لنډیز
د جمال خوږمن د شاعرۍ تحلیلي ارزونه څرګندوي چې د هغه شاعرانه میراث د مینې، انسانیت، شعور، ټولنیز مسئولیت، وطنپالنې، فرهنګي هویت، عدالت او د فرد د دروني احساساتو پر بنسټ ولاړ دی. د هغه په شعرونو کې شخصي درد یوازې شخصي تجربه نه پاتې کېږي، بلکې له ټولنیز درد او انساني مسئلو سره پیوند مومي. شاعر د انسان د ذات او کرامت، د فکر او شعور د ارزښت، د ناهیلۍ پر وړاندې د مقاومت او د لوېدلي انسان د بیا راپاڅېدو لپاره د جرئت ورکولو مفکورې ته ځانګړې پاملرنه کوي. د هغه په شاعرۍ کې مینه هم یوازې عاطفي مفهوم نه دی، بلکې د انسان دوستۍ، خواخوږۍ او ټولنیز پیوستون وسیله ګرځي.
له هنري پلوه، د خوږمن صاحب په شاعرۍ کې استعاره، تشبیه، سمبول، تصویر، تضاد او ساده او روانه ژبه د پام وړ دي. هغه کله د «غرونو، غرونو اضطراب»، «د شعور زړي» او «د فکر دښت» په څېر تصویري او استعاري ترکیبونو له لارې خپل دروني او فکري حالتونه انځوروي او کله بیا په مستقیمه او صریحه ژبه د ټولنې، انسان او ژوند په اړه خپل دریځ بیانوي. د هغه د شاعرۍ یوه مهمه ځانګړنه دا ده چې هنر له انسانیت او شعور سره تړي او شعر د احساس تر څنګ د فکر، پوهاوي او اصلاح وسیله ګڼي.
د جمال خوږمن ادبي میراث یوازې په چاپ شوو شعري ټولګو پورې محدود نه دی؛ بلکې ناولونه، د لنډو کیسو ټولګه، د ماشومانو د روزنې او لارښوونې اثار، سفرنامې او د څو شعري ټولګو مجموعه «ګرداب» هم د هغه د ادبي فعالیت پراخوالی څرګندوي. څلور چاپ شوې شعري ټولګې یې ــ په سوله کې سپرغۍ، زه په ګل تکیه کوم دا مې فطرت دی، زه پخپل احساس تاوان یمه جانانه او دا ژوند دښته وېرونکی یاغستان دی ــ د هغه د شاعرانه سفر بېلابېل پړاوونه او د فکر او احساس د تدریجي پراختیا استازیتوب کوي.
د شاعرۍ تحلیلي ارزونه
جمال خوږمن د معاصرې پښتو شاعرۍ له هغو شاعرانو څخه دی چې په خپلو شعرونو کې یې شخصي عاطفه، مینه، درد، وطن، ټولنیز شعور، کلتوري هویت، انسانیت او د خپل وخت ناخوالې په یوه ګډه شاعرانه نړۍ کې سره یوځای کړې دي. د هغه شعري ټولګې چې د بېلابېلو کلونو شعرونه په کې راټول شوي، د یوه داسې شاعر تصویر وړاندې کوي چې شعر ورته یوازې د الفاظو هنري تنظیم نه، بلکې د احساس، فکر، تجربې او ټولنیز مسئولیت د بیان وسیله ده. د خوږمن صاحب د شاعرۍ په لوستلو کې څرګندېږي چې شاعر له خپل چاپېریال څخه اغېزمن شوی، د خپلې ټولنې دردونه یې احساس کړي او هڅه یې کړې چې دغه دردونه د شعر، تخیل، عاطفې، تشبیه، استعاري تصویر او کله ناکله د طنز او مستقیم بیان په وسیله له لوستونکو سره شریک کړي. له همدې امله د هغه شاعري یوازې د فردي احساساتو مجموعه نه ده؛ بلکې د یوې ځانګړې زمانې د فرهنګي، ټولنیز او عاطفي وضعیت انعکاس هم ګڼل کېدای شي.
