د مدیریت اساسي دندې او د اداري موثریت په تحقق کې د هغوی علمي ارزښت
ليکنه: ماسټر حسیب اللّٰه وحدت
سریزه:
مدیریت د هرې ادارې، سازمان او بنسټ د بقا، پرمختګ او مؤثریت له بنسټیزو عناصرو څخه ګڼل کېږي. په علمي لحاظ، مدیریت هغه منظم بهیر دی چې د موخو د ټاکلو، د سرچینو د تنظیم، د بشري ځواک د رهبري، او د فعالیتونو د کنټرول له لارې د سازمان مطلوب اهداف تحقق ته رسوي. د مدیریت معاصر ادبیات ښيي چې اداره یوازې هغه وخت بریالۍ کېدای شي چې فعالیتونه یې د پلان، تنظیم، لارښوونې او کنټرول له اصولو سره سم پر مخ ولاړ شي (Bright & Cortes, 2019, p. 18). Source
د مدیریت د علمي تاریخ له نظره، د مدیریت اساسي دندو ته منظم شکل لومړی د هنري فایول له لوري ورکړل شو. فایول د مدیریت دندو ته د پلان جوړونې، تنظیم، قوماندې یا رهبرۍ، همغږۍ او کنټرول په سترګه کتل، او وروسته همدا بنسټیز تصور د مدیریت په معاصرو درسي او علمي متونو کې په بېلابېلو بڼو وساتل شو (McNamara, 2009, pp. 63–65). Source
له همدې امله، د مدیریت اساسي دندې پلان جوړونه، سازماندهي، همغږي، استخدام او د کارکوونکو ګمارنه، هدایت او رهبري، او نظارت او کنټرول—د اداري نظام د سلامتۍ، انسجام او موثریت لپاره حیاتي ارزښت لري. دا دندې یو له بل څخه جلا نه دي، بلکې د یوې واحدې اداري کړۍ د متقابلو او تکمیلي عناصرو په توګه عمل کوي (Bright & Cortes, 2019, p. 69). Source
۱. پلان جوړونه:
پلان جوړونه د مدیریت له لومړنیو او اساسي دندو څخه ده. دا هغه فکري او تصمیمي بهیر دی چې له مخې یې اداره خپل اهداف مخکې له مخکې ټاکي او د دغو اهدافو د ترلاسه کولو لپاره لازمې لارې، وسایل او کړنلارې مشخصوي. په بله وینا، پلان جوړونه دا معنا لري چې اداره له وړاندې پرېکړه وکړي چې څه باید وشي، څنګه باید وشي، کله باید وشي او د چا له خوا باید وشي (Central Board of Secondary Education [CBSE], n.d., p. 2). Source
علمي ادبیات څرګندوي چې پلان جوړونه د ادارې اوسنۍ وضعه له مطلوب حالت سره نښلوي. د پلان له لارې اداره نه یوازې راتلونکی اټکلوي، بلکې خطرونه کموي، د سرچینو د ضایع کېدو مخه نیسي او د تصمیم نیونې لپاره واضح چوکاټ برابروي. له همدې امله پلان جوړونه د نورو مدیریتي دندو لپاره بنسټیزه سرچینه بلل کېږي، ځکه نورې دندې لکه سازماندهي، ګمارنه، رهبري او کنټرول ټول د پلان پر بنسټ ولاړ وي (CBSE, n.d., pp. 3–4). Source
۲. تنظیم:
وروسته له دې چې اهداف وټاکل شي، تنظیم د مدیریت د بلې مهمې دندې په توګه مطرح کېږي. تنظیم هغه اداري بهیر دی چې پکې کارونه پېژندل کېږي، په مناسب ډول سره ډلبندي کېږي، مسئولیتونه او صلاحیتونه ټاکل کېږي، او د افرادو او څانګو ترمنځ کاري اړیکې منظمېږي، څو ټول کسان په اغېزمنه توګه د ګډو موخو د تحقق لپاره کار وکړي (CBSE, n.d., p. 6). Source
تنظیم ځکه مهمه ده چې د کارونو تکرار کموي، د دندو ابهام له منځه وړي، د حساب ورکونې حدود روښانوي او د بشري او مادي سرچینو د مناسب استعمال زمینه برابروي. هر کله چې اداره منظم تشکیلاتي جوړښت ولري، هر کارکوونکی پر خپله دنده، مسئولیت او اداري موقعیت ښه پوهېږي؛ او دا وضعیت په پایله کې د نظم، شفافیت او موثریت سبب ګرځي (CBSE, n.d., pp. 6–7). Source
۳. همغږي:
همغږي د مدیریت هغه دنده ده چې د ادارې بېلابېلې برخې، څانګې او افراد د یوه ګډ هدف لپاره سره نښلوي. همغږي په اصل کې د انفرادي هڅو همزمانه، منظم او واحد حرکت ته ویل کېږي، څو د سازمان هدفونه په اسانه او اغېزمن ډول ترلاسه شي. دا د ادارې په دننه کې د اړیکو، تفاهم، او ګډ کار د رامنځته کولو اساسي وسیله ده (CBSE, n.d., p. 17). Source
د مدیریت د کلاسیک نظر له مخې، همغږي د اداري فعالیتونو ترمنځ د وحدت فضا رامنځته کوي. فایول هم همغږي د مدیریت له مهمو عناصرو څخه بلله او دا یې د فعالیتونو د یوځای کولو، یو موټي کولو او متوازن کولو وسیله ګڼله. وروسته معاصرو لیکوالو که څه هم ځینې وخت دا دنده د نورو مدیریتي وظیفو په منځ کې مدغم کړې، خو د هغې ارزښت لا هم پر خپل ځای پاتې دی (McNamara, 2009, pp. 64–66). Source
۴. استخدام او د کارکوونکو ګمارنه:
د بشري سرچینو استخدام او ګمارنه د مدیریت له هغو مهمو دندو څخه ده چې د ادارې لپاره د مناسب بشري ځواک د ټاکلو، روزلو او ساتلو مسئله تنظیموي. دا دنده په دې تمرکز کوي چې په سازمان کې کوم اشخاص باید په کومو دندو وګمارل شي، د ګمارنې معیارونه څه وي، او د کارکوونکو د وړتیاوو او اړتیاوو ترمنځ څنګه مناسبت رامنځته شي (CBSE, n.d., p. 9). Source
د علمي مدیریت له نظره، یوازې تشکیلاتي جوړښت جوړول بسنه نه کوي؛ بلکې اړینه ده چې مناسب کسان په مناسبو دندو کې ځای پر ځای شي. له همدې امله ګمارنه د انتخاب، استخدام، ځای پر ځای کولو، بلدتیا، روزنې، ارزونې، ترفیع، انتقال او امتیازاتو تر تنظیم پورې غځېږي. همدا جامع بهیر د دې سبب کېږي چې اداره د وړ، مسلکي او باانګېزې انساني ځواک خاوند شي (CBSE, n.d., pp. 9–11). Source
فایولي او معاصر مدیریتي نظرونه دواړه دا مني چې د سازمان جوړښت باید د انساني سرچینو له مناسب تنظیم سره مل وي. آن په ځینو معاصرو مدیریتي متونو کې staffing د مدیریت د جلا دندې په توګه یاده شوې، ځکه د ادارې بریا تر ډېره د هماغه بشري ځواک پر کیفیت ولاړه وي چې د اهدافو د عملي کولو مسئولیت پر غاړه لري (Bright & Cortes, 2019, p. 69; McNamara, 2009, p. 66). Source
۵. هدایت او رهبري:
هدایت او رهبري د مدیریت هغه انساني او رفتاري بُعد دی چې د کارکوونکو د اغېزمن فعالیت، انګېزې او ژمنتیا له مسئلې سره تړاو لري. هدایت په دې معنا دی چې مدیر خپلو کارکوونکو ته لازمې لارښوونې، واضح معلومات او کاري جهت ورکړي؛ خو رهبري تر دې پراخه معنا لري او د نفوذ، تشویق، الهام ورکونې او د انساني ځواک د متحرکولو هنر ته ویل کېږي (CBSE, n.d., p. 11). Source
د مدیریت په معاصر ادبیاتو کې leading د مدیریت له اصلي ستنو څخه ګڼل کېږي. دا دنده د کارکوونکو د هڅونې، د اړیکو د مدیریت، د شخړو د حل، او د ګډ هدف پر لور د افرادو د سوق کولو وسیله ده. له همدې امله یو بریالی مدیر یوازې دنده نه سپاري، بلکې کارکوونکي قانع کوي، هغوی ته ارزښت ورکوي او په داسې چاپېریال کې یې کار ته هڅوي چې مسلکي ژمنتیا پیاوړې شي (Bright & Cortes, 2019, p. 18; McNamara, 2009, p. 64). Source
