مذهبي وسواس په طب کې څه ته ویل کېږي

مذهبي وسواس په طب کې څه ته ویل کېږي
یا
‎Religious Obsessive-Compulsive Disorder (Religious OCD / Scrupulosity)
‎
‎مذهبي وسواس هغه رواني ناروغي ده چې انسان ته د دین او عبادت په اړه پرله‌پسې، نا غوښتل شوي او ځورونکي فکرونه راځي، او ورسره داسې تکراري کړنې کوي چې خپله هم پوهېږي بې‌ځایه دي، خو له ډاره یې نه شي پرېښودلای.
‎
‎دا ناروغي د عمومي وسواسي ناروغۍ برخه ده چې نوم یې دی:

‎Obsessive-Compulsive Disorder (OCD)
‎
‎(وسواسي ـ اجباري ارواي  ناروغي)
‎مذهبي وسواس دوه مهمې برخې لري
‎په طب کې وسواس تل له دوو برخو جوړ وي:

‎۱ ـ وسواسي فکرونه ‎Obsessions
‎یعنې داسې فکرونه چې:
‎پخپله خوښه نه راځي
‎سړی ترې ستړی وي
‎خو بیا هم پر ذهن ورټوپ وهي
‎

د مذهبي وسواس عام فکرونه دا وي، لکه:

‎که مې نیت سم نه وي، عبادت مې نه قبلېږي
‎ښايي بې‌اختیاره مې کفر ویلی وي
‎ښايي لمونځ مې فاسد شوی وي
‎ښايي پاکي مې سمه نه وي
‎
‎۲ ـ وسواسي کړنې ‎Compulsions
‎
‎یعنې هغه تکراري کارونه چې انسان یې یوازې د خپل ډار د کمولو لپاره کوي، لکه:
‎یو لمونځ څو ځله بیا کول
‎یو اودس څو څو ځله کول
‎د نیت جملې پرله‌پسې تکرارول
‎ډېر زیات ځان پوښتل: «سم شو که نه؟»
‎مهم ټکی
‎مذهبي وسواس د ایمان کمزوري نه ده.
‎دا یوه ارواي (رواني ) ناروغي ده.
‎په دې ناروغۍ کې:
‎د انسان زړه غواړي عبادت سم ترسره کړي،
‎خو ذهن یې پرله‌پسې شکونه ور اچوي.
‎نو دا د بې‌دینۍ نښه نه ده، بلکې د ناروغ ذهن نښه ده.
‎د طب له پلوه د مذهبي وسواس لامل څه دئ ؟
‎تر ټولو مهم لامل یې دا دی چې:
‎د مغزو په ځینو برخو کې د پیغام لېږد (neurotransmitters) سم توازن نه وي.
‎په ځانګړي ډول:
‎Serotonin
‎د همدې ګډوډۍ له امله:

‎ذهن د خطر زنګ بې‌ځایه وهي
‎او انسان نه شي کولای چې شکونه په عادي ډول بند کړي
‎مذهبي وسواس څنګه پېژنو؟
‎په عملي ډول موږ مذهبي وسواس هغه وخت تشخیصوو چې:

‎فکرونه پرله‌پسې وي
‎سړی خپله هم پوهېږي چې دا فکرونه بې‌ځایه دي
‎خو نه شي کولای چې مخه یې ونیسي
‎او دا حالت د انسان ورځنی ژوند، عبادت او سکون خراب کړي
‎
‎ډېر مهم توپیر
‎د عادي دیني احتیاط او مذهبي وسواس توپیر دا دی:
‎احتیاط:
‎انسان ارام وي
‎که تېروتنه وشوه، عادي پرېکړه کوي
‎وسواس:
‎انسان تل په بیره یا ډار کې وي
‎تل ځان ګناهګار ګڼي
‎هېڅکله یې زړه نه ډاډه کېږي
‎د مذهبي وسواس درملنه
‎د طب له پلوه تر ټولو اغېزمنه درملنه دوه برخې لري:
‎۱ ـ ځانګړې رواني درملنه
‎Cognitive Behavioral Therapy – CBT
‎او په ځانګړي ډول یې دا برخه:

‎Exposure and Response Prevention – ERP
‎یعنې:
‎ناروغ ورو ورو له هغو وسواسي کړنو منع کېږي چې هر ځل یې د ډار د کمولو لپاره کوي.
‎۲ ـ درمل
‎تر ټولو ډېر کارېدونکي درمل دا دي (اصلي نومونه):

‎Fluoxetine
‎Sertraline
‎Fluvoxamine
‎Paroxetine
‎Escitalopram

‎دا ټول د دې ډلې درمل دي:
‎Selective Serotonin Reuptake Inhibitors – SSRIs
‎يادونه : دا درمل بیله متخصص ډاکټر نه دا درمل وانخلي .
‎یو ډېر مهم کلینیکي ټکی

‎په مذهبي وسواس کې که ناروغ یوازې مذهبي پوښتنو او فتواوو ته ډېر ورمخې ته کیږي، ډېری وخت:
‎وسواس نور هم پیاوړی کېږي.
‎ځکه اصلي ستونزه فقهي نه ده،
‎اصلي ستونزه ارواي (رواني ) ده.
‎لنډه پایله
‎مذهبي وسواس: ‎Religious OCD (Scrupulosity)

‎یوه واقعي، پېژندل شوې او د درملنې وړ رواني ناروغي ده.

