مطلق یقین د حقیقت تر ټولو لوی دښمن دی

ډیری خلک یقین د ځواک نښه ګڼي؛ یعني پدې ګمان دي څې که یو څوک هرڅومره ډاډه او په یقین خبره وکړي، هغومره به حقیقت ته نږدې وي. مګر د منطقي تفکر تاریخ بیا بله کیسه بولي.
وایي؛ د انسانیت ډیری لوی ناورینونه له شکونو څخه نه بلکې له نه ماتیدونکي یقینونو څخه زیږیدلي دي. ایډیالوژیکي جګړې، مذهبي تعصب، استبدادي رژیمونه، او حتی ځینې غټ علمي او سیاسي ناورینونه ټول له دې باور څخه پیل سوي څې “موږ کره حقیقت موندلی دی.”
ترټولو خطرناکه حالت د خلکو ناپوهي نه، بلکي هغه شېبه ده چې یو کس یا یوه ډله نور پوښتنې ته اړتیا نه احساسوي.

سقراط فلسفه په ځواب نه بلکې په یوې پوښتنې پیل کړه. د هغه مشهوره بیان، “زه پوهیږم چې زه نه پوهیږم،” په ناپوهۍ اعتراف نه وو؛ بلکې د عقل د عاجزۍ دفاع وه. د سقراط لپاره، د پوهې په محدودیتونو پوهېدل د پوهېدو پیل وو. پیړۍ وروسته، کارل پوپر همدغه روحیه عصري ساینس ته راوړه. هغه وویل وای؛ هیڅکله هم یوه تیوري د تل لپاره کرع نه ثابتېږي؛ غوره تیوري هغه ده څې موږ یې تر اوسه په رد کولو نه یو توانېدلي. له همدې امله، پرمختګ د مطلق یقین په مانا نده، بلکې د دوامداره نیوکې او اصلاح لپاره د چمتووالي په مانا ده.
شک د حقیقت دښمن نه دی؛ بلکي د انجماد دښمن دی. هغه څوک چې شک لري، هغه ضرورتاً لع حقیقت څخه انکار نه کوي، بلکې دا مني چې حقیقت د هغه له محدودې پوهې څخه لوړ دی. خو برعکس، مطلق یقین یا ډاډ، بیا ډیری وخت خبرې اترې پای ته رسوي، او هر څه مخکې له مخکې پیژندل شوي ګڼي، او د پوښتني، زده کړي او بدلون امکان له مینځه وړي.

البته، شک هم که په دایمي منزل بدل شي سړی فلج کوي، تل په شک کې پاته کیدل هم فضیلت ندی، فضیلت د باور او بیاکتنې ترمنځ په توازن ساتلو کې دی؛ موږ باید هم په زړورتیا سره د پریکړې کولو توان ولرو، او په ورته وخت کې باید ځان د دې لپاره عاجزه وساتو چې شاید نوي شواهد مو یوه ورځ ذهنیت رابدل کړي.
تمدنونه هغه وخت وده کوي څې په وروستيو ځوابونو د یقین پر ځای د نویو پوښتنو کولو لپاره ځای پرېږدي.