الزایمر

الزایمر (Alzheimer’s disease)یوه ورو، پرمختګ کوونکې دماغي ناروغي ده چې په کې د انسان د فکر، یادښت (حافظې)، خبرې کولو او ورځنیو کارونو د ترسره کولو وړتیا ورو ورو کمېږي. دا د ډیمنشیا (Dementia) تر ټولو عام ډول دی.

الزایمر څه ډول رامنځته کېږي؟

په دې ناروغۍ کې په دماغ کې دوه مهم بدلونونه پېښېږي:

• د Amyloid plaques په نوم پروټینونه راټولېږي
• د Tau tangles په نوم غیرطبیعي فایبرونه جوړېږي

دا دواړه د دماغ حجرې زیانمنوي او ورو ورو یې له منځه وړي.

نښې (علایم) :

لومړني پړاو:

• د نوو شیانو هېرول
• د خبرو یا نومونو په یادولو کې ستونزه
• وخت او ځای کې ګډوډي

منځنی پړاو:

• د کورنۍ غړي نه پېژندل
• د خبرو کولو ستونزه
• د ورځنیو کارونو (لکه جامې اغوستل) کې مشکل

وروستی پړاو:

• بشپړ حافظه له لاسه ورکول
• د خوړو، تګ او حتی خبرو توان له منځه تلل
• د نورو پر مرستې بشپړ تکیه

تشخیص (Diagnosis) :

د الزایمر تشخیص یوازې په یوه ازموینه نه کېږي، بلکې دا لارې کارول کېږي:

1. کلینیکي ارزونه (Clinical assessment) :

د حافظې، فکر او چلند معاینه

1. ذهني ازموینې :

لکه:

• • MMSE (Mini-Mental State Examination)

1. د دماغ انځورونه (Brain imaging) :
   • MRI scan
   • CT scan
2. وینه ازموینې (Blood tests)

د نورو ناروغیو ردولو لپاره

درملنه (Treatment) :

تر اوسه پورې الزایمر ته بشپړه درملنه نشته، خو ځینې درمل یې پرمختګ ورو کوي:

درمل:

• Donepezil
• Rivastigmine
• Memantine

دا درمل:

• حافظه یو څه ښه کوي
• د ناروغۍ پرمختګ ورو کوي

غیر درملیزې لارې:

• ذهني تمرینونه (لکه لوستل، حساب)
• ټولنیز فعالیتونه
• منظم فزیکي حرکت
• د کورنۍ ملاتړ

مخنیوی (Prevention) :

که څه هم بشپړ مخنیوی ممکن نه دی، خو خطر کمېدلی شي:

ژوند طرز:

• سالم خواړه (سبزیجات، مېوې، د کب یوه ټوټه)
• منظم ورزش
• د وینې فشار کنټرول
• د شکرې کنټرول

دماغي فعالیت:

• مطالعه
• نوې زده کړه
• ټولنیز اړیکې

مخنیوي فکتورونه:

• سګرټ پرېښودل
• الکول نه کارول

مهم ټکي :

• دا ناروغي زیاتره په زړو خلکو کې وي
• ورو ورو بدتر کېږي
• وختي تشخیص یې ډېر مهم دی.