افغانستان د یو نوي اقتصادي سفر په درشل کې: د داود خان د دورې تاریخي پیل/۳

افغانستان د یو نوي اقتصادي سفر په درشل کې: د داود خان د دورې تاریخي پیل
لړۍ دریمه برخه

د داود خان په دوره کې د صنعت ارزښت
سردار محمد داود خان په دې ښه پوهېده چې یوازې پر کرنه ولاړ اقتصاد نه شي کولای افغانستان له بې‌وزلۍ، بې‌کارۍ او اقتصادي وروسته پاتېوالي وباسي. د هغه په اند، صنعت د اقتصاد د ملا تیر و؛ ځکه صنعت کولی شي:
۔خلکو ته کار پیدا کړي،
۔د وارداتو اړتیا کمه کړي،
۔او ملي عواید زیات کړي.
همدا فکر و چې صنعت یې د خپلې اقتصادي تګلارې له مهمو ستنو څخه وګرځاوه.
ولې صنعت اړین و؟
د داود خان له نظره، افغانستان له درې لویو ستونزو سره مخ و:
د خامو موادو ارزانه پلور،د صنعتي توکو ،پراخ واردات او د ښاري بې‌کارۍ زیاتوالی.
هغه باور درلود که خام مواد (لکه پنبې، وړۍ، مېوې او معدني مواد) د هېواد دننه پروسس شي، نو:
ارزښت به یې څو چنده شي، کاري فرصتونه به رامنځته شي او اقتصاد به پیاوړی شي.
دولت؛ د صنعت مخکښ ځواک
ځکه چې خصوصي سکتور کمزوری و او پانګه‌وال محدود وو، نو داود خان دولت ته د صنعت د مخکښ رول مسؤلیت وسپاره. دولت:
فابریکې جوړې کړې، بهرني تخنیکران یې راوستل او بنسټیزې صنعتي پروژې یې پیل کړې.
دا تګلاره د هغه وخت د شرایطو له مخې عملي او منطقي وه.
مهمې صنعتي پروژې
د داود خان د صدارت او وروسته د جمهوریت په دوره کې، یو شمېر مهمې فابریکې او صنعتي مرکزونه جوړ شول، چې له ډلې یې دا یادولی شو:
د نساجۍ فابریکې (ګلبهار، بګرامي)
د سمنټو فابریکه (جبل‌السراج)
د بوره جوړولو فابریکې
د خوراکي توکو پروسس مرکزونه
د وړۍ او پوستکي د پروسس واحدونه
دا فابریکې که څه هم ټول هېواد ته بسنه نه کوله، خو د صنعتي فکر پیل یې وکړ.
-صنعت او کارموندنه
د صنعت یوه مهمه ګټه دا وه چې:
ښاري ځوانانو ته د کار زمینه برابره شوه، تخنیکي مهارتونه رامنځته شول،
او د کلي او ښار تر منځ اقتصادي واټن لږ راکم شو.
داود خان باور درلود چې بې‌کاري یوازې اقتصادي ستونزه نه ده، بلکې ټولنیزه او امنیتي ستونزه هم ده.
-محدودیتونه او ستونزې
سره له دې پرمختګونو، صنعتي سکټور له ستونزو خالي نه و:
-د مسلکي کدرونو کمښت
-د بازار محدودوالی
د ټکنالوژۍ زړښت
-او پر دولت د ډېر فشار بار
خو داود خان دا نیمګړتیاوې د پای ټکی نه، بلکې د راتلونکي لپاره د زده‌کړې تجربه بلله.

په ټوله کې، د سردار محمد داود خان د دورې صنعتي تګلاره د افغانستان د اقتصادي تاریخ یو مهم او بنسټیز پړاو بلل کېږي. که څه هم دا هڅې له ګڼو محدودیتونو، تخنیکي نیمګړتیاوو او ساختاري ستونزو سره مخ وې، خو اساسي ارزښت یې په دې کې و چې د ځان‌بساینې، تولید، او اقتصادي خپلواکۍ فکر یې ژوندی کړ. داود خان صنعت د لنډمهاله حل په توګه نه، بلکې د اوږدمهاله ملي پرمختګ د لارې په توګه لیده. هغه وښوده چې افغانستان کولی شي له خامو سرچینو څخه د ارزښتمن تولید پر لور حرکت وکړي، که سیاسي اراده، دولتي ملاتړ او ملي لید موجود وي. د هغه د دورې صنعتي تجربې، که نن په سمه توګه وڅېړل شي، لا هم د افغانستان د راتلونکي اقتصادي سفر لپاره مهم درسونه او الهام‌بښونکي پیغامونه لري.

د سردار محمد داود خان اقتصادي پلانونه/ لړۍ /دوهمه برخه

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: