دوه ملت نظریه: د استعماري سیاستونو محصول او د جنوبي اسیا د جیوپولیتیک بدلون محرک

«دوه ملت نظریه : د استعماري سیاستونو محصول او د جنوبي اسیا د جیوپولیتیک بدلون محرک»

لنډیز

د دې مقالې موخه د «دوه ملت نظریې» تاریخي مخینې څېړنه ، د هغې سیاسي ابعادو تحلیل ، او په معاصر نړۍ کې د دې نظریې د اهمیت ارزونه ده . دغه فکري مکتب چې د استعماري هند په بستر کې رامنځته شوی ، پر دې لیدلوري ولاړ دی چې هندوان او مسلمانان دوه جلا ملتونه دي چې بنسټیز فرهنګي او مذهبي توپیرونه لري ؛ همدا لیدلوری د پاکستان د جوړېدو د غوښتنې بنسټ وګرځېد .

دا څېړنه د تاریخي ، توصیفي او تحلیلي میتودونو په کارولو سره ، د استعماري اسنادو ، ویناوو او اړوندو منابعو پر بنسټ ترسره شوې ده . موندنې ښيي چې دغه نظریه د استعماري سیاستونو ، سیاسي اصلاحاتو او د مسلمانانو د سیاسي ویښتیا په لمن کې رامنځته شوې او په پایله کې یې د ۱۹۴۷ کال د هند وېش ته لاره هواره کړه .

همدارنګه ، دا مطالعه څرګندوي چې له ۱۹۹۰مې لسیزې وروسته دې نظریې د هند او پاکستان ترمنځ پر دوه‌اړخیزو اړیکو او همدارنګه د دواړو هېوادونو پر داخلي ټولنیزو–سیاسي وضعیتونو د پام وړ اغېز کړی دی . مقاله وړاندیز کوي چې د کړکېچونو د کمولو لپاره باید پر ګډو تاریخي ارزښتونو ، مذهبي زغم او د رغنده سیاستونو له لارې د اختلافاتو پر حل ټینګار وشي .

سریزه

دوه ملت نظریه د جنوبي اسیا د سیاسي تاریخ له مهمو او برخلیک ټاکونکو نظریو څخه ګڼل کېږي. دغه نظریه د استعماري هند په ټولنیز او سیاسي جوړښت کې بنسټیز رول لوبولی او په مستقیم ډول یې د ۱۹۴۷ کال د هند د وېش په رامنځته کېدو اغېز کړی دی .

دا نظریه پر لاندې مفروضو ولاړه وه :

هندوان او مسلمانان دوه جلا ملتونه دي ؛

دغه دواړه ډلې د کلتور، دین او ټولنیز جوړښت له پلوه ژور توپیرونه لري ؛

له همدې امله د یوه  اسلامي دولت (پاکستان) د جوړېدو زمینه برابره شوه .

دغه ایډیالوژي د بېلابېلو عواملو په ترڅ کې رامنځته شوه ، له هغې ډلې :

د بریتانیا استعماري سیاستونه ؛

اصلاح‌غوښتونکي خوځښتونه ؛

د مسلمانانو سیاسي ویښتیا .

دوه ملت نظریه د تاریخپوهانو ، سیاسي علومو د متخصصینو او ټولنپوهانو له لوري په پراخه توګه څېړل شوې او نقد پری شوې ده. په دې برخه کې یوه بنسټیزه پوښتنه دا ده چې دا نظریه څنګه:

د بریتانوي واکمنۍ پای ته رسولو کې مرسته وکړه ؛

او په عین حال کې یې د ۱۹۴۷ کال د هند وېش ته لاره هواره کړه .

دا نظریه پر دې باور ولاړه ده چې :

هندوان او مسلمانان نشي کولای په دوامداره توګه په یوه ګډ سیاسي نظام کې ژوند وکړي.

د نظریې فکري ریښې

د دې نظریې ریښې د سید احمد خان په افکارو کې موندل کېږي ، چې :

د مسلمانانو پر تعلیم او سیاسي بیدارۍ یې ټینګار درلود ؛

مسلمانان یې د یوه «خپلواک سیاسي هویت» په توګه معرفي کړل . (*)

د علیګړه خوځښت په رامنځته کېدو سره د مسلمانانو د سیاسي ویښتیا بهیر پیل شو او په پایله کې د پاکستان د جوړېدو غوښتنې ته ورسېد .

د استعماري سیاستونو رول

څېړنې ښيي چې د بریتانیا سیاستونو د دې نظریې په پیاوړتیا کې مهم رول لوبولی ، له هغې ډلې :

د مورلي–مینټو اصلاحات :

د جلا ټاکنیزو حوزو رامنځته کول

د دین پر بنسټ استازیتوب ته وده ورکول

دغه سیاستونه ټولنه په مذهبي کرښو ووېشله ، بې‌باوري یې زیاته کړه او د ډلو ترمنځ یې د تقابل زمینه برابره کړه .

☆☆☆☆☆☆☆☆☆

موافق او مخالف لیدلوري

موافق لیدلوری :

ځینې څېړونکي باور لري چې دا نظریه د مسلمانانو د حقونو د دفاع لپاره اړینه وه او د پاکستان په جوړېدو کې یې مهم رول درلود.

انتقادي لیدلوری:

منتقدان استدلال کوي چې :

دې نظریې د هند د فرهنګي او ټولنیز تنوع پیچلتیا له پامه وغورځوله ؛

او یوه څو فرهنګي ټولنه یې په مصنوعي ډول ووېشله .

