غني خان د 1914م کال د مارچ په 15مه د پښتونخوا د Charsadda ولسوالۍ د Utmanzai په کلي کې زېږېدلی و. هغه د پښتنو د ستر سیاسي او ټولنیز مشر Khan Abdul Ghaffar Khan (فخر افغان باچا خان) زوی و او د عدم تشدد د مبارزې د هغه د فکر په چاپېریال کې لوی شو.
د تاریخ په اوږدو کې ځینې انسانان داسې پیدا کېږي چې د خپل وخت له چوکاټ څخه ډېر وړاندې فکر کوي. هغوی د زمانې له عادي فکرونو او دودونو څخه مخ پر وړاندې درومي، د انسان، ژوند، کاینات او ازادۍ په اړه داسې ژورې پوښتنې راپورته کوي چې ټولنه یې سمدستي درک نه شي کولای. دا ډول شخصیتونه اکثر د خپل ژوند په مهال بشپړ نه پېژندل کېږي، خو وخت تېرېږي او راتلونکي نسلونه د هغوی د فکر او فلسفې ارزښت درک کوي. د پښتو ادب په تاریخ کې غني خان هم له همدې لویو شخصیتونو څخه دی.
غني خان یوازې شاعر نه و. هغه یو مفکر، فلسفي ذهن، ازاد اندیښ او د ښکلا او انسانیت مینهوال و. د هغه شعر د ساده احساساتو یا دودیزو موضوعاتو بیان نه دی، بلکې د انسان د روح، د ازاد فکر، د شک او یقین، د ښکلا او حقیقت د لټون یو ژور فلسفي سفر دی. همدا وجه ده چې ډېر ادبپوهان باور لري چې د غني خان د شعر اصلي ژورتیا هغه وخت درک کېږي کله چې لوستونکي د فکر او فلسفې له زاویې ورته وګوري.
د غني خان فکر د ازاد انسان فکر دی. هغه د انسان ازادي یوازې سیاسي مفهوم نه بولي، بلکې فکري، روحي او اخلاقي ازادي یې هم اړینه ګڼي. د هغه په اند هغه انسان چې فکر یې بند وي، روح یې زنداني وي او ذهن یې د تعصبونو تر سیوري لاندې وي، که هر څومره مادي ازادي ولري، بیا هم ازاد نه شي بلل کېدای. له همدې امله د غني خان شعر د ذهنونو د بیدارۍ، د سوال کولو او د حقیقت د لټون بلنه ده.
غني خان د پښتون ټولنې د ښکلا، درد او تضادونو انځورګر هم دی. هغه په خپل شعر کې د پښتون د غیرت، سادهګۍ، مینې او زړورتیا ستاینه کوي، خو په عین وخت کې د هغه د ناپوهۍ، تعصب او خپلمنځي شخړو انتقاد هم کوي. د ده دا ځانګړنه ښيي چې هغه یوازې ستایونکی شاعر نه و، بلکې یو صادق مفکر و چې خپل قوم ته یې د حقیقت هنداره نیولې وه.
د غني خان فلسفه د انسان او کایناتو تر منځ د اړیکې فلسفه ده. هغه د ژوند په اړه داسې ژورې پوښتنې راپورته کوي چې لوستونکي فکر کولو ته اړ باسي. انسان څوک دی؟ د ژوند مانا څه ده؟ ښکلا ولې انسان ته دومره ارزښت لري؟ او ولې انسان د حقیقت په لټه کې تل سرګردانه ګرځي؟ د هغه شعرونه یوازې د لوستلو لپاره نه دي، بلکې د فکر کولو او احساس کولو لپاره دي.
یو جرمن ادبپوه یو وخت ویلي وو چې پښتانه به سل کاله وروسته غني خان وپېژني. دا خبره په حقیقت کې د هغه د فکر د ژورتیا څرګندونه کوي. کله چې یو شاعر د خپل وخت له فکري سطحې ډېر مخکې وي، نو طبیعي ده چې ټولنه یې سمدستي درک نه کړي. خو وخت تېرېږي، نسلونه بدلېږي، فکرونه پراخېږي او بیا هغه وخت راځي چې خلک د داسې مفکرینو ارزښت درک کوي.
نن چې د مارچ 15مه د غني خان د تلین ورځ ده، دا یوازې د یو شاعر د یاد ورځ نه ده. بلکې دا د فکر، فلسفې او ازاد ذهن د درناوي ورځ ده. دا ورځ مونږ ته یادونه کوي چې ټولنې یوازې د وسلو او سیاست په زور نه بدلېږي، بلکې د فکر، پوښتنې او شعور له لارې پرمختګ کوي.
د غني خان فکر مونږ ته دا درس راکوي چې ښکلا، مینه او ازاد فکر د انسان د روح بنسټونه دي. هغه مونږ ته وایي چې انسان باید د تعصبونو له زنځیرونو ازاد شي، د ښکلا قدر وکړي او د حقیقت په لټه کې ژوند وکړي. همدا هغه پیغام دی چې د غني خان شعرونه یې نسلونو ته رسوي.
نن که مونږ د غني خان تلین لمانځو، دا یوازې د هغه د شخصیت درناوی نه دی، بلکې د هغه د فکر د دوام اعلان هم دی. ځکه فکرونه نه مري او هغه لارې چې د انسان د ازادۍ او شعور لور ته ځي، تل ژوندۍ پاتې کېږي.
د مارچ 15مه د ستر فلسفي شاعر غني خان د تلین ورځ ده.
اروا یې ښاده وي، فکر او لار یې ژوندۍ او یاد يې تل پاتې.
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.