د پښو د تلي سوزش او د پونده درد

په عامه ژبه چې خلک وايي: «د پښو د تلي سوزش» او یا د پونده درد – په طب کې دا یو واحد ناروغي نه دی، بلکې تر ټولو ډېر وخت لاندې درې حالتونه ترې هدف وي:

زه به یې لنډ، خو کره او مسلکي ډول درته جلا کړم.

① د پښو د تلي د پردې التهاب

Plantar fasciitis یا

د پښې د تلي هغه کلکه پرده چې له پونده تر ګوتو ځي، التهاب پیدا کړي.

اصلي عاملونه

• اوږد ولاړېدل

• ډېر تګ

• سخت یا نا مناسب بوټ

• چاغوالی

• د پښې ناسم جوړښت (Flat foot / high arch)

• ناڅاپه سخت ورزش

نښه

• درد او سوځېدنه د پونده او د تلي په منځ کې

• تر ټولو ډېر:

د سهار له خوب وروسته، د لومړنیو ګامونو پر مهال

درملنه

• استراحت

• مناسب بوټ

• د تلي د عضلو کش (stretching exercises)

• یخ ایښوول

• د درد ضد درمل (NSAIDs)

که اوږدمهاله شي:

• فزیوتراپي

• کله ناکله:

Steroid injection

② د پښو د اعصابو سوځېدنه

Peripheral neuropathy

دا هغه حالت دی چې ناروغ ډېر وخت ورته وايي:

«تل مې سوځي»

اصلي عاملونه

• شکره (Diabetes mellitus)

• ویټامین B12 کمښت

• ځینې درمل

• د اعصابو زیان

• الکول

نښې

• سوځېدنه

• ګزګز

• ستن ستن کېدل

• کله کله بې‌حسي

اکثراً:

د شپې ډېرېږي

درملنه

اصل درملنه د علت درملنه ده:

• د شکرې کنټرول

• د B12補 کول

• د اعصابو درد لپاره درمل لکه:

Gabapentin

Pregabalin

③ د پښو د سوځېدو نادره رنځ

Erythromelalgia

نښې

• ډېر شدید سوزش

• سوروالی

• تودوخه

• د ګرمۍ سره ډېر خرابېږي

دا نسبتاً کم لیدل کېږي.

«د پښو د تلي سوزش درلوبدل

نو تر ټولو لومړی باید دا درې سره یو له بله جلا شي:

امکان	ځانګړې نښه
Plantar fasciitis	درد د سهار له لمړی قدم  سره
Peripheral neuropathy	سوځېدنه + ګزګز، اکثره شپه
Erythromelalgia	سوروالی + تودوخه

کوم معاینات وکړي ؟

په عملي ډول، منظم تشخیصي چوکاټ داسې دی:

که اعصابي بڼه ولري (سوځېدنه، ګزګز)

 Fasting blood sugar

HbA1c

Serum vitamin B12

TSH (که اړتیا وي)

که د تلي موضعي درد وي

فزیکي معاینه ډېره بسیا وي

که شک وي:

Ultrasound of plantar fascia

که غیر عادي سوروالی او تودوخه وي

CBC

ESR / CRP

(د ثانوي علت د لټون لپاره)

د «پښو د تلي سوزش» تر ټولو عام علتونه دا دوه دي:

Plantar fasciitis

او

Peripheral neuropathy

او دواړه درملنه یې له بنسټه توپیر  لري.

نو دا حالت تر ټولو ډېر د دې سره برابرېږي:

د پښو د اعصابو سوځېدنه

Peripheral neuropathy

ډېر لنډ او عملي تشخیص ته د رسېدو لپاره:

که یوازې سوزش وي (بې له موضعي درد څخه):

تر ټولو مهم معاینات:

• Fasting blood sugar

• HbA1c

• Serum vitamin B12

(هماغه چې مخکې مو یاد کړل)

مهم کلینیکي ټکي

که:

• سوزش دواړو پښو کې وي

• شپې ته ډېر شي

• کله ناکله ورسره ګزګز هم وي

نو دا تقریباً اعصابي علت ته اشاره کوي.

یادونه (د درملنې له پلوه)

که معاینات نورمال وي،

نو د اعصابي درد لپاره معمول انتخابونه دا دي:

Gabapentin

یا

Pregabalin

باید دا درمل د ډاکټر په مشوره واخلي .

 «یوازې سوزش کوي»

بې له موضعي درد

تر ټولو قوي احتمال:

Peripheral neuropathy

د پښو د سوځېدو سنډروم

Burning Feet Syndrome (Grierson-Gopalan syndrome)

زه یې درته لنډ، خو کلینیکي ډول لیکم.

نوم

Burning feet syndrome

یا

Grierson-Gopalan syndrome

تعریف

په دې سنډروم کې ناروغ شکایت کوي:

د پښو تلي یې سوځي

بې له دې چې واضح موضعي التهاب، زخم یا بندي ستونزه ولیدل شي.

اصلي فزیولوژي

تر ټولو ډېر د

د وړو اعصابو د خرابوالي

(Small fiber neuropathy)

سره تړاو لري.

مهم علتونه

تر ټولو عام علتونه:

• شکره

Diabetes mellitus

• د ویټامین B12 کمښت

• د ویټامین B6 زیاتوالی

(په ځانګړي ډول د سپلېمنټ له لارې)

• اوسپنې کمښت

• هورموني ګډوډي

(په ځانګړي ډول Hypothyroidism)

• امیون/التهابي حالتونه

• کله ناکله بې‌علته (Idiopathic)

نښې

• د پښو د تلي شدید سوزش

• کله ناکله:

• ګزګز

• ستن ستن کېدل

• اکثره:

• د شپې زیاتېږي

• له ګرموالي سره خرابېږي

• اکثره:

• د پښو ظاهري بڼه عادي وي

مهم تفریقي تشخیص :

حالت	توپیر
Plantar fasciitis	درد، نه خالص سوزش
Erythromelalgia	سوروالی او تودوخه
Large fiber neuropathy	بې‌حسي او ضعف

کوم معاینات ضروري دي؟

د عملي کلینیک له پلوه:

اساسي معاینات

• Fasting blood sugar

• HbA1c

• Serum vitamin B12

• TSH

• CBC

• Ferritin

(دا ټول د علت موندلو لپاره دي)

تشخیص

په حقیقت کې:

Burning feet syndrome یو تشخیصي نوم دی،

نه یو مشخص لابراتواري تشخیص.

تشخیص یې:

• کلینیکي دی

• او د نورو علتونو تر رد وروسته کېږي.

درملنه

① د علت درملنه

• د شکرې سم کنټرول

• د B12 کمښت لری باید زرقی یې واخلي

• که B6 ډېر وي → بندول

• د اوسپنې کمښت درملنه

• د تایرایډ درملنه

② علامتي درملنه

د اعصابي درد لپاره:

Gabapentin

Pregabalin

کله ناکله:

Amitriptyline

③ غیر درملیز ټکي

• د پښو له ګرموالي ځان ساتل

• مناسب بوټ

• د شپې ډېر دروند پړونی پر پښو نه اچول

• کله ناکله یخې اوبه آرام راولي

(خو دوامداره یخ مه توصیه کوئ)

ډېر مهم کلینیکي ټکی

 «یوازې سوزش دی، درد نه شته»

نو په عملي ډول:

تر ټولو قوي احتمال همدا وي.

Burning feet syndrome / small fiber neuropathy .