۶. نظارت او کنټرول:
نظارت او کنټرول د مدیریت هغه دنده ده چې په وسیله یې د ترسره شوو فعالیتونو پایلې له مخکینیو پلانونو، معیارونو او اهدافو سره پرتله کېږي. که د پلان او عمل ترمنځ انحراف موجود وي، نو د کنټرول له لارې تشخیص کېږي او د اصلاح لپاره لازم ګامونه اخیستل کېږي. په همدې اساس، کنټرول د ادارې د فعالیتونو د سنجش، ارزونې او سمون یو منظم میکانیزم دی (CBSE, n.d., p. 14). Source
معاصر مدیریتي تعریفونه کنټرول د دې لپاره مهم بولي چې د سرچینو د استعمال، د فعالیتونو د کیفیت، او د موخو د تحقق کچه وارزول شي. کنټرول اداره دې ته متوجه کوي چې آیا روان بهیر د ټاکل شوي مسیر مطابق دی او که نه. نو ځکه کنټرول یوازې د نیمګړتیاوو د موندلو وسیله نه ده، بلکې د دوامدار اصلاح، د کیفیت د لوړولو او د راتلونکو تصمیمونو د سمون بنسټ هم ګڼل کېږي (Bright & Cortes, 2019, pp. 14, 18; McNamara, 2009, p. 64). Source
۷. د مدیریت د دندو ترمنځ متقابل اړیکه:
د مدیریت یادې شوې دندې له یو بل څخه بېلې او منفکې نه دي، بلکې یوه متقابله، تکمیلي او منسجمه کړۍ جوړوي. پلان جوړونه د ادارې د حرکت لوری ټاکي، سازماندهي د تطبیق لپاره تشکیلاتي جوړښت برابروي، همغږي د بېلابېلو واحدونو ترمنځ یووالی رامنځته کوي، ګمارنه مناسب بشري ځواک برابروي، رهبري هغه ځواک د عمل ډګر ته راباسي، او کنټرول د ټول بهیر د کیفیت او پایلو ارزونه کوي. د دغو دندو ترمنځ همدا اړیکه د مؤثر مدیریت اصلي جوهر جوړوي (Bright & Cortes, 2019, pp. 11, 18, 69). Source
په علمي لحاظ، که له دغو دندو څخه یوه هم کمزورې وي، د مدیریت عمومي نظام له ستونزو سره مخ کېږي. بېلګه یې دا ده چې بې له پلان څخه تنظیم اغېزمن نه وي، بې له تنظیمه رهبري ګډوډه وي، او بې له کنټروله اصلاح ممکنه نه وي. له همدې کبله مدیریت باید د جلا جلا فعالیتونو مجموعه ونه ګڼل شي، بلکې د یو بشپړ، متوازن او متعامل نظام په توګه وپېژندل شي (McNamara, 2009, pp. 65–66). Source
پایله:
په پایله کې ویلای شو چې مدیریت د هرې ادارې د بریا، ثبات او پراختیا بنسټیز رکن دی. د مدیریت اساسي دندې پلان جوړونه، سازماندهي، همغږي، استخدام او ګمارنه، هدایت او رهبري، او نظارت او کنټرول د اداري موثریت، نظم، حساب ورکونې او پرمختګ لپاره نه بدلېدونکې اړتیا ده. هره اداره چې غواړي خپلې موخې په اغېزمن، منظم او دوامدار ډول ترلاسه کړي، باید دغو دندو ته علمي، متوازن او عملي پام وکړي (Bright & Cortes, 2019, p. 18; CBSE, n.d., p. 2). Source
د ليکنې منابع:
Bright, D. S., & Cortes, A. H. (2019). Principles of management. OpenStax. https://openstax.org/details/
Central Board of Secondary Education. (n.d.). Unit 3—Functions of management. https://cbseacademic.nic.in/
McNamara, D. E. (2009). From Fayol’s mechanistic to today’s organic functions of management. American Journal of Business Education, 2(1), 63–78. https://files.eric.ed.gov/
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.