نقش تکنوکراسی و تخصص در دنیای امروز

در عصر انقلاب تکنولوژی، تشکیل یک حکومت مرکب از تکنوکرات ها و اهل مسلک منحیث یک ضرورت اشد مطرح است. در بسیاری کشور ها در نظام تقسیم قدرت صلاحیت پارلمان ها به نفع اتوریته حکومت ها محدود شده است. دلیل آنهم  ضیاع وقت در مشاجرات پارلمانی روی موضوعاتی است که اتخاذ تصامیم فوری و عاجل را ایجاب میکند.

بحران طویل المدت اجتماعی، فرهنګی، سیاسی، اقتصادی و امنیتی افغانستان عوامل مختلفی دارد. یکی ازین عوامل که  در نیم قرن اخیرغالبن به آن توجه نشده است طرد تکنوکرات ها، متخصصین و اهل مسلک از پست های قومانده حکومت و یا به تعبیر عامیانه نسپردن کار به اهل آن در حکومتداری است. این بدعت و خیانت از کودتای کمونیست آغاز شد: در حکومت حزب دیموکراتیک خلق پست های کلیدی به اشخاص غیر تخصصی به خصوص به فارغان پوهنځی طب مانند نجیب، شاه ولی، زیری، اناهیتا وغیر سپرده شد. طبابت جای سیاست را ګرفت. در سطوح پائین حکومتداری قصاب، دوکاندار، حمال، کمسواد و بی سواد تنها با داشتن عضویت حزبی چون مور و ملخ به چوکی های حکومتی ریختند. اهل مسلک فرار را از کشور بر قرار ترجیح دادند. شماری  به اتهام ضد انقلاب به زندان رفتند و یا کشته شدند.

سیاست فعالیتی است برای احراز، حفظ  یا تعدیل نظام تقسیم قدرت. سیاست یک علم است. برای درک باریکی ها و تسلط به ضابطه های آن حد اقل چار سال تلاش در چوکات تحصیلات عالی لازم است. اکنون وقتی یک داکتر طب یا انجنیر به سیاست رو میاورد، طبعن باید منتظر فاجعه بود. این فاجعه را پس از اعلام حاکمیت حزب دیموکراتیک خلق با ګوشت و پوست خود تا همین اکنون احساس کرده راهی استیم.

ایکاش مصیبت با شکست کمونیست ها ختم میشد. مجاهدین از کمونیست ها تبعیت کردند: حکومت در قبضه فارغان مدارس دینی قرار ګرفت. فارغان مکاتب به حاشیه کشانده شدند. امتیاز داشتن تفنګ بر قلم چربی کرد. موج دیګر فرار اهل مسلک از کشور آغاز شد.

فاجعه با ظهور دور اول حکومتداری طالبان عمق بیشتر ګرفت. ملا صاحبان نکتائی پوشان بی ریش و در عین حال متخصص را مسئول درجه اول سقوط افغانستان به دامان اشغال خارجی، جنګ، نا امنی و خونریزی تلقی کردند. طالبان درین طرز دید خود حق به جانب هم بودند: واقعاً تباهی افغانستان با دستان کثیف چند فرصت طلب و ماجراجوی مکتبی و نکتائی پوش رقم خورد. بهر حال مهاجرت های کتلوی روشنفکران ادامه پیدا کرد.

نوبت به حکومت دست نشانده امریکا رسید. درین مرحله پست های انګشت شمارحکومتی به متخصصینی که غالبن به قصد چور و چپاول ( با قبول استثنائی چند )

از خارج کشور آمده بودند، محول شد. اما پرازیت هائی که در نظام های ګذشته بنام های مجاهد، مارشال، جنرال و غیره امتیاز داشتند و با قوای اشغالګر در معامله خورد و برد بودند استخوان بندی عمومی حاکمیت را میساختند. کار به اهل آن سپرده نشد.

مهاجرت های دسته جمعی روشنفکران مکتبی طی چند مرحله قبلی تعادل اجتماعی میان مدرسه و مکتب و شهر و ده را به نفع مدرسه و دهکده برهم زد. روی همین زمینه مساعد طالبان بار دوم فاتح میدان شدند. از سنګر های دور افتاده جهاد به شهر ها ریختند. ملا، مولوی وخلیفه جای انجنیر، متخصص اقتصاد و اهل سیاست را اشغال کرد. بار دیګر اهل خِبره و مکتبی  سیلاب ګونه و چار نعل مسیر هجرت را در پیش ګرفتند.

در حال و احوال موجود، افغانستان در وضعیت تقریبن تهی از کدر های متخصص خود قرار دارد. طالبان حاضر نیستند امتیاز حکومتداری را که از راه جنګ بدست آورده اند با چند تکنوکراتی که از آزمون دفاع از منافع کشور موفق بیرون نشده اند، تقسیم کنند.

طالبان میدانند که تشکیل لویه جرګه و تدوین قانون اساسی به حاکمیت انحصاری فارغان مدارس دینی خاتمه میبخشد. بنابران با آن از موضع مخالف برخورد میکنند.

فعلن برای شکستاندن این بن بست راه حلی به نظر نمیرسد.

ګپ اصلی سر این موضوع آغاز شد که یکی از عوامل عمده فاجعه نیم قرن در افغانستان نسپردن کار به اهل آنست.

تلاش روشنفکران مکتبی در اینکه انجنیر، طبیب و شاعر نباید از فعالیت سیاسی منع شود، اشتغال فارغان مدارس دینی به سیاست را توجیه میکند. اګر همه جواز فعالیت سیاسی را در دست داشته باشند، ملا چرا استثنأ شود؟

در مشاجرات  ذات البینی میان روشنفکران، صدور حکم روی حُب و بغض مخاطب ما را از قبول اصل « سپردن کار به اهل آن » منحرف میکند.

۰۹/۰۵/۲۰۲۶

« پایان »

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: