ـ لومړی برخه
ولې شتمن هېوادونه د نړۍ تر ټولو لوی واردوونکي دي؟ | هغه شمېرې چې د ځان بسیاینې نظریه رسوا کوي
د نړیوال سوداګرۍ سازمان (WTO) له خوا په ۲۰۲۵ کال کې د خپرو شوو وروستیو راپورونو او معلوماتو پر بنسټ، د ځمکې تر ټولو ستر، متنوع او شتمن اقتصادونه هماغه هېوادونه دي چې په نړۍ کې یې د وارداتو تر ټولو لوړې شمېرې ثبت کړې دي.
ـ اقتصاد علم دا ظاهري تناقض څنګه تشریح کوي؟
کله چې د نړیوال اقتصاد او د هېوادونو ترمنځ د اقتصادي اړیکو خبره کېږي، د ډېرو خلکو ذهنونه په ناخوداګاه ډول د صادراتو او وارداتو، خپلواکۍ، ځان بسیاینې او وابستګۍ مفاهیمو ته متوجه کېږي. په عام باور کې هغه هېواد چې خپل توکي د نړۍ نورو برخو ته لېږي، ځواکمن او شتمن ګڼل کېږي، او په مقابل کې هغه هېواد چې د خپلو اړتیاوو لویه برخه له خپلو پولو بهر څخه برابروي، په لومړي نظر کې کمزوری یا نور پورې تړلې ښکاري. خو د اقتصاد علم واقعیتونه او نړیوالې احصایې یو بشپړ متفاوت او حتی معکوس انځور وړاندې کوي.
د نړیوال سوداګرۍ سازمان (WTO) له خوا په ۲۰۲۵ کال کې د خپرو شوو وروستیو راپورونو او معلوماتو له مخې، د ځمکې تر ټولو ستر، متنوع او شتمن اقتصادونه هماغه هېوادونه دي چې په نړۍ کې یې د وارداتو تر ټولو لوړې شمېرې ثبت کړې دي. دغه ظاهري تناقض د دې لپاره د پوهېدو کيلې ده چې په اوسني عصر کې د نړیوالې سوداګرۍ شتمنۍ جوړوونکی ماشین څنګه فعالیت کوي.
د ۲۰۲۵ کال د نړۍ د وارداتو جدول مخکښو هېوادونو ته کتنه ښيي چې د آمریکا متحده ايالاتو د شاوخوا ۳.۵ ټریلیون ډالرو په ارزښت د توکو او خدماتو په جذبولو سره لا هم په پراخه کچه د نړۍ تر ټولو لوی پېرودونکی او واردوونکی هېواد دی.
په دویم مقام کې د چین خلق جمهوریت قرار لري چې په ۲۰۲۵ کال کې یې شاوخوا ۲.۶ ټریلیون ډالره واردات لرل. درېیم مقام د اروپا اقتصادي زړه جرمني ته ځانګړی شوی چې د نږدې ۱.۵ ټریلیون ډالرو وارداتو کچه لري، او هغه هېوادونه لکه بریتانیا د نږدې ۹۵۰ میلیارد ډالرو او هالنډ د شاوخوا ۸۷۰ میلیارد ډالرو په ارزښت د دې طلایي جدول په راتلونکو مقامونو کې قرار لري.
ولې د توکو د واردولو لپاره بهر ته د پیسو وتنه هېوادونه افلاس ته نه دي رسولي؟
د وارداتو د جدول په سر کې د دغو سترو اقتصادي قدرتونو شتون دا اساسي پوښتنه رامنځته کوي چې ولې د بشري ټولنو تر ټولو شتمنې ټولنې د بهرنیو توکو تر ټولو زیاتې اړتیاوې لري، او ولې د توکو د پېرلو لپاره د پیسو دغه ستره وتنه نه یوازې دوی افلاس ته نه دي رسولي، بلکې د هغوی د هوساینې او پرمختګ اصلي محرک ګرځېدلی دی؟
د دې پوښتنې ځواب د نړیوالې سوداګرۍ د ماهیت په بدلون کې پروت دی. هغه ځای چې واردات نور د تولید د ناتوانۍ معنا نه لري، بلکې د سرچینو د مدیریت، د لګښتونو د کمولو او د ملي تولید د موثریت د زیاتولو وسیله ګڼل کېږي.
د آمریکا متحده ایالات د نړۍ د تر ټولو ستر واردوونکي په توګه داسې اقتصاد لري چې پر لوړ مصرف او په هغو صنعتونو ولاړ دی چې فوقالعاده لوړ اضافي ارزښت رامنځته کوي. امریکایي وګړي د لوړ سرانه عاید له امله د بېلابېلو مصرفي توکو لپاره ډېره تقاضا لري، له جامو او خوراکي توکو څخه نیولې تر موټرو او برېښنایي وسایلو پورې.
د امریکا اقتصاد د کم ارزښته یا ډېر کارګر-محوره توکو تولید نورو هېوادونو ته سپاري او د سوداګرۍ، پانګې او بشري ځواک ظرفیتونه په لا ډېرو ستراتیژیکو برخو لکه د مصنوعي ځیرکتیا پراختیا، د سافټویر ډیزاین، فضایي ټکنالوژۍ، بایوټکنالوژۍ او مالي خدماتو کې متمرکز کړي دي.
کله چې یوه امریکایي کمپنۍ لومړني برېښنایي پرزې له آسیایي هېوادونو څخه واردوي، په حقیقت کې خام او نیمه جوړ شوي مواد په ارزانه بیه ترلاسه کوي، څو وکولای شي ډېر پېچلی وروستی محصول د ډېر لوړ اضافه ارزښت سره تولید کړي، یا خپل کاري ځواک په هغو نوښتګرو چارو کې وکاروي چې لوړ عاید رامنځته کوي.
دا هماغه فورمول دی چې شتمني رامنځته کوي، له بهر څخه د ارزانه تولیدي عواملو اخیستل او ټولې نړۍ ته د ګرانبیه نظریو او ټکنالوژۍ پلورل.
ـ د افغان اقتصاد پوهانو ټولنه
Comments are closed.