دوه ملت نظریې د مسلمانانو او هندوانو ترمنځ د هویتي جلاوالي پر ټینګار ، د وېش لپاره ذهني او سیاسي زمینه برابره کړه. دا نظریه د «مذهبي توپیر» د «سیاسي پولې» په بدلولو سره، د تاریخي همزیستۍ حالت په هویتي او مذهبي تقابل واړاوه .

د وېش پایلې

1. جبري کډوالۍ:

شاوخوا ۱۴ تر ۱۵ میلیونه خلک بې‌ځایه شول ؛

مسلمانان پاکستان ته ، او هندوان او سیکان هند ته په اجباري توګه کډه شول.

2. انساني تلفات :

د ۸۰۰،۰۰۰ څخه تر ۱،۰۰۰،۰۰۰ پورې کسان ووژل شول؛

ځینې اټکلونه دا شمېر تر ۲ میلیونو پورې رسوي.

3. بې‌ځایګي او شتمني له لاسه ورکول :

میلیونونه کسان له خپلو کورونو، ځمکو او شتمنیو بې‌برخې شول.

4. جنسیتي تاوتریخوالی:

شاوخوا ۷۵،۰۰۰ ښځې تښتول شوې یا د تاوتریخوالي ښکار شوې .

اصلي اغېزې

که څه هم دا نظریه په مستقیم ډول د تاوتریخوالي لامل نه وه ، خو درې اساسي اغېزې یې لرلې :

1. جلاوالي ته مشروعیت ورکول
2. د هویتي قطبیت زیاتوالی
3. د هویتونو ساده کول (د دین پر محور)

موندنې او بحث

1. دوه ملت نظریه د سیاسي وسیلې په توګه:

دا نظریه تر ډېره یوه سیاسي وسیله وه، نه مطلق ټولنیز واقعیت .

2. د محمد علي جناح رول:

د هغه رهبرۍ دا نظریه له یوه فکري تصور څخه په عملي سیاسي ځواک بدله کړه او د پاکستان د جوړېدو لامل شوه .

3. د وېش پایلې:

د هند او پاکستان ترمنځ شدید کړکېچونه رامنځته شول چې تر نن ورځې دوام لري، لکه د کشمیر مسئله .

4. په ختیځ پاکستان کې ناکامي :

د ۱۹۷۱ کال د بنګله‌دېش جلا کېدل ښيي چې دین یوازې د ملت‌جوړونې لپاره بسنه نه کوي .

لاملونه:

ژبني توپیرونه (اردو او بنګالي) ،

اقتصادي نابرابري ، سیاسی ګوښه توب

5. د پاکستان داخلي ستونزې :

قومي تنوع (پنجابي، بلوچ، پښتون، سندي)

 او د واک تمرکز

سیمه‌ییزې نا انډولتیا (**)

پایله او سپارښتنې

دوه ملت نظریه د ځانګړو تاریخي شرایطو محصول وه او د پاکستان په جوړېدو کې یې مهم رول درلود، خو د داخلي تنوع په حل کې پاتې راغله.

د دې نظریې د منفي پایلو د کمولو لپاره اړین دي :

1. ټولشموله حکومتولي
2. د ادیانو ترمنځ مکالمه
3. د تعلیمي نظام اصلاح
4. سیمه‌ییزه همکاري

دوه ملت نظریه هم یو اغېزناک سیاسي ابزار و او هم د دوامداره ستونزو سرچینه؛ دا ښيي چې بریالۍ ملت‌جوړونه د هویت، عدالت او د تنوع د منلو ترکیب ته اړتیا لري .

—————————

لمن لیک :

(*) :

Sir Syed Ahmad Khan (۱۸۱۷–۱۸۹۸) د هند د مسلمانانو یو وتلی مصلح و چې د ۱۸۵۷ کال تر پاڅون وروسته یې د علیګړه خوځښت بنسټ کېښود او د مسلمانانو د فکري او تعلیمي اصلاح لپاره یې کار وکړ. هغه د مسلمانانو او هندوانو ترمنځ پر دیني او فرهنګي توپیرونو ټینګار کاوه او د جلا هویتي تصور له لومړنیو مطرح کوونکو څخه و، چې وروسته د محمد علي جناح له خوا د «دوه ملت نظریې» په چوکاټ کې تعقیب شو.

(**) :

پاکستان (۱۹۴۷) د بریتانوي هند له ځینو سیمو او همدارنګه د پښتون مېشتو ساحو له ترکیبه رامنځته شو، چې تاریخي اړیکې یې له افغانستان سره درلودې. په همدې حال کې، د ډیورنډ کرښه (۱۸۹۳) د استعماري فشارونو په ترڅ کې پر افغانستان تحمیل شوه. له همدې امله، د پاکستان رامنځته کېدل تر ډېره د جیوپولیتیکي مداخلو انعکاس ګڼل کېږي.

سرچینې (References)

Anderson, B. (1983). Imagined Communities.

Jalal, A. (1995). The Sole Spokesman.

Talbot, I. (2009). Pakistan: A Modern History.

Metcalf, B. & Metcalf, T. (2006). A Concise History of Modern India.

Chatterjee, P. (1993). The Nation and Its Fragments.

Zaman, M. Q. (2018). Islam in Pakistan’s Political Identity.

  په درنښت

سیف قاضي‌زاده