ایا کله مو فکر کړی چې څنګه یو څوک د ناقانونه لارو ترلاسه کړې پیسې په عادي کاروبار، لوکسو ودانیو یا سترو پانګونو کې بدلوي؟ داسې ښکاري لکه په فلمونو کې چې یو څوک له تیارو لارو راغلې شتمني ناڅاپه د قانوني کاروبار په بڼه ښکاره کړي. خو دا یوازې د فلمونو کیسه نه ده؛ په حقیقي نړۍ کې هم د پیسو د سرچینې پټولو او قانوني ښودلو هڅې ترسره کېږي، چې دې ته د “تورو پیسو سپینول” یا د پیسو مینځل ویل کېږي.
په نننۍ نړۍ کې هره ورځ میلیاردونه ډالر د نړۍ له یوه هېواد څخه بل هېواد ته انتقالېږي. نړیوال تجارت، انلاین بانکداري او عصري مالي سیستمونه د اقتصاد لپاره مهم رول لري، خو ځینې کسان هڅه کوي له همدې سیستمونو څخه د خپلو غیرقانوني عوایدو د پټولو لپاره هم استفاده وکړي.
تصور وکړئ یو کس په غیرقانوني ډول ډېرې پیسې ترلاسه کړي. که هغه دا پیسې مستقیم وکاروي، خلک او قانوني ادارې به پوښتنه وکړي چې دا شتمني له کومه راغله؟ همدلته د پیسو د مینځلو موضوع پیل کېږي. هدف دا وي چې د دغو پیسو اصلي سرچینه پټه شي او وروسته داسې وښودل شي لکه د یوه عادي کاروبار، پانګونې یا بل قانوني فعالیت له لارې ترلاسه شوې وي.
دا بهیر معمولاً په څو پړاوونو کې ترسره کېږي. په لومړي پړاو کې پیسې مالي سیستم ته داخلیږي. وروسته د مختلفو انتقالونو او مالي معاملو له لارې د پیسو د اصلي سرچینې نښې ګډې وډې کېږي. په وروستي پړاو کې همدا پیسې د قانوني شتمنۍ، تجارت یا پانګونې په بڼه بېرته راڅرګندېږي.
د دې ستونزې اغېز یوازې تر مالي جرمونو محدود نه دی. کله چې غیرقانوني پیسې اقتصاد ته داخلې شي، د فساد د زیاتېدو، د سالمو کاروبارونو د کمزوري کېدو او د اقتصادي بېباورۍ لامل هم ګرځي. همدارنګه دا چاره پر ټولنه او د هېوادونو پر پرمختګ هم منفي اغېزې لري.
له همدې امله د نړۍ هېوادونه او مالي ادارې د دې ستونزې د مخنیوي لپاره جدي ګامونه اخلي. Financial Action Task Force د هغو نړیوالو ادارو له ډلې ده چې د پیسو مینځلو پر ضد معیارونه او سپارښتنې وړاندې کوي. بانکونه هم د مشکوکو معاملو څارنه کوي او هڅه کوي د مالي سیستم شفافیت وساتي.
له ۲۰۰۱ کال وروسته، افغانستان ته د نړیوالو مرستو او پانګونو لوی جریان پیل شو. له میلیاردونو ډالرو سره یو ځای د مالي نظام د څارنې او شفافیت مسئله هم مهمه شوه. د وخت په تېرېدو د فساد، مالي بېنظمۍ او د پیسو د ناقانونه لېږد په اړه ګڼې پوښتنې راپورته شوې. د دغو بحثونو تر ټولو مشهور مثال Kabul Bank و، چې د افغانستان په مالي تاریخ کې د یوې لویې مالي رسوایۍ په توګه یادېږي. راپورونو ویلي چې په دې قضیه کې سلګونه میلیونه ډالر د مشکوکو پورونو او مالي درغلیو له لارې له سیسټم څخه وتلي وو.
په پای کې، د تورو پیسو سپینول یوازې د شتمنۍ د بڼې بدلول نه دي؛ بلکې هغه پټه اقتصادي ستونزه ده چې د نړۍ اقتصاد او د خلکو باور اغېزمنولای شي. هرڅومره چې مالي شفافیت، قانوني څارنه او عامه پوهاوی زیات شي، هماغومره به د داسې ستونزو د کمېدو امکان هم زیات شي.
افغانستان د یو نوي اقتصادي سفر په درشل کې: د داود خان د دورې تاریخي پیل/۳
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.