اوچا: افغانستان کې د پاکو اوبو اړتیا ۳۷ سلنه لوړه شوې؛ د اقلیمي بحران او وچکالۍ ناوړه اغېزې

کابل، د افغانستان په ټول هېواد کې د اقلیمي بدلونونو او وچکالۍ په پایله کې د پاکو اوبو او حفظ‌الصحې (WASH) اسانتیاوو ته اړتیا په چټکۍ سره زیاتوالی موندلی دی. د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) د خپل تازه راپور له مخې، نن ورځ په افغانستان کې ۱۵.۹ میلیونه کسان د اوبو، حفظ‌الصحې او پاکوالي په برخه کې مرستو ته اړتیا لري، چې د ۱۶۳.۳ میلیون امریکايي ډالرو بودیجه غواړي.

راپور څرګندوي چې بشري او اقلیمي فشارونه د افغانانو د مقاومت وړتیا کمزورې کړې. پدې کې:

• ۸۵ سلنه کورنۍ د وچکالۍ او چاپېریالي پېښو له امله زیانمنې شوې دي.

• ۶۷ سلنه کورنۍ د اوبو د پراخ کمښت څخه شکایت کوي.

د اړتیا نښې څه ښیي؟

اوچا د پاملرنې وړ یو مهم نښان یادونه کړې: هغه کورنۍ چې اوبه د څښاک او حفظ‌الصحې لپاره لومړیتوب ګڼي، ۳۷ سلنې ته لوړې شوې دي، په داسې حال کې چې دا کچه مخکې ۲۶ سلنه وه. دا زیاتوالی ښیي چې د پاکو اوبو سرچینې راکمې شوې دي او بیو (چینې) خرابې حالت ته رسېدلي دي.

ټولنیز نابرابرۍ لا پیچلې کېږي

د راپور له مخې، نابرابري د دې بحران په مینځ کې زیاتوالی موندلی:

• د ښځو تر مشرۍ لاندې کورنۍ: دا کورنۍ په اکثر وخت کې د اوبو له ناډار او ناسالمو سرچینو (لکه غیر محفوظه چینې یا سیندونه) څخه کار اخلي، چې د ناروغیو د خپرېدو خطر یې زیاتوي.

• د معلولینو لرونکي کورنۍ: یوازې ۴۱ سلنه هغه کورنۍ چې معلول غړی لري، د مناسب تشنابونو او اسانتیاوو څخه برخمنې دي، چې د دوی ژوندانه لا مخته سخته کوي.

د اقلیمي بحران سخت اغېزې

اوچا د اقلیمي زیانونو د ارزونې په بنسټ ویلي چې ۱۸ ولایتونه د «ډېر لوړ خطر» په کټګورۍ کې دي. په دې سیمو کې وچکالي نه یوازې د اوبو سرچینې وچې کړې، بلکې پر ښځو باندې د تګ راتګ محدودیتونه هم راوپارولي، ځکه دې چې دوی اوبه راوړلو لپاره باید لا اوږده فاصله وهلي.

• د اوبو سرچینې: په وچکالۍ ځپلو سیمو کې د اوبو د وچو یا غیرفعالو سرچینو شمېر زیات شوی، چې په ځانګړې توګه پر کلیوالو بې‌ځایه شویو او د ښځو تر مشرۍ لاندې کورنیو ناوړه اغېز کړی دی.

• د هېواد پراخه اغېز: وچکالي اوس مهال د افغانستان له دوه پر دریمه برخې زیاتې سیمې اغېزمنې کړې دي، چې ډېری یې د بیا رغونې له طبیعي وړتیا څخه وتلې دي.

• د ۲۰۲۵ کال چلنجونه: تیر کال (۲۰۲۵) د اقلیمي بدلونونو له پلوه ډیر سخت بلل شوی، چې په شمال او لوېدیځ کې د ورښت کمښت او په ختیځ کې ناڅاپي او زیانمن سیلابونه پکې شامل وو. دا بې ثباته حالات د اوبو طبیعي بهیرونه ګډوډ کړي دي.

د ۲۰۲۶ کال مرستو پلان

د دې سختو شرایطو په مخنیوي کې، اوچا د ۲۰۲۶ کال لپاره د مرستو پلان لري چې له مخې یې به ۷.۸ میلیونه کسان تر پوښښ لاندې راولي. په دې کې ۶.۳ میلیونه کسان به په مستقیم ډول د اوبو او حفظ‌الصحې پروژو څخه ګټه واخلي، چې تمرکز به پر هغو ولسوالیو وي چې اړتیا پکې تر ټولو لوړه ده.

په لنډ ډول، اوچا په افغانستان کې د اوبو بحران ته د یوې راتلونکې ناورین په سترګه ګوري چې د اقلیمي بدلونونو په واسطه لا پسې زیاتېږي او ټولنې ته یې لا زیات فشار راوړی دی، په ځانګړې توګه هغه ډلې چې مخکې له دې هم کمزورې وې. د نړیوالې ټولنې په مرسته د پام وړ اقدامات د دې بحران د اغېزو د راکمولو لپاره اړین دي.

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: