واخان او اهمیت یې

واخان د بدخشان ولایت له ولسوالیو څخه یوه ده، چې اوږده او تنګه جغرافیایي بڼه لري. ښکلي طبیعي مناظر، لوړې څوکې او سړه هوا یې دې سیمې ته ځانګړې ښکلا وربښلې ده. خو له دې طبیعي ښکلا سره سره، واخان د پرمختګ له ګڼو برخو شاته پاتې دی او اوسېدونکي یې له ډېرو اقتصادي، ټولنیزو او بنسټیزو ستونزو سره مخ دي. د دې سیمې د خلکو د ژوند شرایط داسې دي چې د پرمختګ او عصري ژوند له ډېرو اسانتیاوو بې‌برخې پاتې شوي دي.

د تېرو پنځو لسیزو جګړو، سیاسي بې‌ثباتۍ او ناوړه امنیتي او اقتصادي شرایطو د افغانستان عمومي وضعیت سخت زیانمن کړی دی. په تېرو شلو کلونو کې، د جمهوریت پر مهال، له نړیوالو مرستو سره سره، اداري فساد، اختلاس، غلا او د دولتي امکاناتو ناسم استعمال د هېواد د پرمختګ پر وړاندې جدي خنډونه وو. داسې ګڼ مشران او چارواکي هم وو چې د هېواد او خلکو د خدمت پر ځای یې خپلې شخصي ګټې لومړیتوب ګڼلې. په کابل او نورو ښارونو کې د ځینو چارواکو د لوړو ودانیو او شتمنیو جوړېدل، په داسې حال کې چې د هېواد په ډېرو لرې پرتو سیمو کې خلک له لومړنیو اسانتیاوو بې‌برخې وو، د نظام د کمزورتیا او د سرچینو د ناعادلانه وېش څرګندې نښې وې.

پوښتنه دا ده چې په تېرو شلو کلونو کې د نړیوالو له پراخو مرستو سره سره، ولې په ډېرو سیمو کې بنسټیز پرمختګونه په هغه کچه ترسره نه شول چې تمه یې کېده؟ ولې د هېواد په لرې پرتو ولسوالیو کې د سړکونو، ښوونځیو، روغتیايي مرکزونو، برېښنا او نورو عامه خدمتونو ستونزې لا هم پر خپل ځای پاتې دي؟ هغه کسان چې ځانونه یې د هېواد، خلکو، سیمې او قوم مشران بلل، ولې یې د دغو اساسي ستونزو د حل لپاره کافي او اغېزمن ګامونه وانخیستل؟ ولې ځینې یې د ملي یووالي او ګډ پرمختګ پر ځای په قومي، ژبني او سمتي تعصبونو کې ښکېل پاتې شول؟

د افغانستان د اوسني وضعیت په اړه باید له انصاف او واقع‌بینۍ څخه کار واخیستل شي. د طالبانو اوسنی حکومت هم له نړیوالو محدودیتونو، کورنیو ستونزو او سختو اقتصادي ننګونو سره مخ دی. سره له دې، په ځینو برخو کې د بیارغونې، سړک جوړونې، ښاري پراختیا او اقتصادي فعالیتونو د پراختیا هڅې لیدل کېږي. د دغو هڅو ارزونه باید د کره معلوماتو، عملي پایلو او د خلکو د ژوند د بدلون پر بنسټ وشي. د هېواد هر هغه ګام چې د خلکو د هوساینې، د بنسټیزو اسانتیاوو د پراختیا او د ملي اقتصاد د پیاوړتیا لامل کېږي، د ملاتړ او هڅونې وړ دی.

خو دلته یوه مهمه پوښتنه بیا هم مطرح کېږي: که په تېرو شلو کلونو کې دومره نړیوالې مرستې وشوې، ولې یې پایلې د افغانستان ټولو سیمو ته په عادلانه او متوازن ډول ونه رسېدې؟ د دې پوښتنې ځواب یوازې په یوه عامل کې نه شي راټولېدای؛ اداري فساد، کمزورې حکومتولي، ناامني، د پروژو ناسم مدیریت، سیاسي مداخلې او د مرستو غیرمتوازن وېش ټول د څېړنې وړ عوامل دي. همدارنګه، د ځینو ګاونډیو او نړیوالو لوبغاړو سیاستونو هم د افغانستان پر وضعیت اغېز لرلی دی. البته، د دغو عواملو د اغېز اندازه باید د شواهدو او کره څېړنو له مخې وټاکل شي.

