ریاض — د یمن جګړه یو ځل بیا د سعودي عربستان د امنیت، د سره سمندرګي د سوداګریزو لارو او د منځني ختیځ د راتلونکي پر سر یوې حساسې مرحلې ته داخله شوې ده.
د سعودي په مشرۍ ائتلاف وايي، د دوشنبې سهار یې د «د یمن سهار» په نوم پراخ پوځي عملیات پیل کړي چې شاوخوا ۱۰۰ جنګي الوتکو پکې برخه اخیستې او د حوثي ځواکونو ۳۲۴ لوړ ارزښت لرونکي هدفونه یې په نښه کړي دي. د ائتلاف ویاند تورن جنرال ترکي المالکي وايي، د عملیاتو مهم هدف د بابالمندب تنګي د خوندي کولو لپاره هوايي پوښښ برابرول او د ځمکنیو یمني ځواکونو ملاتړ دی.
دا عملیات په داسې وخت کې پیلېږي چې د سعودي ملاتړ لرونکو یمني ځواکونو د بابالمندب په شاوخوا کې د حوثیانو پر وړاندې د پام وړ پرمختګ هڅه کړې، خو په عین حال کې حوثي ځواکونه هم په نورو جبهاتو کې د پام وړ مقاومت کوي. د جګړې بیا پراخېدل د ۲۰۲۲ کال له نسبي اوربند وروسته په یمن کې د تر ټولو جدي پوځي کړکېچونو له ډلې بلل کېږي.
ولې بابالمندب دومره مهم دی؟
بابالمندب یوازې د یمن او جیبوتي ترمنځ یو تنګ سمندري مسیر نه دی؛ دا د سره سمندرګي، سویز کانال او د آسیا، اروپا او منځني ختیځ ترمنځ د نړیوالې سوداګرۍ له مهمو دروازو څخه دی. که دغه لاره ناامنه شي، د تېلو، کانتینري سوداګرۍ او نړیوالو بار وړونکو کښتیو لپاره د سفر مسیر او لګښتونه په چټکۍ بدلېدای شي.
له همدې امله د حوثیانو د بابالمندب پر شاوخوا د نفوذ زیاتېدل د سعودي لپاره یوازې د یمن موضوع نه ده؛ دا د خپل ملي امنیت، د تېلو د صادراتو او د نړیوالو سوداګریزو لارو موضوع هم ده.
د سعودي لپاره تر ټولو لویه اندېښنه
ریاض په تېرو کلونو کې هڅه کړې وه چې له یمن سره اوږده جګړه پای ته ورسوي او خپلې سترګې د Vision 2030 پر اقتصادي تحول، سیاحت، ټکنالوژۍ، لوژستیک او پانګونې واړوي.
خو اوسنی وضعیت سعودي دې ته اړ کوي چې یو ځل بیا د خپلې جنوبي پولې، د سره سمندرګي او د تېلو د تاسیساتو امنیت ته زیات پوځي او مالي تمرکز وکړي.
حتی په وروستیو ورځو کې پر سعودي د حوثیانو د توغندیزو او بېپیلوټه بریدونو راپورونه ورکړل شوي دي. دا ښيي چې د یمن جګړه که پراخه شي، د سعودي له خاورې او اقتصادي زیربناوو سره هم مستقیم تړاو پیدا کولی شي.
د سعودي عربستان راتلونکی؛ جګړه که اقتصادي بدلون؟
دلته د سعودي لپاره تر ټولو مهمه پوښتنه دا ده: ایا ریاض کولی شي د سیمې له امنیتي بحرانونو سره هممهاله خپل اقتصادي بدلون ته دوام ورکړي؟
د سعودي اقتصاد په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۴.۶ سلنه وده کړې او د پیسو نړیوال صندوق وايي چې د هېواد اقتصاد، د سیمې له جګړو او د سمندري سوداګرۍ له ګډوډۍ سره سره، د پام وړ مقاومت ښودلی دی. سعودي د ختیځ–لویدیځ د تېلو پایپلاین او نورو بدیلو لارو له لارې هڅه کوي چې د سمندري ستونزو اغېز محدود کړي.
د Vision 2030 لس کلن پړاو هم سعودي له یوه یوازې د تېلو پر صادراتو متکي اقتصاد څخه د سیاحت، لوژستیک، ټکنالوژۍ، خصوصي سکتور او نورو غیرنفتي برخو پر لور د تګ هڅه کړې ده. د IMF په وینا، د دې اصلاحاتو دوام به د سعودي د اوږدمهاله اقتصادي مقاومت لپاره مهم وي.
خو ستونزه دا ده چې Vision 2030 یوازې اقتصادي پروژه نه ده؛ امنیتي ثبات هم غواړي.
که د سره سمندرګي، بابالمندب او د هرمز تنګي بحرانونه اوږدمهاله شي، د پانګوالو باور، سیاحت، لوژستیکي پروژې او د سعودي سترې اقتصادي طرحې له اضافي خطر سره مخ کېدای شي. IMF هم خبرداری ورکړی چې اوږدمهاله سیمهییز کړکېچ کولی شي د Vision 2030 پر پانګونو او اقتصادي تنوع منفي اغېز وکړي.
راتلونکی به څه ډول وي؟
د اوسني وضعیت له مخې، سعودي عربستان ښايي په راتلونکو میاشتو کې د یمن په اړه یوازې د هوايي عملیاتو پر ځای د یمني ځواکونو د پیاوړتیا، د بابالمندب د کنټرول او د حوثیانو د نفوذ د محدودولو پر ګډه ستراتیژي تمرکز وکړي.
خو بشپړه پوځي بریا اسانه نه ده. د سعودي ملاتړ لرونکي یمني ځواکونه له داخلي سیاسي اختلافاتو سره مخ دي، او حوثیان لا هم د اوږدې جګړې، غرنیو سیمو او بېپیلوټه وسلو له لارې د جګړې د دوام ظرفیت لري.
په همدې دلیل، د سعودي عربستان راتلونکی ښايي په یوه مهم توازن پورې تړلی وي:
ریاض باید له یوې خوا خپل امنیت او سیمهییز نفوذ وساتي، او له بلې خوا داسې سیمهییز ثبات رامنځته کړي چې د Vision 2030 سترې اقتصادي پروژې پرې عملي شي.
که سعودي په یمن کې د جګړې د پراخېدو مخه ونیسي او د بابالمندب امنیت بېرته ټینګ کړي، کولی شي خپل اقتصادي تحول ته په نسبتاً خوندي چاپېریال کې دوام ورکړي. خو که جګړه د سره سمندرګي، د سعودي د تېلو زیربناوو او د سیمې نورو هېوادونو ته وغځېږي، نو د ریاض لپاره به دا یوازې د یمن جګړه نه، بلکې د سعودي د راتلونکي اقتصادي لید د ازمېښت جګړه هم وي
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