د خوږمن صاحب د شاعرۍ یو اساسي محور مینه ده. د محبوب، عشق، وصال، بېلتون، انتظار، ښکلا او عاطفې موضوعات د هغه په ګڼو شعرونو کې شته، خو د هغه مینه یوازې د کلاسیک غزل په دودیزه مانا د محبوب د ښکلا ستاینه نه ده؛ بلکې له هغې سره درد، انتظار، حسرت، اندېښنه او د ژوند نورې تجربې هم مل دي. د ده لپاره مینه کله د خوښۍ او کله د درد سرچینه؛ کله د امید سبب ګرځي او کله د بېلتون او انتظار احساس راپاروي. همدا عاطفي تضاد د خوږمن صاحب د عاشقانه شاعرۍ یوه مهمه ځانګړنه ده. د هغه عشقي شعرونه د دې له پلوه ارزښت لري چې شاعر له مینې څخه یوازې د ښکلا د بیان لپاره استفاده نه کوي، بلکې د انسان د داخلي نړۍ د پېچلو احساساتو د څرګندولو لپاره یې هم کاروي. په دې توګه عشق د هغه په شاعرۍ کې له شخصي تجربې څخه پراخېږي او د انسان د احساساتو د یوې عمومي تجربې بڼه اخلي.
د خوږمن د شاعرۍ بله مهمه ځانګړنه دا ده چې شخصي درد یې په ټولنیز درد بدلېږي. شاعر له ځانه يا «زه» څخه پیل کوي او «موږ» ته رسېږي. هغه خپل شخصي احساس بیانوي، خو ډېر ژر د خپل ولس، وطن، کلتور او ټولنې ستونزو ته متوجه کېږي.
د شاعر په فکر انسان باید د خپل چاپېریال له ناخوالو څخه بې تفاوته پاتې نه شي. له همدې امله د هغه په شعر کې د ظلم، بېعدالتۍ، فقر، جګړې، ټولنیزې بې باورۍ، ریا او فکري جمود پر وړاندې د اعتراض غږ هم اورېدل کېږي. دا اعتراض د شاعر د ټولنیز شعور څرګندونه کوي او شعر یې له شخصي عاطفې څخه ټولنیز رسالت ته وړي.
وطن او وطنپالنه د خوږمن صاحب د شاعرۍ له مهمو موضوعاتو څخه دي. وطن د هغه لپاره یوازې یوه جغرافیایي محدوده نه ده؛ بلکې د انسان د هویت، حافظې، کلتور، تاریخ او عاطفې مجموعه ده. د پکتیا، اریوب، ګردېز او نورو ځایونو یادونه د دې ښکارندويي کوي چې شاعر له خپلې جغرافیایي ریښې سره ژوره عاطفي اړیکه لري. د ده په شعرونو کې پکتیا یوازې د یوه ځای نوم نه پاتې کېږي، بلکې د هویت، یاد، کلتور او وطنپالنې په شاعرانه سمبول بدلېږي. د پکتیا له جغرافیې سره د شاعر اړیکه د هغه د کلتوري هویت له احساس سره هم تړلې ده. د خوږمن په شعرونو کې پښتني ارزښتونه، ژبه، دودونه، کلتور، ټولنیز عزت او فرهنګي حافظه د پام وړ ځای لري. خو د کلتور په اړه د هغه دریځ یوازې د تېر وخت د ستاینې په بڼه نه دی؛ بلکې کلتور د انسان د هویت یوه مهمه برخه ګڼي او غواړي چې د بدلونونو په منځ کې هم وساتل شي. په دې توګه د هغه په شاعرۍ کې کلتوري هویت او ټولنیز بدلون د یو بل پر وړاندې نه درېږي، بلکې شاعر هڅه کوي چې د خپل فرهنګي اصل د ساتنې ترڅنګ د ټولنې د اصلاح غوښتنه هم وکړي.
انسانیت د خوږمن صاحب د شاعرۍ له پراخو فکري مفاهیمو څخه دی. د هغه په شعرونو کې انسان د قوم، سیمې، ژبې او نورو توپیرونو تر څنګ د خپل ذاتي کرامت له مخې مطرح کېږي. د انسان حق، مینه، وجدان، عدالت او اخلاقي مسئولیت د هغه د شاعرۍ د فکري جوړښت برخه ده. له همدې امله د شاعر د وطنپالنې او کلتورپالنې تر څنګ یو پراخ انسان پال اړخ هم لیدل کېږي. د فلسطین په څېر د نړیوالو دردونو او مظلومیتونو یادونه هم ښيي چې د شاعر عاطفي نړۍ یوازې د خپل کلي، سیمې او هېواد په محدوده کې نه پاتې کېږي، بلکې د انسانانو له پراخ درد سره د خواخوږۍ تر کچې رسېږي. په دې ډول د شاعر شخصي درد د نړیوال انساني احساس له مفاهیمو سره اړیکه پیدا کوي.
د خوږمن د شاعرۍ یوه مهمه فکري موضوع عدالت او د ظلم پر وړاندې اعتراض دی. شاعر له داسې ټولنیز وضعیت سره موافق نه دی چې زور د حق ځای ونیسي او مظلوم د خپل حق د غوښتلو توان ونه لري. د هغه اعتراض یوازې پر یوه مشخص شخص یا ځانګړې پېښه نه دی؛ بلکې د ظلم، بېعدالتۍ، ریا، دروغو او ټولنیز فساد پر وړاندې یو عمومي اخلاقي اعتراض دی. د همدې له امله د هغه په شعرونو کې د «بغاوت» مفهوم هم لیدل کېږي. دا بغاوت باید یوازې په سیاسي مانا ونه فهمول شي؛ بلکې د وجدان، فکر او اخلاقو بغاوت هم دی. شاعر غواړي انسان د ظلم او ناسم وضعیت په وړاندې چوپ پاتې نه شي او د قلم او فکر له لارې خپل مسئولیت ادا کړي.
د قلم او شاعر رسالت د خوږمن د شاعرۍ له مهمو فکري اړخونو څخه دی. هغه شاعر یوازې د قافیې او وزن جوړوونکی نه ګڼي، بلکې د خپل وخت شاهد، د ولس د احساس ترجمان او د ټولنې پوښتونکی یې هم بولي. په همدې اساس د هغه په شاعرۍ کې شعر له ټولنیز مسئولیت سره تړاو پیدا کوي. د شاعر لپاره قلم باید د حقیقت، انسانیت، عدالت او شعور د بیان وسیله وي. دا فکري تمایل د خوږمن د شاعرانه شخصیت یوه مهمه برخه جوړوي، ځکه شاعر د خپل هنر په اړه هم فکر کوي او هڅه کوي چې د شعر هدف او مسئولیت تعریف کړي.
د خوږمن په شاعرۍ کې دین، ایمان او اخلاق هم حضور لري. د دیني مفاهیمو ترڅنګ د وجدان، صداقت، انسانیت او اخلاقي مسئولیت خبرې مطرح کېږي. د هغه په شعر کې د ظاهري ديندارۍ او ریا ترمنځ توپیر هم مطرح کېږي؛ یعنې شاعر غواړي چې ایمان او عبادت له انساني اخلاقو سره مل وي. د دې لید لوري له مخې یوازې ظاهري دعوه کافي نه ده، بلکې د انسان عمل، صداقت او د نورو د حقونو مراعات هم د اخلاقو اساسي معیارونه دي. دا موضوع د خوږمن د شاعرۍ اخلاقي فلسفه پیاوړې کوي او شعر یې له صرف عاطفي بیان څخه فکري او ارزښتي بیان ته وړي.
د خوږمن د شاعرۍ له مهمو هنري ځانګړنو څخه تخیل، تشبیه، استعاره، تضاد او شاعرانه تصویر دي. هغه د ګل، اور، غر، رڼا، تیاره، زندان، لارې او نورو طبیعي او معنوي عناصرو له لارې د خپلو احساساتو او افکارو لپاره تصویرونه جوړوي. ګل د ښکلا، مینې او نرموالي نښه ګرځي، په داسې حال کې چې اور د درد، عشق، غضب، بغاوت او مبارزې معناوې پیدا کوي. غر د وطن، ثبات، هویت او مقاومت له مفاهیمو سره اړیکه پیدا کوي. زندان بیا یوازې فزیکي بند نه دی؛ کله د وجدان، احساس، ټولنیز فشار او یا د ژوند د محدودیتونو استعاره ګرځي. دغه ډول تصویرونه د شاعرۍ معنايي ساحه پراخوي او لوستونکي ته اجازه ورکوي چې شعر له یوه څخه په ډېرو معناوو ولولي.
د خوږمن صاحب د شاعرۍ یوه ځانګړنه تضاد هم دی. د هغه په شاعرۍ کې مینه او غم، ګل او اور، رڼا او تیاره، ژوند او مرګ، آزادي او بند، عشق او سیاست، فرد او ټولنه، کلتور او بدلون، ایمان او ریا، امید او نا امیدي یو د بل ترڅنګ راځي. دا تضادونه د شاعرۍ داخلي حرکت جوړوي. شاعر نه یوازې د ژوند یوه څېره ویني، بلکې د ژوند متضاد حالتونه هم احساسوي. له همدې امله د هغه شاعري نه په بشپړه توګه خوشبینانه ده او نه په بشپړه توګه بدبینانه؛ بلکې د درد په منځ کې امید او د تیارو په منځ کې د رڼا لټون هم لري.
د شاعر د ژبې له نظره د خوږمن شاعري تر ډېره ساده، روانه، محاورهیي او له ولسي تعبیرونو سره نږدې ده. هغه هڅه کوي چې د عام لوستونکي او اورېدونکي لپاره د شعر ژبه درنه او له ورځني احساس څخه لرې نه کړي. په شعرونو کې د ولسي اصطلاحاتو، محاورې، دودیزو شاعرانه کلېمو او معاصرو ټولنیزو مفاهیمو ګډ حضور د هغه ژبې ته ځانګړی رنګ ورکوي. طنز او شوخي هم په ځینو شعرونو کې د بیان خوند زیاتوي. دا ځانګړنه د هغه شعرونه د مشاعرې، شفاهي وړاندې کولو او عام لوستونکي لپاره نږدې کوي. له بلې خوا هغه شعرونه چې مستقیم بیان یې د استعاري او تصویري بیان په وسیله ژور شوی، د هنري ماندګارۍ لپاره لا زیات ظرفیت لري.
په ټوله کې د جمال خوږمن د شاعرۍ تر ټولو مهمه ځانګړنه دا ده چې شخصي عاطفه یې له ټولنیز شعور سره یوځای کړې ده. د هغه شاعرانه نړۍ له «زه» څخه پیلېږي، خو په «موږ» او بیا په «انسان» کې پراخېږي. هغه له محبوب سره مینه کوي، خو د وطن له درد څخه هم نه غافل کېږي؛ خپل شخصي غم بیانوي، خو د ولس درد هم ورسره یوځای کوي؛ د پکتیا او خپلې سیمې یادونه کوي، خو د افغانستان او د نړۍ د مظلوم انسان درد هم په خپل شعر کې ځایوي. له همدې امله د هغه شاعري د شخصي عشق، وطنپالنې، کلتوري هویت، انسانیت، عدالت، ټولنیز اعتراض او شاعرانه رسالت ګډه هنداره ده.
د خوږمن د شاعرۍ مثبت پیغامونه هم پراخ دي. د هغه شعر لوستونکي ته د مینې، انسانیت، عدالت، وطنپالنې، کلتوري هویت، علم، شعور، صداقت، وجدان، ټولنیز مسئولیت او امید پیغام ورکوي. شاعر هڅه کوي چې انسان د سختو شرایطو په وړاندې خپل انسانیت له لاسه ورنه کړي، له ظلم او ریا سره جوړجاړی ونه کړي، خپل فرهنګي هویت وساتي او د قلم او فکر له لارې د ټولنې په اصلاح کې ونډه واخلي. په همدې معنا د خوږمن د شاعرۍ تر ټولو ژور پیغام دا دی چې مینه باید له انسانیت سره، وطنپالنه باید له مسئولیت سره، دین باید له اخلاقو سره، او شعر باید له صداقت او رسالت سره مل وي.
د خوږمن صاحب يو څو شعرونه
جرئت کولای نه شمه چې چاته یې اظهار کړم
یو درد د ناویلي شان عذاب محسوسوم
کیدای شي دا هیبت مې تر جنونه ورسیږي
په ځان کې غرونه، غرونه اضطراب محسوسوم
د جمال خوږمن په شاعرۍ کې دروني اضطراب، د انسان د ذات ارزښت، ټولنیز مسئولیت، انسان دوستي، شعور او هنر یو له بل سره ژور تړاو لري. په دې شعر کې شاعر خپل نا ویلی درد او دروني اضطراب په داسې ژبه بیانوي چې شخصي احساس له رواني تجربې سره نښلوي. د «غرونه، غرونه اضطراب» استعاره د هغه د دروني فشار شدت او پراخوالی انځوروي؛ یعنې درد یوازې یوه عابره عاطفه نه ده، بلکې داسې رواني تجربه ده چې د اظهار له ناتوانۍ سره لا پسې ژورېږي. «تر جنونه ورسېږي» هم د اضطراب د شدت یو هنري مبالغه ده چې د شاعر د دروني کشمکش لوړه درجه څرګندوي.
زه غواړم چې یې پوی کړمه د ذات په ارزښتونو
هميش مې دغه هڅه ده، مدام مې دا کوشش دی
ته کښېنه دا په څو ټکو کې کله خلاصه کېږي
زما او د انسان تر منځه اوږد کشمکش دی
په دې شعر کې د شاعر فکر له شخصي احساس څخه د انسان د ذات او ارزښت فلسفي بحث ته اوړي. د «ذات په ارزښتونو» د پوهولو هڅه ښيي چې شاعر انسان یوازې د ظاهري ژوند له مخې نه ارزوي، بلکې د هغه د معنوي، اخلاقي او انساني ارزښتونو په اړه پوښتنه کوي. «زما او د انسان تر منځه اوږد کشمکش دی» د شعر تر ټولو مهم فکري محور جوړوي؛ دلته «کشمکش» د شاعر او انسان ترمنځ ساده مخالفت نه، بلکې د انسان د پېژندنې، ارزښت، اخلاقو او د هغه د واقعي ماهیت د درک یوه اوږده فکري هڅه ده. له همدې امله شعر له عاطفي بیان څخه فلسفي تأمل ته ارتقا کوي.
څوک چې پرېوتي وي، ناهیلي وي له هغو سره
دا مرسته نه ده چې تفصیل یې په لوېدلو ورکړو
مرسته به دا وي په رښتیا سره خوا خوږي که وو
ځئ چې لوېدلو ته جرئت د پاڅېدلو ورکړو
دا شعر د خوږمن صاحب د اصلاح غوښتونکي او انسان محور فکر روښانه بېلګه ده. شاعر د لوېدلو او ناهیلو انسانانو په اړه د ملامتۍ او د ناکامۍ د تفصیل پر ځای د بیا راپاڅېدو جرئت ورکول اصلي مرسته بولي. «لوېدلو ته جرئت د پاڅېدلو ورکول» د شعر مرکزي پیغام دی او په کې د همدردۍ، امید، انساني کرامت او ټولنیز مسئولیت مفاهیم یوځای شوي دي. په دې لیدلوري کې مرسته یوازې مادي ملاتړ نه دی؛ بلکې د انسان د روحیې پیاوړتیا او د هغه د ځان باورۍ بېرته راژوندي کول هم د مرستې مهمه بڼه ده.
په هنر کې مې خواږه د انسانیت شته
زه لایق د ډېرې مینې او درنښت یم
بس یو زړی د شعور یمه خوږمنه
ټوکېدلی مې د خپل فکر په دښت یم
په دې شعر کې شاعر خپل هنري هویت له انسانیت او شعور سره تړي. «په هنر کې مې خواږه د انسانیت شته» جمله څرګندوي چې د هغه لپاره هنر یوازې ښکلا او لفظي مهارت نه، بلکې د انسان د ارزښتونو د بیان وسیله ده. «د شعور زړی» او «د خپل فکر په دښت کې ټوکېدل» دوه پیاوړي استعاري تصویرونه دي چې شاعر ځان د داسې فکري تخم په توګه معرفي کوي چې د خپل فکر په چاپېریال کې وده کوي.
چاپ اثار
تر اوسه د جمال خوږمن صاحب څلور شعري ټولګې چاپ او خپرې شوې چې هره یوه یې د هغه د شاعرانه تجربې د یوه پړاو استازیتوب کوي. د هغه لومړۍ شعري ټولګه (په سوله کې سپرغۍ) ده چې د ۱۳۸۱ ل.کال د غبرګولي په ۹ مه نېټه چاپ شوې، ۱۲۰ مخونه لري، ځاځي بابا ادبي ټولنې چاپ او خپره کړې. دویمه شعري ټولګه یې (زه په ګل تکیه کوم، دا مې فطرت دی) د ۱۳۸۴ل.کال د لېندۍ په ۱۱مه په ۱۰۴ مخونو کې د علمي خپرندویې ټولنې له خوا چاپ شوې. درېیمه شعري ټولګه یې (زه پخپل احساس تاوان یم، جانانه) د ۱۳۸۹ ل.کال د غبرګولي په لومړۍ نېټه د پکتیا فرهنګي جرګې له خوا چاپ او خپره شوې چې ۱۱۰ مخونه لري. څلورمه شعري ټولګه یې (دا ژوند دښته، وېرونکی یاغستان دی) چې ۱۱۵ مخونه لري او د ۱۳۹۵ ل.کال د غويي په ۱۴مه چاپ شوې ده.
نا چاپ اثار
د جمال خوږمن صاحب ځينې اثار لا هم نا چاپ پاتې دي، چې مونږ ترې په لاندې توګه يادونه کوو.
۱) مسافر ته شوې، خواره زه شوم (ناول)
۲) غدې (د لنډو کېسو ټولګه)
۳) چیندرو (د ماشوم د ژوند لارښونه)
۴) اکو بکو (د ماشوم تربیت)
۵) ګرداب ( د خوږمن صاحب پنځه شعري ټولګې په یو ځای را ټولې شوي).
۶) بدلګره (ناول)
۷) درې بېلا بېلې سفر نامې
د جمال خوږمن ادبي میراث
د جمال خوږمن صاحب ادبي میراث یوازې په چاپ شوو شعري ټولګو پورې محدود نه دی، بلکې د هغه د لیکوالۍ ساحه بېلابېلو ادبي او روزنیزو ژانرونو ته غځېدلې ده. تر اوسه د هغه څلور شعري ټولګې چاپ او خپرې شوې دي نومونه يې په پورته توګه ياد شول. د دغو اثارو تر څنګ، د خوږمن صاحب یو شمېر نور ادبي اثار لا هم ناچاپ پاتې دي چې د هغه د ادبي میراث د پراخوالي او تنوع څرګندونه کوي. د دې اثارو يادونه هم په پورته توګه شوې ده. له دغو اثارو څخه څرګندېږي چې د خوږمن صاحب ادبي فعالیت یوازې په شعر پورې نه دی محدود؛ بلکې د شعر، ناول، لنډې کیسې، سفرنامې، د ماشومانو د روزنې او لارښوونې د ادبیاتو تر کچې یې پراختیا موندلې ده. دا تنوع د دې ښکارندویي کوي چې نوموړي ادبیات یوازې د هنري اظهار په توګه نه دي لیدلي، بلکې د فکر، تجربې، روزنې، ټولنیز پوهاوي او فرهنګي انتقال د وسیلې په توګه یې هم ورسره اړیکه ساتلې ده. په ځانګړې توګه د ماشومانو لپاره د چیندرو او اکو بکو اثارو شتون دا څرګندوي چې د هغه د لیکوالۍ په ساحه کې د ماشوم د ژوند، لارښوونې او تربیې موضوع هم ځای لري؛ په داسې حال کې چې ناولونه او لنډې کیسې یې د داستاني ادب له لارې د ژوند او ټولنې د تجربو د بیان لپاره پراخه زمینه برابروي. سفرنامې بیا د شخصي تجربو، لیدنو، ځایونو او ټولنیزو مشاهداتو د ثبت لپاره د هغه د ادبي هڅو بله برخه جوړوي.
له بلې خوا، د ګرداب په نوم د پنځو شعري ټولګو یو ځای راټولول د خوږمن صاحب د شاعرانه میراث د تدوین او منظم ساتلو له پلوه ځانګړی اهمیت لري. دا ډول مجموعه نه یوازې د شاعر د بېلابېلو شعري پړاوونو د مطالعې زمینه برابروي، بلکې څېړونکو او د ادب مینهوالو ته دا امکان هم ورکوي چې د هغه د شاعرۍ د موضوعاتو، فکر، ژبې او هنري بیان بدلونونه او تسلسل په یوه پراخه مجموعه کې وڅېړي. په دې اساس د جمال خوږمن صاحب ناچاپ اثار د هغه د ادبي میراث یوه مهمه او تر اوسه په بشپړه توګه نه راڅرګنده شوې برخه ده. که دغه اثار په راتلونکي کې په علمي، معیاري او منظم ډول چاپ او خپاره شي، د خوږمن صاحب د ادبي شخصیت د بشپړې پېژندنې لپاره به لا پراخه زمینه برابره کړي. همدارنګه د دغو اثارو راټولول، تصحیح، تدوین، چاپ، ډیجیټلي کول او د څېړونکو لپاره د لاسرسي وړ ګرځول د هغه د ادبي میراث د ساتنې لپاره مهم ګامونه ګڼل کېدای شي.
پایله
د جمال خوږمن د شاعرۍ له تحلیلي ارزونې څخه څرګندېږي چې د هغه شاعري یوازې د شخصي احساساتو او عاطفي تجربو بیانول نه دي، بلکې د خپل وخت د انسان، ټولنې، وطن، فرهنګ او انساني دردونو له واقعیتونو سره ژوره اړیکه لري. د هغه په شعرونو کې مینه، درد، بېلتون، امید، وطن پالنه، ټولنیز شعور، عدالت غوښتنه، انساني کرامت او فرهنګي هویت هغه مهم فکري محورونه جوړوي چې د شاعرۍ عمومي فضا یې رامنځته کړې. د هغه په شعرونو کې د خپل وطن او ټولنې دردونه، د وګړو ستونزې، د بېعدالتۍ پر وړاندې اعتراض او د انسان د عزت او کرامت غوښتنه د شاعر د فکري نړۍ مهم عناصر دي. د هنري اړخ له مخې، د خوږمن شاعري د روانې او نسبتاً ساده ژبې، ولسي تعبیرونو، شاعرانه تصویرونو، تشبیه، استعاري بیان، تضادونو او عاطفي اغېز له لارې خپل پیغام وړاندې کوي. د مینې او درد، امید او ناهیلۍ، رڼا او تیارو، ازادۍ او بند ترمنځ تقابلونه د هغه د شاعرۍ فکري او هنري ژورتیا زیاتوي. په ځینو شعرونو کې د ټولنیزو او سیاسي موضوعاتو مستقیم بیان هم لیدل کېږي چې د شاعر د زمانې له واقعیتونو سره یې اړیکه څرګندوي. په عین حال کې هغه شعرونه چې ټولنیز پیغام په رمز، تصویر او استعاره کې وړاندې کوي، د ادبي تأویل او اوږدمهاله هنري ارزښت لپاره لا پراخه زمینه برابروي. له همدې امله د خوږمن شاعري هم د احساس د اظهار سرچینه ده او هم د خپل وخت د ټولنیز او فرهنګي حالت د ثبت یوه ادبي وسیله ګڼل کېدای شي. که ووايو د جمال خوږمن د شاعرۍ مهم پیغام دا دی چې مینه باید له انسانیت سره، درد باید له شعور سره، شعور باید له مسئولیت سره، او شعر باید له حقیقت او انساني ارزښتونو سره اړیکه ولري. د هغه شاعري لوستونکو ته یوازې د ښکلا احساس نه ورکوي، بلکې د فکر، پوښتنې، ویښتابه او انساني همدردۍ زمینه هم برابروي. له همدې امله د هغه چاپ شوي اثار د معاصرې پښتو شاعرۍ په بهیر کې د ادبي، فرهنګي او ټولنیز بحث وړ مواد وړاندې کوي او د لا ژورې علمي څېړنې، نقد او ارزونې وړتیا لري.
وړاندیزونه
د جمال خوږمن د شاعرۍ د ارزونې پر بنسټ، دولت او اړوندو فرهنګي ادارو ته احتراما لاندې وړاندیزونه کېږي.
- د هغه چاپ شوي شعري اثار دې په معیاري بڼه بیا چاپ او د هېواد په عامه، پوهنتوني او ښوونیزو کتابتونونو کې دې د لاسرسي وړ وګرځول شي، چې ترڅو د هغه ادبي میراث له ضایع کېدو څخه خوندي پاتې شي.
- پوهنتونونو، علمي مرکزونو او فرهنګي ادارو ته دې زمینه برابره شي چې د جمال خوږمن د شاعرۍ په اړه علمي مقالې، مونوګرافونه، تېزسونه او تخصصي څېړنې ترسره کړي، څو د هغه ادبي شخصیت له علمي معیارونو سره سم وارزول شي.
- خوږمن صاحب نا چاپ اثار هم لري، د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت ته وړانديز کوو چې د هغوی د چاپ لپاره لازمه مرسته وکړي.
په افغانستان کې د کاري فرصتونو په رامنځته کولو کې د پانګونې رول
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
