تاته وایم- د فکر، اخلاقو او ټولنیز شعور په هېنداره کې د نثر یوه هڅه

لنډیز

دا څېړنه د ډاکټر عبدالله ګل اخلاص‌یار د (تاته وایم) نثري ټولګې ادبي، فکري، ټولنیز، اخلاقي او روزنیز اړخونه څېړي. د څېړنې موخه دا ده چې د کتاب د موضوعاتي جوړښت، نثري سبک، ژبې، ادبي بیان، فکري پیغامونو او ټولنیز ارزښت تحلیلي ارزونه وړاندې کړي. په څېړنه کې له کتابتوني تشریحي – تحلیلي میتود څخه ګټه اخېستل شوې او د کتاب بېلابېل مطالب د موضوع، محتوا، ژبې او ادبي ځانګړنو له مخې تحلیل شوي دي. موندنې ښيي چې «تاته وایم» د خالص هنري نثر پر ځای تر ډېره فکري، ټولنیز، اخلاقي او روزنیز نثر دی چې لیکوال پکې د مستقیم خطاب، ساده او روانې ژبې، عاطفي بیان، تکرار، تضاد، تمثیل او ادبي تصویر له لارې خپل پیغامونه وړاندې کړي. کتاب د وطن، باور، مینې، ژوند، اخلاقو، زده‌کړې، ټولنیزو اړیکو، مسؤولیت، قوم ‌پالنې او نورو فردي او ټولنیزو موضوعاتو په اړه د لوستونکي د فکر او پوهاوي د پراختیا هڅه کوي. پایله دا ده چې «تاته وایم» د فکر، اخلاقو، ټولنیز شعور او ادبي بیان ترمنځ د اړیکې یوه ارزښتناکه نثري هڅه ده چې د ساده او مستقیم بیان له لارې د فردي اصلاح او ټولنیز بدلون پیغام وړاندې کوي.

سریزه

ادبي نثر د انساني تجربو، فکري لیدلوري، ټولنیزو واقعیتونو او ارزښتي تصوراتو د بیان یوه مهمه ژبه ده. په معاصر پښتو ادب کې هغه نثري اثار ځانګړی اهمیت لري چې له هنري بیان سره د ټولنیز شعور، اخلاقي مسؤولیت او فکري روزنې اړیکه ټینګوي. له همدې لیدلوري، د یوه نثري اثر ادبي ارزونه یوازې د ژبې او سبک تر تحلیل پورې نه محدودېږي؛ بلکې د موضوع، فکري جوړښت، د بیان طریقې، ادبي تصویرونو او ټولنیز پیغام ترمنځ د اړیکو څېړنه هم غواړي. تاته وایم؛ د ډاکټر عبدالله ګل اخلاص‌یار هغه نثري مجموعه ده چې د فرد او ټولنې د اړیکو، انساني اخلاقو، فکري پوهاوي، فرهنګي ارزښتونو او ټولنیزو مسؤولیتونو بېلابېل اړخونه را اخلي. د اثر د موضوعاتو پراخوالی ښيي چې لیکوال هڅه کړې د ورځني ژوند له تجربو او ټولنیزو واقعیتونو څخه د فکر او اصلاح لپاره ادبي او فکري مواد برابر کړي. د کتاب د بیان یوه مهمه ځانګړنه مستقیم مخاطب دی؛ «تاته وایم» خطاب لوستونکی یوازې د متن ترلاسه کوونکی نه، بلکې د لیکوال د فکري او اخلاقي پیغام مستقیم مخاطب ګرځوي. په دې اثر کې ساده او روانه ژبه، مستقیم خطاب، عاطفي لحن، تکرار، تضاد، تمثیل او ادبي تصویرونه د فکري پیغامونو د انتقال لپاره کارول شوي. له همدې امله د «تاته وایم» کتاب ادبي ارزونه د هغه د ژبني او هنري ځانګړنو ترڅنګ د فکري محتوا، ټولنیز لید او روزنیز هدف تحلیل هم ایجابوي. دا مقاله هڅه کوي چې د همدې معیارونو پر بنسټ د اثر موضوعاتي جوړښت، نثري سبک، ادبي بیان او فکري – ټولنیز ارزښت په تحلیلي ډول وڅېړي او د معاصرې پښتو نثر په بهیر کې یې ادبي ځای روښانه کړي.

۱) تاته وایم؛ له مخاطب سره د مستقیمې خبرې ادبي فضا

د ډاکټر عبدالله ګل اخلاص‌یار (تاته وایم) داسې نثري اثر دی چې د خپل نوم له لارې له لومړۍ شېبې څخه له لوستونکي سره د مستقیمې اړیکې فضا رامنځته کوي. «تاته وایم» یوازې یو عنوان نه دی، بلکې د کتاب د بیان یوه مهمه هنري ځانګړنه هم ده؛ لیکوال د یوه لرې او بې‌نومه مخاطب پر ځای داسې «تا» مخې ته ږدي چې خبرې ورسره کوي، نصیحت ورته کوي، پوښتنې ورڅخه کوي، د ژوند د ځینو واقعیتونو په اړه یې فکر کولو ته رابولي او کله ناکله یې د خپل مسؤولیت احساس ته متوجه کوي. په همدې توګه د کتاب نثر د یوې وچې مقالې یا علمي رسالې بڼه نه اخلي، بلکې د لیکوال او لوستونکي ترمنځ د مخامخ خبرو احساس پیدا کوي. د کتاب په مقدمه کې لیکوال خپله موخه د انساني ژوند د مثبت بدلون، د عزم او هوډ د پیاوړتیا، د ناهیلۍ د له منځه وړلو او د پوهې د خپرولو له هڅې سره تړي. دا مستقیم خطاب د اثر له ادبي ځانګړتیاوو څخه دی، ځکه لیکوال هڅه کوي چې لوستونکی یوازې د متن لوستونکی پاتې نه شي، بلکې ځان د موضوع یوه برخه وبولي. د «ګرانه تاته وایم» په څېر خطابونه د عاطفي اړیکې فضا پیاوړې کوي او لوستونکی د لیکوال له فکري نړۍ سره نږدې کوي. له همدې امله د کتاب عنوان له محتوا سره ژوره اړیکه لري: لیکوال واقعاً «چا ته» خبرې کوي؛ د هغه مخاطب کله ځوان دی، کله زده‌کوونکی، کله لیکوال، کله ټولنیز شخصیت، کله د کورنۍ غړی او کله د ټولنې عمومي وګړی.

۲) د کتاب فکري جوړښت؛ له فرد څخه تر ټولنې پورې

د «تاته وایم» تر ټولو څرګنده ځانګړنه د موضوعاتو پراخوالی دی. دا اثر په یوه محدوده موضوع کې نه راټولېږي، بلکې د انسان له شخصي ژوند څخه تر ټولنیزو اړیکو، اخلاقو، دین، زده‌کړې، وطن، ادارې او فرهنګ پورې ګڼې ساحې رانغاړي. د فهرست سرلیکونه يې ښيي چې لیکوال د انسان ژوند د بېلابېلو اړخونو له زاویو څېړلی دی؛ «د باور رسۍ»، «وطن»، «شاعر»، «ډیموکراسي»، «افسر او عسکر»، «دیني عالم»، «ملک او ولس»، «قوم‌پرستي»، «په فکرونو هم خیال ساتئ» او «ټولنیز خویونه او پایلې یې» د فردي او ټولنیز فکر له مهمو موضوعاتو څخه دي. د دې موضوعاتو ترمنځ ظاهري واټن شته، خو د کتاب په فکري عمق کې یې یو ګډ محور لیدل کېږي. انسان باید خپل ځان وپېژني، خپل مسؤولیت درک کړي، له ناپوهۍ او ناهیلۍ څخه ووځي او د خپلې ټولنې په جوړونه کې مثبت رول ولوبوي. په دې معنا، کتاب د بېلابېلو عنوانونو مجموعه ده، خو د لیکوال د اصلاحي فکر له نظره یو نسبي فکري تسلسل لري. د لیکوال په خپله وینا، د پوهې خپرول د ناپوهۍ د کمولو او فکري سلامتۍ د رامنځته کولو یوه وسیله ده او «تاته وایم» یې د همدې هڅې په توګه وړاندې کړی دی. له ادبي پلوه دا موضوعاتي پراخوالی د کتاب د قوت او همدارنګه د کره کتنې وړ اړخ دواړه جوړوي. قوت یې دا دی چې لوستونکی له یوې موضوع سره نه محدودوي او د ژوند ګڼې تجربې ورسره شریکوي؛ خو له بلې خوا، د موضوعاتو دومره پراخوالی د دې امکان هم رامنځته کوي چې د اثر ژانري او فکري وحدت په ځینو ځایونو کې کمزوری شي. یعنې کتاب د یوې واحدې کیسې، یوې واحدې فلسفي نظریې یا یوه مشخص ادبي ژانر پر ځای د فکري، اخلاقي، ټولنیزو او روزنیزو نثرونو مجموعه ده.

۳) د نثر ژبه او سبک؛ ساده ‌والی، مستقیم بیان او عاطفي خطاب

«تاته وایم» نثر تر ډېره ساده، مستقیم، عام ‌فهمه او مخاطب ‌محور دی. لیکوال هڅه نه کوي چې د پېچلو فلسفي اصطلاحاتو او درنو ادبي ترکیبونو په وسیله خپل فکر له لوستونکي لرې کړي؛ برعکس، ډېری مطالب د ورځني ژوند له تجربو، ټولنیزو اړیکو، دیني مفاهیمو او عامو اصطلاحاتو څخه جوړوي. له همدې امله د اثر د لوستلو پر مهال داسې احساس پیدا کېږي چې لیکوال له لوستونکي سره د یوه مجلس په څېر خبرې کوي. په دې نثر کې د نصیحت، پوښتنې، تشریح، مثال، تمثیل او مستقیمې وینا ګډ استعمال لیدل کېږي. کله یوه موضوع تعریفېږي، کله یې د ټولنیز ژوند له واقعیت سره تړاو ښودل کېږي او کله لوستونکي ته د عمل یا فکر کولو بلنه ورکول کېږي. د «سترګې» په نثر کې، د بېلګې په توګه، لیکوال د سترګو د نعمت له تشریح وروسته د متضادو افعالو له لارې د انسان د انتخاب مسئله مطرح کوي. سترګې لیدل کوي، خو ډارول هم کوي؛ خوښول هو کوي، رټل هم کوي؛ ساتل هم کوي، مړه کول هم کوي. دا تکراري جوړښت د نثر د موسیقیت، تقابل او ایجاز ځانګړنه پیاوړې کوي. په دې ځای کې د لیکوال ادبي هڅه له عادي تشریح څخه پورته ځي. هغه د یوې عادي انساني وسیلې، یعنې سترګو څخه د اخلاقي انتخاب لپاره استعاري زمینه جوړوي. سترګې یوازې د لیدلو وسیله نه پاتې کېږي؛ بلکې د انسان د چلند، قضاوت او مسؤولیت د سمبول په توګه راڅرګندېږي. دا ډول بیان د کتاب په ځینو برخو کې د تعلیمي نثر او ادبي نثر ترمنځ پُل جوړوي.

۴) فکري او اخلاقي نثر؛ د اصلاح، پوهاوي او مسؤولیت پیغام

د «تاته وایم» ډېره برخه د انسان د شخصیت جوړونې او ټولنیزې اصلاح پر محور را څرخي. د لیکوال په اند پوهه یوازې د معلوماتو راټولول نه دي، بلکې د انسان په شخصیت او عمل کې بدلون راولي. له همدې امله د کتاب په ګڼو برخو کې د عزم، هوډ، باور، مطالعې، زده‌کړې، نېکو اړیکو، مسؤولیت، اخلاقو او ټولنیز خدمت موضوعات بیا بیا راڅرګندېږي. د« باور رسۍ» د همدې فکري لید یوه ښه بېلګه ده. په دې برخه کې د باور مفهوم د انساني اړیکې له لارې تشریح کېږي او د یوه داسې ارتباط تصویر وړاندې کېږي چې یو کس د بل کس پر خبرو باور کوي او هغه خبرې د خپل ژوند د تګلارې په توګه مني. د دې ډول نثر ځانګړنه دا ده چې لیکوال abstract مفهوم، یعنې «باور»، په یوه محسوسه استعاري بڼه، یعنې «رسۍ»، وړاندې کوي. رسۍ د تړاو، اتصال او تکیې مفهوم لري؛ نو عنوان په خپله د متن له اصلي مفکورې سره هنري اړیکه پیدا کوي. د اخلاقو په برخه کې هم کتاب د فردي اخلاقو تر څنګ ټولنیز اخلاق مطرح کوي. «ګاونډیان او حقوق یې»، «ملګرتیا»، «ایماني دوستي»، «هوښیاره ښځه»، «ښه زده‌کوونکی»، «ښه مدیر»، «دا بریالي دي» او «دا ناکام دي» هغه عنوانونه دي چې ښيي لیکوال د انسان د شخصیت جوړونې مسئله یوازې په فردي کچه نه ویني، بلکې د کورنۍ، زده‌کړې، مدیریت او ټولنیزو اړیکو له جوړښت سره یې تړي. د کتاب له ادبي پلوه مهمه خبره دا ده چې لیکوال د اخلاقو خبرې یوازې په مجردو حکمونو نه محدودوي؛ په ډېرو ځایونو کې یې د مثال، تمثیل او ټولنیزې تجربې له لارې محسوسوي. البته په ځینو برخو کې د نصیحت کچه لوړېږي او ادبي تصویر د مستقیمې لارښوونې تر سیوري لاندې راځي؛ دا هغه ټکی دی چې د اثر د هنري کره کتنې پر مهال باید له پامه ونه غورځول شي.

۵) ټولنیز او فرهنګي شعور؛ د واقعیتونو مشاهده او د اصلاح هڅه

تاته وایم؛ یوازې د فرد د شخصیت په اړه کتاب نه دی؛ په حقیقت کې د ټولنې د ځینو جوړښتونو، دودونو، اړیکو او ستونزو په اړه هم د لیکوال د مشاهدې انعکاس دی. «ملک او ولس»، «قوم ‌پرستي»، «افسر او عسکر»، «دیني عالم»، «ډیموکراسي»، «وطن» او «تربور که دښمن» د ټولنیز ژوند له هغو برخو سره تړاو لري چې د افغانستان په دودیز او معاصر چاپېریال کې ځانګړی اهمیت لري. د «ملک او ولس» په بحث کې لیکوال د ټولنیز مشر د مسؤولیت او د ولس د حقونو مسئله را اخلي او په هغو قومي مشرانو نیوکه کوي چې د ولس د خدمت پر ځای خپل شخصي یا خیلخانه ‌يي نفوذ ته لومړیتوب ورکوي. په متن کې د داسې ملک تصویر وړاندې کېږي چې د ولس د خدمت پر ځای د خلکو پر وړاندې د بادار په توګه دریږي او حتا د ستونزو له دوام څخه ګټه اخلي. له ادبي نظره دا برخه ځکه مهمه ده چې لیکوال د ټولنیز واقعیت د بیان لپاره طنزي او انتقادي لحن هم کاروي. همدارنګه «تربور که دښمن» د پښتني ټولنیزو اصطلاحاتو له یوې مهمې برخې سره ادبي – ټولنیزه اړیکه جوړوي. لیکوال د «تربور» د لغوي او اصطلاحي مفهوم د تشریح هڅه کوي او په پای کې یې د داسې دښمن په معنا اخلي چې د انسان مادي او معنوي شتمني له منځه وړل غواړي، که هغه د کورنۍ، کلي، قوم، ولایت یا بل ځای پورې تړاو ولري. دلته لیکوال له یوه محلي مفهوم څخه پراخ ټولنیز مفهوم جوړوي، چې د کتاب د فرهنګي نثر یوه مهمه ځانګړنه ګڼل کېدای شي. د «وطن» او «تاته وایم» په برخو کې بیا د وطن ‌پالنې، ځوان نسل او ملي مسؤولیت غږ پیاوړی کېږي. «تاته وایم» کې لیکوال ځوان مخاطب ته د هغه د پلرونو، میندو او تېرو نسلونو د قربانیو یادونه کوي او له هغه څخه د وطن د راتلونکي مسؤولیت غوښتنه کوي چې دا خطاب د کتاب له عاطفي او حماسي نثر سره تړاو پیدا کوي.