‎چې نښې یې دا دي:
‎
‎پرله‌پسې مذهبي شکونه
‎تکراري عبادتي کړنې
‎دوامداره  ډار (بیره )
‎د زړه بې‌سکوني
‎او د ایمان له کمزورۍ سره مستقیم تړاو نه لري.
‎دلته به زه د مذهبي وسواس (Religious OCD / Scrupulosity) هغه بڼې  چې تر ټولو ډېر د اودس او لمونځپورې تړاو لري .
‎د مذهبي وسواس عامې بڼې په اودس او لمونځ کې
‎لومړی: د اودس وسواس
‎(Ablution-related scrupulosity)
‎په دې بڼه کې ناروغ ته دا وسواسي فکرونه راځي:
‎وسواسي فکرونه (Obsessions):
‎ښايي زما لاس وچ پاتې شوی وي
‎ښايي د مخ کومه برخه نه وي لمده شوې
‎ښايي د اودس نیت مې سم نه وي
‎ښايي اودس مې مات شوی وي
‎سره له دې چې په حقیقت کې:
‎
‎اودس په شرعي او عملي ډول بشپړ شوی وي
‎
‎وسواسي کړنې (Compulsions):
‎یو اودس څو څو ځله کول
‎یو غړی ځو ځلې مینځل
‎د نل تر اوږدې مودې پرانستی ساتل
‎هر ځل له ځانه پوښتنه کول: «سم شو که نه؟»

‎مهم کلینیکي ټکی
‎په مذهبي وسواس کې د اودس ستونزه اکثره له پاکوالي وسواس (Contamination OCD) سره ګډه وي.
‎دویم: د لمونځ وسواس ‎(Prayer-related scrupulosity)

‎دلته تر ټولو ډېر دا وسواسي فکرونه لیدل کېږي.
‎وسواسي فکرونه:
‎ښايي وایئ څه نیت مه سم نه وه کړی
‎ښايي تکبیر مې سم نه وي ویلی
‎ښايي د فاتحې کوم توری غلط وتلی وي
‎ښايي څه ذهن مه بل لوري ته تللی وي او لمونځ مې فاسد شوی وي
‎ښايي زما لمونځ نه قبلېږي
‎وسواسي کړنې
‎یو لمونځ څو ځله بیا کول
‎د نیت جملې په زړه یا خوله څو ځله تکرارول
‎د تکبیر او قرائت بیا بیا ویل
‎د سلام نه وروسته بېرته درېدل او لمونځ له سره پیلول
‎ډېر مهم تشخیصي ټکی
‎په مذهبي وسواس کې:
‎ناروغ پوهېږي چې دا شکونه ډېر دي،
‎
‎خو بیا هم:
‎له ډاره (بیرې) نه شي کولای چې دا کړنې پرېږدي.
دا ټکی د وسواس تشخیص کې ډېر ارزښت لري.
‎مهم توپیر: فقهي احتیاط او وسواسي لمونځ
‎عادي احتیاط
‎که شک راشي، سړی پرېکړه کوي
‎بیا زړه ارامېږي
‎مذهبي وسواس
‎شک پای نه لري
‎پرېکړه زړه نه ډاډه کوي
‎بیا بیا لمونځ تکرارېږي
‎د اودس او لمونځ وسواس کې عملي طبي تګلاره

‎۱ ـ د بیا کولو مخنیوی
‎(د ERP برخه – Exposure and Response Prevention)
‎یعنې:
‎
‎که ناروغ اودس وکړ،
‎بیا ورته اجازه نه ورکوو چې د شک له امله یې بیا وکړي.
‎که لمونځ یې خلاص کړ، بیا لمونځ نه تکراروي.
‎حتی که شک ورسره وي.
‎۲ ـ د «ډاډ لټون» بندول
‎(Reassurance-seeking behavior)
‎لکه:
‎له خلکو پوښتنه: اودس مې سم و؟
‎له امام یا ملګري بیا بیا پوښتنه
‎دا کړنه په مذهبي وسواس کې وسواس پیاوړی کوي.
‎۳ ـ د فکر منل، نه جګړه ورسره
‎کلینیکي تمرین:

‎ناروغ ته ویل کېږي:
‎«دا وسواسي فکر دی، حقیقت نه دی.»
‎او پرېږدي چې دا فکر وي،
‎خو پر بنسټ یې عمل نه کوي.
‎ډېر مهم اخلاقي ـ ديني ټکی
‎په مذهبي وسواس کې ناروغ ته باید ونه ویل شي:
‎«ته وسواسي یې، نو عبادت مه کوه.»
‎برعکس:
عبادت ته دوام کوي،
خو له وسواسي کړنو پرته.
‎یو عملي تشخیصي مثال
‎که یو کس ‎د یوه اودس لپاره ۲۰ ـ ۳۰ دقیقې لګوي
‎او هر لمونځ دوه ـ درې ځله بیا کوي
‎او تل له ډاره وي چې عبادت یې خراب شوی
‎دا حالت، د طب له پلوه د  مذهبي وسواس خورا قوي نښه ده.
لنډه پایله
د مذهبي وسواس د اودس او لمونځ بڼه:
‎په اصل کې دا ده:
‎وسواسي فکرونه → ډار (بیره) → تکراري عبادتي کړنې
‎او درملنه یې دا ده:
‎CBT + ERP + (په اړتیا کې) SSRIs
‎