د ګرینلنډ پر سر نړیوال رقابت: یو ستراتیژیک تحلیل

ګرانو هېوادوالو!
وروستیو کلونو کې د ګرینلنډ پر سر نړیوالې سیالۍ په بې‌ساري ډول زور اخیستی دی. دا ټاپو چې پخوا د یخ، واورې او لیرې‌والي له امله د نړیوال سیاست له پامه غورځول کېده، اوس د لویو قدرتونو د ستراتیژیکو، پوځي او اقتصادي محاسباتو په مرکز بدل شوی دی.
د امریکا متحده ایالاتو له لوري د ګرینلنډ د کنټرول یا د نفوذ د پراخولو هڅې، د روسیې پوځي تحرکات، او د اروپا له خوا د ګرینلنډ د دفاع او امنیت موضوع دا څرګندوي چې دا سیمه نور یوازې یو جغرافیایي موقعیت نه دی، بلکې د راتلونکي نړیوال نظم یوه مهمه کړۍ ګرځېدلې ده.
ګرینلنډ د شمالي قطب په سیمه کې ځانګړی ستراتیژیک موقعیت لري؛ داسې موقعیت چې د نوو سمندري لارو، پوځي څار، توغندیز دفاعي سیستمونو او نادرو طبیعي سرچینو له پلوه خورا ارزښتناک بلل کېږي. د اقلیمي بدلون له امله د یخونو وېلې کېدل، د معدني زېرمو استخراج او د سوداګریزو لارو پرانیستل هغه عوامل دي چې د نړیوالو قدرتونو پام یې دې سیمې ته رااړولی دی.
روسیه هڅه کوي د شمالي قطب په سیمه کې خپل پوځي حضور پیاوړی کړي، تر څو د خپلو امنیتي او اقتصادي ګټو ساتنه وکړي. په مقابل کې، امریکا او اروپايي هېوادونه دا تحرکات د خپل امنیت لپاره ګواښ ګڼي او هڅه کوي د ګرینلنډ له لارې د روسیې نفوذ مهار کړي.
له همدې امله، ګرینلنډ نن یوازې د ډنمارک یوه خودمختاره سیمه نه ده، بلکې د نړیوالو قدرتونو د سیالۍ، توازن او ستراتیژیکو محاسباتو یوه مهمه جبهه بلل کېږي. دا وضعیت ښيي چې په نږدې راتلونکي کې به ګرینلنډ د نړیوالو سیاسي او پوځي تحولاتو له مهمو سرلیکونو څخه پاتې شي.
ګرینلنډ؛ ولې د نړۍ د قدرتونو د سیالۍ مرکز ګرځېدلی؟
په لومړي نظر کې ګرینلنډ یوازې د یخ، واورې او یخنۍ یوه ستره ټوټه ښکاري، خو په حقیقت کې دا ټاپو نن د نړۍ د سترو قدرتونو د پام اصلي مرکز ګرځېدلی دی. د ګرینلنډ اهمیت یوازې په طبیعي ښکلا پورې نه محدودېږي، بلکې دلته د امنیت، شتمنۍ، ټکنالوژۍ او نړیوال قدرت موضوع مطرح ده.
۱. د ګرینلنډ ځانګړی ستراتیژیک موقعیت
ګرینلنډ د شمالي امریکا، اروپا او شمالي قطب تر منځ په داسې جغرافیایي موقعیت کې پروت دی چې پوځي او امنیتي ارزښت یې بې‌ساری دی. هر هغه هېواد چې پر ګرینلنډ نفوذ ولري، کولی شي مهمې هوايي او سمندري لارې کنټرول کړي او د قطبي سیمې پوځي تحرکات تر څار لاندې وساتي.
د همدې اهمیت له مخې، امریکا په ګرینلنډ کې د Thule Space Base په نوم یو مهم پوځي او فضايي مرکز لري، چې د توغندیزو سیستمونو د څار او فضايي امنیت په برخه کې اساسي رول لوبوي.
۲. د یخونو لاندې پټې طبیعي شتمنۍ
د اقلیمي بدلون او د یخونو د وېلې کېدو له امله، په ګرینلنډ کې داسې طبیعي سرچینې راڅرګندې شوې دي چې د نړۍ صنعتي هېوادونو ته حیاتي ارزښت لري، لکه:
نادره فلزات (د موبایل، مصنوعي ځیرکتیا او پوځي ټکنالوژۍ لپاره)
نفت او طبیعي ګاز
یورانیم، سره زر او نور ستراتیژیک فلزات
دا شتمنۍ د امریکا، چین او اروپايي هېوادونو لپاره د اقتصادي او صنعتي راتلونکي بنسټ ګڼل کېږي.
۳. د لویو قدرتونو پټه سیالي
نن ورځ ګرینلنډ د ښکاره جګړې پرته د سترو قدرتونو د سیالۍ ډګر ګرځېدلی دی:
امریکا ګرینلنډ د خپل ملي امنیت کلي بولي؛ آن د پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ له‌خوا د اخیستو وړاندیز هم شوی و.
چین هڅه کوي د اقتصادي پانګونې او کان‌کېندنې له لارې نفوذ پراخ کړي.
روسیه د شمالي قطب په سیمه کې خپل پوځي حضور پیاوړی کوي.
ډنمارک او اروپايي ټولنه نه غواړي د دې سیمې کنټرول له لاسه ورکړي.
دا ټول تحرکات ښيي چې سیالي روانه ده، خو تر ډېره پټه بڼه لري.
۴. نوې سوداګریزې سمندري لارې
د قطبي یخونو په وېلې کېدو سره، د اسیا، اروپا او امریکا ترمنځ نوې او لنډې سمندري لارې پرانیستل کېږي. دا بدلون کولی شي:
د نړیوال تجارت وخت راکم کړي
د لېږد رالېږد لګښتونه ټیټ کړي
د نړیوال اقتصاد بڼه بدله کړي
هر څوک چې پر دغو لارو کنټرول ولري، د راتلونکي نړیوال اقتصاد واګې به په لاس کې ولري.
۵. د ګرینلنډ سیاسي راتلونکی
که څه هم ګرینلنډ دا مهال د ډنمارک تر واک لاندې دی، خو پراخه خپلواکي لري. د دې ټاپو ډېری اوسېدونکي د بشپړې خپلواکۍ غوښتونکي دي. که ګرینلنډ په راتلونکي کې یو خپلواک هېواد شي، نو تمه ده چې د نړیوالو قدرتونو ترمنځ به د نفوذ سیالي لا پسې شدیده شي.
پایله
نننی ګرینلنډ نور یوازې د یخونو ټاپو نه دی؛
بلکې دا د نړیوال امنیت، انرژۍ، ټکنالوژۍ او قدرت د ټکر مهمه نقطه ده.
همدا لامل دی چې د نړۍ ځواکمن هېوادونه ورته ځانګړې پاملرنه کوي، ځکه:
ګرینلنډ یخ نه دی؛ بلکې طلا ده.
او په نړیوال سیاست کې، څوک چې ګرینلنډ ولري، یو ګام مخکې ولاړ وي.
سرچینه:
د ارکتیک شورا (Arctic Council) – د ارکتیک د امنیت او طبیعي سرچینو اړوند راپورونه

د کاروبار د پیل بنسټیز اصول