۶) ادبي تصویر، تمثیل او د معنا د جوړولو هنر

که څه هم «تاته وایم» تر ډېره فکري – اصلاحي نثر دی، خو په بېلابېلو برخو کې يې د ادبي تصویر او تمثیل څرګندې نښې هم لیدل کېږي. د کتاب په لومړیو مخونو کې د پلار د شخصیت په یاد کې کارول شوي تصویرونه – مسکا، فریاد، ګل، ونه، کتاب، ماښام، طبیب، لمر او شعر – د عاطفي او تصویري نثر ښکاره بېلګې دي. په دې کې یو انسان په یوه وخت کې د «ګل» په څېر د خوشبویۍ، د «ونې» په څېر د سیوري، د «کتاب» په څېر د پوهې، د «طبیب» په څېر د خدمت او د «لمر» په څېر د رڼا له مفاهیمو سره تړل کېږي. دا تصویرونه یوازې د ښکلا لپاره نه دي؛ هر تصویر د شخصیت یوه ځانګړنه څرګندوي. «ونه» د پناه او سیوري معنا لري، «کتاب» د پوهې، «طبیب» د خدمت او «لمر» د رڼا او لارښوونې. په دې توګه د استعاري تصویرونو یو معنوي زنځیر جوړېږي چې د یاد شوي شخصیت انساني او علمي مقام په عاطفي ژبه بیانوي. د « باور رسۍ» کې «رسۍ» د باور د اړیکې استعاره ده، په «سترګې» کې د لیدلو وسیله د اخلاقي انتخاب په سمبول بدلېږي او په «تاته وایم» کې د مستقیم خطاب تکرار د ټول اثر د مخاطب‌ محور جوړښت استازیتوب کوي. دا ټولې بېلګې ښيي چې لیکوال له ساده نثر څخه د ادبي معنا جوړولو هڅه هم کوي، خو د کره کتنې له نظره باید وویل شي چې د کتاب ادبي ځواک په ټولو برخو کې یو شان نه دی. ځینې برخې یې ډېرې تصویري، عاطفي او هنري دي؛ ځینې نورې بیا تشریحي، تعلیمي او مستقیمې دي.

ټولیزه ادبي ارزونه

په ټوله کې «تاته وایم» د ډاکټر عبدالله ګل اخلاص‌یار داسې نثري مجموعه ده چې د فکر، اخلاق، ټولنیز شعور، فرهنګي تجربې، دیني ارزښتونو، زده‌کړې او انساني روزنې ترمنځ اړیکه جوړوي. د اثر ادبي ارزښت تر ډېره په دې کې دی چې لیکوال د لوستونکي سره د مستقیم خطاب، ساده او روانې ژبې، تمثیل، استعاري تصویر، تقابل، تکرار او عاطفي بیان له لارې اړیکه ټینګوي. کتاب د یوه واحد ادبي ژانر پر ځای د بېلابېلو فکري او ټولنیزو نثرونو مجموعه ده؛ خو د مثبت بدلون، پوهې، مسؤولیت او انساني اصلاح مفکوره یې ډېری برخې سره نښلوي. د کتاب په خپله مقدمه کې هم د همدې موخې څرګندونه شوې چې د انسان د مثبت بدلون، عزم، هوډ، پوهې او فکري سلامتۍ لپاره لیکل شوی دی. د اثر مهمه ځانګړنه دا ده چې لوستونکی مخاطب کوي، نه یوازې نندارچی. تاته وایم؛ په همدې معنا د یوه پیغام رسوونکي کتاب په توګه لوستونکی د فکر، انتخاب او مسؤولیت پر لور بیا بیا متوجه کوي. د کتاب موضوعاتي پراخوالی، ټولنیزې مشاهدې، اخلاقي لارښوونې، فرهنګي اصطلاحات او د ژوند له تجربو څخه اخیستل شوي مثالونه د هغه نثر ته یو ځانګړی عام ‌فهم او اصلاحي رنګ ورکوي. په عین حال کې د ادبي کره کتنې له مخې د اثر د پیاوړتیا لپاره دا هم ویل کېدای شي چې په ځینو برخو کې مستقیم نصیحت او توضیح د هنري نثر ځای نیسي او د موضوعاتو پراخوالی کله ناکله د فکري تمرکز کچه راکموي. «تاته وایم» یوازې د معلوماتو یا نصیحتونو مجموعه نه ده؛ دا د یوه لیکوال فکري، ټولنیز، اخلاقي او فرهنګي دریځ دی چې د نثر په ژبه یې له لوستونکي سره شریک کړی دی. د دې کتاب تر ټولو مهمه ادبي ځانګړنه شاید همدا وي چې لیکوال هڅه کړې فکر د ژوند له تجربې سره، اخلاق له ټولنې سره او ادبي بیان له روزنیز پیغام سره یو ځای کړي.