د خواشینۍ ځای دا دی چې د افغانستان د سیاسي تاریخ ځینې پخواني چارواکي او سیاسي څېرې، چې د واک پر مهال یې د فساد او ناسمې حکومتولۍ په اړه له نیوکو سره مخ وې، نن هم د هېواد د راتلونکي په اړه د بحثونو مهم لوبغاړي دي. که څوک د هېواد د پرمختګ په لاره کې خنډونه جوړوي، د هغه دریځ باید په مستندو شواهدو وڅېړل شي او په روښانه ډول نقد شي. خو نیوکه باید د شخصي دښمنۍ، قومي تعصب او بې‌ثبوته تورونو پر بنسټ نه وي؛ بلکې د ملي ګټو، عدالت او حساب ورکونې پر اصولو ولاړه وي.

سیاسي اختلافات خپل ځای لري. هېڅ حکومت تلپاتې نه دی او هر نظام د وخت له بدلون سره بدلېدای شي؛ خو د هېواد ابادي، د خلکو هوساینه او ملي پرمختګ باید د ټولو حکومتونو او سیاسي جریانونو ګډ هدف وي. د سړکونو جوړول، د ښوونځیو او روغتیايي مرکزونو پراختیا، د کاري فرصتونو رامنځته کول او د لرې پرتو سیمو د خلکو ژوند ښه کول هغه چارې دي چې باید د سیاسي سیالیو قرباني نه شي.

هغه کسان چې د افغانستان د پرمختګ په اړه نیوکې کوي، باید د خپلو نیوکو تر څنګ عملي او رغنده وړاندیزونه هم وړاندې کړي. که څوک د یوې پروژې په اړه اندېښنه لري، باید د هغې نیمګړتیاوې په شواهدو څرګندې کړي او د اصلاح لپاره یې لارې چارې وړاندې کړي. همدارنګه، د حکومت پلویان هم باید د هرې پروژې او هرې پرېکړې په اړه له بې‌قیدوشرطه ستاینې ډډه وکړي. د هېواد پرمختګ هغه وخت دوامدار کېدای شي چې حساب ورکونه، روڼتیا، عدالت او د خلکو ګډون پکې موجود وي.

زه د افغانستان د هرې سیمې له پرمختګ او ابادۍ سره مینه لرم او د هر هغه اقدام هرکلی کوم چې د خلکو ژوند ښه کوي. د افغانستان د خلکو ښه ژوند، اقتصادي هوساینه او د بنسټیزو اسانتیاوو پراختیا د هېواد د راتلونکي لپاره مهم ارزښتونه دي. افغانان باید خپل ملي ګټو ته لومړیتوب ورکړي، کورني او بهرني سیاسي فشارونه په ځیر وڅېړي او د هر هغه دریځ ملاتړ وکړي چې د هېواد د سولې، ثبات او پرمختګ لپاره ګټور وي؛ که دا دریځ د حکومت له لوري وي، که د اپوزیسیون او که د مدني ټولنې له خوا.

په پای کې، هیله لرم چې د افغانستان اوسنی حکومت د هېواد د ابادۍ او پرمختګ تر څنګ، د ښځو او نجونو د تعلیم، کار او ټولنیز ګډون په برخه کې هم مثبت او عملي ګامونه واخلي. د ښځو او نجونو زده‌کړې او د کار فرصتونه نه یوازې د هېواد د اقتصادي او ټولنیز پرمختګ لپاره مهم دي، بلکې له نړیوالې ټولنې سره د افغانستان د اړیکو د ښه کېدو لپاره هم ارزښت لري. د داسې سیاستونو عملي کول چې د ټولو افغانانو اساسي حقونه خوندي کړي، د هېواد د راتلونکي لپاره مهم ګام دی.

راځئ چې د افغانستان د ابادۍ، ملي یووالي، عدالت او پرمختګ لپاره ګډ کار وکړو. سیاسي اختلافات دې د هېواد د پرمختګ مخه نه نیسي، او د هرې ښې چارې ملاتړ دې زموږ ګډ مسؤلیت وي.

ژوندی دې وي افغانستان!

!عجیبه زمانه ده

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: