رامنځته کولی شي:
● اوږدمهاله ټوخی.
● د بلغم زیاتوالی.
● د ساه اخیستلو ستونزې.
● د هوايي لارو التهاب.
● د برونشیت خطر زیاتېدل.
د چرسو لوګی د سږو لپاره زیانمن او د تنفسي لارو د تحریک سبب دی. په دې لوګي کې داسې کیمیاوي او سرطانزېږوونکي مواد هم شته چې د سږو نسجونو ته زیان رسولی شي.
۷ ـ د چرسو اغېزې پر میندواره مور او ماشوم:
د چرسو استعمال د میندوارۍ پر مهال د مور او ماشوم روغتیا له جدي خطرونو سره مخ کولی شي.
هغه ښځې چې د میندوارۍ پر مهال چرس یا ماریجوانا استعمالوي، ممکن خپل ماشوم له بېلابېلو روغتیايي خطرونو سره مخ کړي.
د دې خطرونو ځینې یې عبارت دي له:
● د ماشوم د کم وزن په لرلو سره زېږېدل.
● له وخته مخکې زېږون.
● د ماشوم د ودې او عصبي سیستم د پرمختګ له ستونزو سره مخ کېدل.
● د ماشوم د راتلونکي زدهکړې او چلند پر وړتیاوو احتمالي ناوړه اغېزې.
Fetal Development (د مور په رحم کې د جنین وده): هغه بهیر دی چې ماشوم د مور په رحم کې وده او پرمختګ کوي.
له همدې امله، امیندواره ښځې باید د چرسو او نورو نشهيي موادو له استعمال څخه په بشپړه توګه ډډه وکړي.
۸ ـ د چرسو روږدي کېدل او پر ټولنیز ژوند اغېزې:
ځینې خلک فکر کوي چې چرس روږدي کوونکي نه دي؛ خو دا فکر سم نه دی.
د چرسو دوامدار استعمال د Cannabis Use Disorder (د چرسو د استعمال اختلال یا روږدي کېدل) رامنځته کولی شي.
په دې حالت کې انسان د چرسو استعمال ته دوام ورکوي، که څه هم پوهېږي چې روغتیا، کورنۍ، کار او ټولنیز ژوند ته یې زیان رسېږي.
د دې ستونزې ځینې نښې عبارت دي له:
● د چرسو د استعمال د پرېښودلو ناتواني.
● د استعمال د اندازې زیاتېدل.
● د چرسو د ترلاسه کولو لپاره د وخت او پیسو مصرف.
● د کورنۍ او ملګرو څخه لیرې کېدل.
● په زدهکړو او کار کې کمزوري.
● د پرېښودلو پر مهال بېقراري، د خوب ستونزې او د اشتها بدلون.
پایله او سپارښتنه :
ګرانو هېوادوالو!
روغتیا د انسان تر ټولو لویه شتمني ده. د چرسو استعمال یوازې د انسان پر بدن اغېز نه کوي، بلکې د هغه پر فکر، حافظه، رواني روغتیا، کورنۍ، اقتصادي وضعیت او ټولنیز ژوند هم منفي اغېزې لرلی شي.
له همدې امله، له ټولو ځوانانو، کورنیو او هېوادوالو څخه هیله کوو چې د نشهيي موادو له استعمال څخه ځانونه وساتي او د خپلو اولادونو او راتلونکو نسلونو د سالمې روزنې لپاره هڅه وکړي.
راځئ د نشهيي موادو پر ځای د سالم ژوند، ورزش، زدهکړې او مثبتو ټولنیزو فعالیتونو لاره خپله کړو.
یادونه: د چرسو استعمال د انسان روغتیا ته زیان رسوي؛ د روغتیا ساتنه زموږ د هر یوه مسؤلیت دی.
سالم بدن، سالم ذهن او سالمه ټولنه د روښانه راتلونکي بنسټ دی.