پایله

د ډاکټر عبدالله ګل اخلاص‌یار (تاته وایم)نثري کتاب د پښتو نثر په هغه بهیر کې د یوه فکري، ټولنیز، اخلاقي، فرهنګي او روزنیز اثر په توګه د پام وړ ځای لري چې موخه یې یوازې د لوستونکي ساعت تېرول نه، بلکې د هغه فکر راویښول، د ژوند د واقعیتونو په اړه یې سوچ ته هڅول او د فرد او ټولنې د اصلاح لپاره د مسؤولیت احساس پیاوړی کول دي. د کتاب له عمومي محتوا څخه څرګندېږي چې لیکوال د انسان ژوند له یوه واحد اړخه نه دی لیدلی؛ بلکې د باور، وطن، شاعر، ډیموکراسۍ، افسر او عسکر، دیني عالم، ملک او ولس، قوم ‌پرستۍ، ټولنیزو خویونو، مینې، ژوند، ملګرتیا، ژبې، مطالعې، زده‌کړې، مدیریت، کورني او ټولنیزو اړیکو او نورو موضوعاتو له لارې یې د انسان او ټولنې بېلابېل اړخونه را اخیستي دي. د دې اثر اساسي فکري محور پوهه، ویښونه، مثبت بدلون، عزم، هوډ او منزل ته رسېدل دي؛ هغه مفاهیم چې د کتاب د سرلیک لاندې هم د اثر د عمومي موخې په توګه وړاندې شوي دي. لیکوال په خپله مقدمه کې هم څرګندوي چې غواړي د لیکلو له لارې د خلکو د پوهې کچه لوړه، ناپوهي کمه او فکري سلامتيا پیاوړې شي. له همدې امله «تاته وایم» په بنسټیزه توګه یو اصلاحي او انسان‌ محوره نثر دی. کتاب له ادبي پلوه تر ټولو څرګنده ځانګړنه د مخاطب ‌محوري ده. «تاته وایم» د یوه عادي عنوان تر کچې نه محدودېږي، بلکې د ټول اثر د بیان تګلاره هم تر یوه حده ټاکي. لیکوال له لوستونکي سره مستقیمې خبرې کوي، هغه مخاطبوي، پوښتنې ورته مطرح کوي او د خپل فکر په بهیر کې یې شریکوي. په دې توګه د لیکوال او لوستونکي ترمنځ واټن کمېږي او نثر د مجلس، مشورې او فکري محاورې رنګ اخلي. د ژبې له نظره کتاب تر ډېره ساده، روان، عام ‌فهمه او مستقیم نثر لري. لیکوال هڅه کړې چې خپل فکر د عام لوستونکي لپاره د درنو او پېچلو اصطلاحاتو پر ځای په نسبتاً ساده بیان وړاندې کړي. د دې ترڅنګ په ځینو برخو کې د تمثیل، استعاري تصویر، تکرار، تقابل او عاطفي بیان له لارې نثر هنري شوی دی. د « باور رسۍ» په څېر عنوانونه د مجردو مفاهیمو لپاره محسوسې استعاري بڼې کاروي او د «سترګې» په څېر لیکنو کې د یوه عادي انساني نعمت له لارې د اخلاقي انتخاب او مسؤولیت مسئله مطرح کېږي. د کتاب ټولنیز ارزښت هم د پام وړ دی. لیکوال د ټولنې ځینې دودونه، اړیکې، نیمګړتیاوې او د خلکو ترمنځ چلندونه تر بحث لاندې راولي. په «ملک او ولس» کې د ټولنیز مشر د مسؤولیت او ولسي خدمت مسئله او په «تربور که دښمن» کې د پښتني ټولنیز مفهوم پراخه معنا تر څېړنې لاندې راځي. په دې توګه اثر له فردي اخلاقو څخه ټولنیزو اخلاقو ته حرکت کوي او د انسان شخصي چلند د ټولنې له عمومي وضعیت سره تړي. د «تاته وایم» بله مهمه ځانګړنه د روزنې او ځوان نسل ته د پاملرنې موضوع ده. د ښه زده‌کوونکي، مطالعې، ښه مدیر، بریالي او ناکام انسان، کورني ژوند او ټولنیزو اړیکو په اړه مطالب ښيي چې لیکوال د شخصیت جوړونې مسئله جدي ګڼي. په دې معنا، کتاب یوازې د ادبي لوست لپاره نه، بلکې د فکري او روزنیز بحث لپاره هم د استفادې وړ دی.

په مجموع کې «تاته وایم» د یوه داسې لیکوال فکري انځور وړاندې کوي چې د خپلې ټولنې د ستونزو، د انسان د شخصیت جوړونې، د پوهې د خپرولو او د اخلاقي ارزښتونو د پیاوړتیا په اړه اندېښنه لري. د اثر اصلي قوت په دې کې دی چې فکر یې له ژوند سره، اخلاق یې له ټولنې سره او ادبي بیان یې له روزنیز پیغام سره تړلی دی. له همدې امله دا کتاب د معاصرې پښتو نثري اثارو په منځ کې د فکري او ټولنیز نثر د یوې هڅې په توګه د جدي ادبي مطالعې وړ دی.

وړاندیزونه

لومړی: د دې کتاب په اړه دې لا پراخې ادبي او علمي څېړنې ترسره شي، څو د کتاب فکري، ټولنیز، اخلاقي او روزنیز اړخونه په جلا جلا علمي څېړنو کې وڅېړل شي.

دویم: د کتاب د فکري او ټولنیز پیغام د پراخېدو لپاره دې د «تاته وایم» ځینې مهم موضوعات په راډیویي، تلویزیوني او ډیجیټلي ادبي ـ فرهنګي پروګرامونو کې هم مطرح شي.

درېیم: د کتاب هغه برخې چې د ادبي تصویر، تمثیل، استعاري بیان او عاطفي ژبې له پلوه پیاوړې دي، د لیکوال د نثري سبک د ځانګړنو په توګه په راتلونکو ادبي څېړنو کې لا ژورې وڅېړل شي.

څلورم: د کتاب د روزنیز ارزښت له امله دې د هغه ځینې مناسب مطالب د ښوونکو، زده‌کوونکو، ځوانانو او فرهنګي مرکزونو د مطالعې او بحث په پروګرامونو کې وکارول شي.

پنځم: د کتاب د محتوا پر بنسټ دې د ځوانانو لپاره د مطالعې، فکري ودې، اخلاقو، مسؤولیت او ټولنیز مشارکت په اړه جلا بحثونه او روزنیز پروګرامونه جوړ شي.

شپږم: د «تاته وایم» په اړه دې د پښتو ادب څېړونکي د کتاب د ژبې، سبک، فکري جوړښت، ټولنیز واقعیت او ادبي تصویر له پلوه کره کتنیزې مقالې ولیکي، څو د دې اثر ځای د معاصر پښتو نثر په ادبي بهیر کې لا روښانه شي.

د جمال خوږمن د شاعرۍ تحلیلي ارزونه او ادبي ميراث

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: