همدلی و زندگی برادرانه، همفکری و منافع جدا از قومیت است

افغانستان خانه مشترک همه ما مردم است؛ کشوری به زیبایی افغانستان که سال‌ هاست اقوام مختلف مانند تاجک، پشتون، هزاره، ازبک، ترکمن، عرب و دیگران در آن کنار هم زندگی میکنند. اکثر اوقات در گفتگوهای روزمره یا تحلیل های جمعی و سیاسی بارها ادعا میشود که مردم افغانستان گرفتار قوم گرائی هستند و هرکس تنها به منفعت قوم خود اهمیت میدهند. اما اگر دلسوزانه و دقیق تر به زندگی واقعی و روزمره مردم در کوچه ‌ها و بازارها نگاه کنیم، می بینیم که حقیقت چنین نبوده و چیز دیگری است. امروز بسیاری از مردم بیشتر از اینکه به مسائل قومی فکر کنند، به فکر آینده، آرامش، کار و بار، منافع مشترک و همفکری با یکدیگر هستند.

در زندگی واقعی، ما هر روز نمونه های قشنگی از این همزیستی را می بینیم. در شهرهای مختلف کشور، مردم شریف پشتون در کنار برادران تاجیک و دیگر اقوام با صلح و صمیمیت کامل زندگی می کنند. در بازارهای کشور، یک تاجر پشتون با یک دکاندار تاجیک، هزاره یا ازبک سال ها شراکت برادرانه کرده اند؛ چرا که برای هر دو طرف، صداقت در کار، فایده اقتصادی و پیشرفت مهم است، نه اینکه شریک شان مربوط به کدام قوم است. همچنین ده ها سال است که ازدواج های میان قومی زیادی صورت گرفته و فامیل ها با هم پیوند خورده‌اند که این نشان میدهد روابط عاطفی و انسانی مردم، مرزهای تعصب را از بین برده است. مردم ما در وقت خوشی و غم، یا در زمان حوادث طبیعی، بدون اینکه بپرسند چه کسی از کدام قوم است، به کمک یکدیگر می شتابند.

اگر به مسائل بزرگتر و جریان های سیاسی حاکم هم نگاه کنیم، متوجه می شویم که هیچ قومی را نمیتوان یک دست و یک صدا دانست. مثلاً در یک جریان سیاسی یا اداره حاکم، شاید بدنه اصلی و اکثریت اعضا از یک قوم خاص باشند، اما حتماً تعداد کمی از افرادِ دیگر اقوام هم در کنار آنها حضور دارند؛ چون منافع، فایده یا فکرهایشان با هم یکی است. از طرف دیگر، خیلی از مردمِ همان قومِ اکثریت، ممکن است با آن جریان حاکم اصلاً موافق نباشند، تفکرشان فرق کند و راهشان را کاملاً جدا نمایند. این موضوع به خوبی ثابت میکند که تصمیمات و انتخاب های آدمها در زندگی، بیشتر بر اساس فایده عقلانی و طرز فکرشان شکل میگیرد، نه صرفاً به خاطر هم قوم بودنشان، همین موضوع به روشنی نشان میدهد که پیوند فکری و منافع عقلانی میان انسان ها به مراتب بر تعلقات قومی ارجحیت دارد.

یک موضوع مهم دیگر که باید به آن متوجه باشیم این است که گاهی سخن هایی در جامعه شنیده می‌شود؛ مثلاً بعضی ها ادعا میکنند که در فکر و عقیده تمام افراد یک قوم خاص تعصب وجود دارد، یا میگویند در بعضی کتابهای قدیمی گپ های تفرقه انداز یا نا خوشایندی درباره برتری یک قوم و یا بزرگان دین، اصحاب و همسران پیامبر بزرگوار اسلام آمده است. اما واقعیتِ قشنگ جامعه ما این است که انسان های فهمیده، متفکر و عاقل در میان تمام اقوام و مذاهب، هرگز به این ادعا های کلیشه ئی و نوشته های تفرقه انداز عمل نمیکنند. زیرا مردم امروز با عقلانیت و شعور بلند خود برخورد میکنند و میدانند که نباید اجازه داد افکار متعصبانه یا نوشته های چند کتاب، میان برادران مسلمان و هموطن تفرقه بیندازد. توده های مردم در هر قوم و مذهبی که باشند، به دنبال زندگی آرام، ارزش‌های انسانی و احترام متقابل هستند و حساب خود را از تندروی ها جدا کرده‌اند. و نیز هیچگاه پیدا نمیتوانیم که در یک جامعه همه افراد یک قوم کاملا طرفدار انسان های کج رو و خود خواه مربوط همه آن قوم باشند و یا چند دزد و بد زبان، نمایندگی از یک قوم خاص نمایند چون خیلی از کج روی ها مربوط افراد میشود نه همه ای یک قوم که میتوان همان اصطلاح را مثال زد: (جرم فردی آست).

دین مبین اسلام هم همیشه ما را به همین نگاه برادرانه و دور از تعصب دعوت کرده است. در کلام‌الله مجید، سوره حجرات آیه ۱۳، خداوند پاک صراحتاً میفرماید: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ»؛ یعنی ای مردم، ما همه شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را ملت ها و قبیله ها قرار دادیم تا همدیگر را بشناسید، و بدون شک گرامی ترین شما نزد خدا، با تقوا ترین شماست. همچنین پیامبر بزرگوار اسلام (ص) در احادیث متعدد بطور مثال (مسند امام احمد) در خطبه مشهور خود فرموده اند: «ألا لا فضل لعربي على أعجمي، ولا لأعجمي على عربي… إلا بالتقوى»؛ آگاه باشید که هیچ عربی بر غیرعرب (عجم)، و هیچ عجمی بر عرب برتری ندارد، مگر به تقوا و پرهیزگاری؛ چرا که پروردگار شما یکی است و پدر همه شما نیز یکی است. این هدایات روشن دینی به ما یاد آوری میکند که از نظر اسلام، رنگ، نژاد و قومیت هیچکدام ملاک برتری جویی و تفرقه نیستند.

هدف اساسی من این است که باید بدانیم همه اقوام افغانستان اعضای یک خانواده بزرگ هستند و تعصب قومی هیچ فایده‌ ای به حال مردم عام ندارد. قوم ‌پرستی فقط باعث دوری، سوء تفاهم و عقب‌ مانی همه اقوام و جامعه میشود. ارزش واقعی هر انسان به اخلاق، رفتار و فهم او ربط داشته و کمکی است که به وطن و مردم خود میکند، نه به نام و قوم اش. پس برای رسیدن به یک زندگی آرام و با ثبات، همه ما باید یاد بگیریم که برادروار، در کنار هم و با احترام متقابل زندگی کنیم و منافع کلان کشور و مردم را بر مصلحت‌ های کوچک قومی ترجیح دهیم. و از خداوند خواهانم تا مارا از علم نافع و وحدت قومی بیشتر نصیب نماید.

محمد رفیع بکتاش طاهرزاد

26 اسد 1405 / 17 اگست 2026

منابع:

قرآن کریم

مسند امام احمد

انترنت

نقش رسانه‌ های آنلاین در آگاهی ‌دهی جامعه؛ فرصت‌ ها و چالش‌ ها در افغانستان

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: