د عمرانې بنسټونو رغوونکی او د فکرونو پالونکی انجنیر ستانه میر زهیر ژوند او فن

هېواد یوازې په ډبرو او خښتو نه ودانېږي، هېواد هغه وخت رغېږي چې د ودانۍ له نقشې سره د فکر ډېوه هم ملګرې وي. ​په هغو ټولنو کې چې علم او ادب سره غاړه غړۍ شي، هلته د شخصیتونو دروندوالی د غرونو له وقار سره سیالي کوي. انجنیر،محقق او اديب ښاغلی ستانه میر زهیر یو له همدغو نادره څېرو څخه دی چې د ژوند په یو لاس کې یې د جیولوژۍ د څېړنو نقشه او په بل کې یې د پښتو ادب رنګین قلم نیولی دی.
​۱. زوکړې او چاپیریال:
د خوښیو شانداره پیل ​کال ۱۳۳۲ لمریز و؛ د ننګرهار د سرلوړې سیمې هسکې مېنې په ثناخېلو کلي کې د ښاغلي یار محمد خان په کور کې یوه ډېوه بله شوه. دا ماشوم “ستانه میر” و، چې پيدايښت یې د پلار پر شونډو د مسکا ګلونه وټکول. په پښتني کلتور کې د زوی زېږون د یوې نوې سوبې او د کورنۍ د پیاوړتیا په مانا وي، ځکه خو د مبارکیو کتارونه د یار محمد خان کور ته رامات وو او د هغه وخت په شاندارو مراسمو کې د دغه راتلونکي ادیب او انجنیر هرکلی وشو او هيچا دا نه ګڼله چې دا ماشوم به یوه ورځ د افغانستان د علومو اکاډمۍ او د پښتو ادب یو ځلاند ستوری ګرځي.
​۲. د زده کړو بهیر:
د پوهې په لټه کې ​ښاغلي زهیر د خپل فکري ژوند لومړنۍ او منځنۍ پړاوونه د کابل په تاریخي او علمي لېسه، رحمان بابا کې (۱۳۳۹ ل – ۱۳۵۰ ل) کلو کې په پوره بریالیتوب سره بشپړ کړه. هغه چې له ماشومتوبه یې په ذهن کې د هېواد د رغونې او کانونو د سپړلو تنده وه، د لوړو زده کړو لپاره د کابل پولي تخنیک انستیتوت ته لار ومونده. هلته یې د ماسترۍ (MA) تر کچې زده کړې وکړې او خپله تخصصي لاره یې د جیولوژي او د جامدو کاني موادو د پلټنې او اکتشاف په برخه کې وټاکله.
​۳. اکاډمیک تحقیق او علمي سفر:
​د انجنیر صاحب علمي تنده په پوهنتون ماته نه شوه او د هغه علمي سفر یوازې تر کابل محدود پاتې نه شو،بلکې هغه د خپلو تخصصي زده کړو د بشپړولو لپاره د ازبکستان پلازمېنه تاشکند د علومو اکاډمۍ ته سفر وکړ او په (۱۳۶۶ او ۱۳۶۷ ل) کلونو کې یې د ستاژ دوه مهمې دورې په بریالیتوب سره پای ته ورسولې. نوموړی اوسمهال د افغانستان د علومو اکاډمۍ د محقق علمي درجه لري، چې دا د هغه د کلونو کلونو ستړیاوو او علمي ریاضتونو پایله ده.
د هغه ​ فن او مسلک اړیکه : دا چې څنګه یو انجنیر د جیولوژیکي طبقو ترڅنګ د انسان د فکر او احساس طبقې هم په هنر کې راسپړلي،نوځکه خو ېې د فن او مسلک ترکیب کې د ښاغلی زهیر صاحب یو ځانګړتیا همداده، چې هغه د طبیعت (ځمکې، ډبرو او کانونو) له مطالعې څخه د ژوند د حقایقو په درک کې ګټه اخلي او دهغه ژوند یوازې د کانونو په سپړلو کې تېر نه شو؛ بلکې هغه د وګړو د فکري روزنې لپاره قلم راواخیست. د محقق په علمي درجه سمبال دا ادیب، نن د هېواد په کلتوري بڼ کې یو داسې ګل دی چې د علم منطق او د ادب عاطفه یې سره یوځای کړي دي.نو د هغه دا ادبي بڼه ځکه رنګینه ده چې هغه د”تخنیک” او “تخیل” ترمنځ یو پل جوړ کړی دی.
نو نن د هغه د تخنیک او احساس یووالی ​د ښاغلي زهیر شخصیت په دوو مهمو ستنو ودرولې:
​عمراني رغونه: د یو متخصص انجنیر په توګه، هغه د هېواد د مادي سرچینو او کانونو په پېژندلو کې کلیدي رول لوبولی.
​فکري روزنه: د یو ادیب په توګه، هغه د الفاظو په جادو د انسانانو فکرونه رغوي. د هغه ادبي بڼه د هسکې مېنې د طبیعت غوندې سرشاره او په عین وخت کې له مانا ډکه ده.
د انجنیر صاحب ستانه میر زهیر ژوندلیک یوازې د یو چا د ژوند کیسه نه ده، بلکې دا د هغه هڅې، پوهې، د وطن د مادي او معنوي رغونې یو ښکلی ترکیب دی. هغه ثابته کړه چې یو انسان کولی شي هم د ځمکې په تل کې د کانونو په لټه کې وي او هم د ادب په اسمان کې د ستورو په څېر وځلېږي.
ښاغلی زهیر؛ د هسکې مېنې د لوړو څوکو د همت نښه او د پښتو ادب د رنګین بڼ یو نه ستړی کېدونکی او پالونکی! د هغه ژوندلیک د هر افغان ځوان لپاره د هڅې او بریا یو بشپړ درس دی.
که مبالغه يې ونه بولو نو انجينر صاحب په ادبي او کلتوري ډګر کې (هنر او فکر)​ د هغه ته د “وګړو فکري روزونکی” لقب کارول په کار دی، ځکه دابه پر ځای کړنه وي. د یو ادیب په توګه د هغه هنر یوازې د کلمو لوبه نه ده، بلکې د ټولنې د شعور ویښول دي. د هغه په لیکنو کې د هسکې مېنې د غرو غوندې وقار او د شینوارو د کلتور رنګونه له ورایه ښکاري.
دندې:
الف : فرهنګي برخه
‏BBC – ميډيا اکشن – د نيکبختې ډرامې ليکوال.
* د BBC تعليمي پروژې، د نوي کور نوی ژوند‌‌‌‌‌‌ ډرامې لیکوال.
* دافغانستان دعلومو اکاډمۍ _ د اريانا دايرت المعارف د پارټايم ليکوالانو د ټيم غړی.
* د شمشاد تلويزون د ( خوږې ترخې ) طنزيه خپرونې سکريپټ ليکوال.
* د راډيو افغانستان د ( کورني ژوند ) د پروګرام د پښتو برخې ليکوال.
* زيری جريده _ ١٣٥١- ١٣٥٢ل کال مصحح.
* هيواد ورځُپاڼه ( ستاسو صفحه) متصدي.
تخصصي برخه :
• دکانواو صنانعووزارت _ جيوانجينري مديريت.
• معارف وزارت _ تاليف او ترجمې رياست، دښوونځي د جغرافيې د کتابونو مولف او د جغرافيه بلوټن مسول مدير.
• دفوايد عامې وزارت _ لارو او ډګرونو رياست _ جيوانجنري مديريت.
• د افغانستان د علومو اکاډمۍ _ جيولوجي انستيتوت.
چاپ شوي اثار Literacy Works:
الف – پنځونې برخه :
١_ دزهرو ګل _ تصويري لنډه کيسه ، چاپ اثر.
٢_ نوی ژوند _ تصويری لنډه کيسه ، چاپ اثر.
٣- د عامه پوهاوي لارښود —. STEP- کاونټر پارټ انټرنشنل د ټاکنو څخه د ملاتړ بهير، ١٣٨٨ ل کال چاپ.
٤- زما له مينې نه توبه ده ، د لنډو کيسو ټولګه _ ١٣٨٩ ل کال چاپ.
٥- د نصرالدين ټوکې ( ژباړه ) ، د الازهر د کتابپلورنځي چاپ.
ب- مسلکي برخه :
٦_ جنګ های بيست ساله وتباهي ذخاير معدني افغانستان.
د افغانستان د مطالعاتو مرکز_ پيښور چاپ
٧_ په افغانستان کې زلزلې.
داريک د ګرځنده کتابونو اداره _١٣٧٨کال پيښور چاپ
٨ _ د افغانستان کاني زيرمې.
داريک د ګرځنده کتابونو اداره _ پيښور چاپ.
٩_ په افغانستان کې د منرالي اوبو جينې د ١٣٨٤ل کال چاپ _ د افعانستان د کلتوری ودې ټولنه_ جرمني ( د انجنير شيرشارشاد سره په ګډه ليکل شوی ).
١٠_ د زلزلې له خطرونو به څنګه ځان ساتو؟ ( دتير فنډ موسسه ١٣٨٦ ل کال.
١١_ بايو ګاز _ ژباړه ، داريک د ګرځنده کتابونو اداره _ پيښور چاپ.
د انجينر صاحب د لا بري او د اوږد ژوند لپاره ستر څښتن ته لاسونه لپه کوم.
پای
1405/2/2 ھ ش