دورهٔ امانیه
شکوهی که دوباره باید شناخت و بازسازی کرد
دورهٔ امانیه در تاریخ افغانستان، نهتنها یادآور استقلال سیاسی کشور است، بلکه نماد بیداری ملی، اصلاح اجتماعی و تلاش برای ساختن دولتی مدرن بر پایهٔ عدالت و آگاهی است.
این دوره، به رهبری شاه امانالله خان، یکی از درخشان ترین فصل های تاریخ معاصر افغانستان بود٫ فصلی که در آن ملت افغان برای نخستین بار توانست از قید سلطهٔ خارجی رها شود و با ارادهٔ خود، مسیر آینده را تعیین کند.
پس از جنگ سوم افغان و انگلیس در سال ۱۹۱۹، افغانستان به استقلال کامل دست یافت.
این پیروزی نه تنها پایان یک دورهٔ طولانی وابستگی سیاسی بود، بلکه آغاز فصل تازه ای از خودباوری ملی محسوب می شد.
شاه امانالله خان با اعلام استقلال، افغانستان را از سایهٔ امپراتوری بریتانیا بیرون آورد و در عرصهٔ بین المللی به عنوان کشوری آزاد و مستقل معرفی کرد.
این استقلال، پایهٔ همهٔ اصلاحات بعدی شد٫ اصلاحاتی که هدف آن ساختن جامعه ای آگاه، برابر و پیشرو بود.
امانالله خان استقلال را تنها در مرزهای سیاسی نمی دید.
او باور داشت که استقلال واقعی زمانی معنا دارد که مردم از قید جهل، فقر و نابرابری نیز آزاد شوند.
از همینرو، اصلاحات گسترده ای را در زمینه های آموزش، حقوق زنان، نظام اداری و فرهنگی آغاز کرد.
در عرصهٔ آموزش، مکاتب جدید تأسیس شد، دروازه های علم به روی دختران و پسران گشوده شد، و محصلان برای فراگیری دانش نوین به خارج فرستاده شدند.
این گام ها، افغانستان را از جامعه ای سنتی به سوی جامعه ای آگاه و پویا سوق داد.
در حوزهٔ حقوق زنان، امانالله خان از نخستین رهبران منطقه بود که به برابری جنسیتی باور داشت.
او می دانست که بدون حضور فعال زنان در عرصهٔ اجتماعی و فرهنگی، هیچ ملت نمی تواند به پیشرفت واقعی دست یابد.
تلاش برای آموزش دختران، تشویق زنان به مشارکت در امور اجتماعی، و مبارزه با رسوم محدودکننده، بخشی از برنامهٔ اصلاحی او بود. هرچند این اقدامات با مقاومت شدید محافظه کاران روبهرو شد، اما بذر آگاهی را در خاک جامعه کاشت٫ بذری که بعدها در جنبش های زنان افغان جوانه زد.
در عرصهٔ اداری و سیاسی، شاه امانالله خان نخستین قانون اساسی افغانستان را تدوین کرد. این قانون، قدرت را از حالت شخصی و سنتی به ساختارهای قانونی و مدرن منتقل نمود. نهادهای دولتی شکل گرفتند، نظام قضایی اصلاح شد، و مفهوم «شهروند» جایگزین «رعیت» گردید.
این تغییرات، افغانستان را از یک پادشاهی سنتی به سمت دولت ملت مدرن سوق داد.
اما اصلاحات امانی تنها در داخل کشور محدود نماند.
در سیاست خارجی، افغانستان روابط خود را با کشورهای مختلف از جمله ترکیه، ایران، شوروی و برخی کشورهای اروپایی گسترش داد.
این روابط، افغانستان را از انزوا بیرون آورد و زمینهٔ تبادل فرهنگی و اقتصادی را فراهم ساخت.
در واقع، امانالله خان می خواست افغانستان را به پلی میان شرق و غرب تبدیل کند٫ کشوری که با حفظ هویت خود، در جهان مدرن جایگاه شایسته ای داشته باشد.
با وجود این دستاوردها، دورهٔ امانیه با چلنج های بزرگ روبه رو شد.
مقاومت نیروهای سنتی، تحریکات خارجی، و سرعت بالای اصلاحات، سبب شد که جامعهٔ سنتی نتواند با تغییرات همگام شود.
شورش ها و مخالفتها بالا گرفت و در نهایت، حکومت امانی سقوط کرد.
اما سقوط حکومت، پایان اندیشهٔ امانی نبود. اندیشهٔ استقلال، عدالت و آگاهی که او بنیان گذاشت، در حافظهٔ تاریخی ملت افغان باقی ماند و الهام بخش نسل های بعدی شد.
امروز، بازشناسی و بازسازی ارزشهای دورهٔ امانیه ضرورتی تاریخی است.
در جهانی که افغانستان بار دیگر با بحرانهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دست وپنجه نرم می کند، بازگشت به روح اصلاح طلبی و استقلال خواهی امانی می تواند راهگشا باشد.
این بازگشت، به معنای تکرار گذشته نیست، بلکه به معنای احیای آن روحیهٔ ملی است که بر پایهٔ آگاهی، عدالت و همبستگی بنا شده بود.
نسل امروز باید بداند که استقلال تنها در شعار خلاصه نمی شود٫ استقلال یعنی توانایی تصمیم گیری آزاد، یعنی جامعه ای باسواد، یعنی عدالت اجتماعی، یعنی احترام به حقوق زنان و مردان، یعنی دولت قانونمدار و پاسخ گو.
این همان آرمانی است که شاه امانالله خان برای آن مبارزه کرد و هزینه داد.
دورهٔ امانیه، با همهٔ فراز و نشیب هایش، یادآور این حقیقت است که ملت افغان، هرگاه اراده کند، می تواند از دل بحران، شکوه بیافریند.
آن دوره، نه فقط یک فصل تاریخی، بلکه یک درس جاودانه است: درس استقلال، درس اصلاح، درس شجاعت در برابر جهل و استبداد.
امروز، بازسازی شکوه امانی یعنی بازگرداندن ایمان به توانایی ملت٫ یعنی ساختن افغانستانی که بر پایهٔ خرد، عدالت و همبستگی استوار باشد.
این مأموریت، نه فقط وظیفهٔ دولت ها، بلکه رسالت هر افغان آگاه است.
دورهٔ امانیه، آینه ای است که در آن می توان چهرهٔ واقعی آرمان ملی را دید٫ آرمانی که هنوز زنده است و منتظر آن است که نسل جدید، با همان شور و ایمان، آن را دوباره به واقعیت بدل کند.
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.