تقریباً هفت میلیون دالر علیه عایشه وهاب

در رقابت خاص برای کرسی حوزهٔ چهاردهم کلیفورنیا برای کنگرهٔ ملی امریکا عایشه وهاب، سناتور ایالتی و سیاستمدار افغان‌تبارِ زادهٔ افغانستان پیش از این دو بار رقیب خود، ملیسا هرناندز، را با فاصله‌ای بیش از بیست فیصد شکست داده بود. اما با نزدیک شدن انتخابات خاص ۱۸ آگست، معادله به‌گونه‌ای چشمگیر تغییر کرد.

بر اساس گزارش‌ها، گروه‌های وابسته یا نزدیک به آی‌پک، لابی پرنفوذ حامی اسرائیل در ایالات متحده، حدود ۶.۳ میلیون دالر برای تبلیغات و حملات منفی علیه وهاب مصرف کردند؛ رقمی که، به نوشتهٔ سان‌فرانسیسکو کرونیکل، به‌مراتب از توان مالی کارزار انتخاباتی خود وهاب فراتر می‌رفت.

نتیجه چه شد؟ با شمارش حدود ۶۲ فیصد آرا، فاصله‌ای که پیش‌تر بیش از بیست فیصد بود، به حدود دو فیصد کاهش یافت و وهاب تنها با ۵۱.۰۴ فیصد در برابر ۴۸.۹۶ فیصد از هرناندز پیشی گرفت. در آن مرحله هنوز حدود ۲۰ هزار رأی باقی مانده بود.

این واقعیت نشان می‌دهد که ورود چنین حجم عظیمی از پول به یک رقابت انتخاباتی می‌تواند حتی فاصله‌ای بزرگ میان دو نامزد را به رقابتی بسیار نزدیک تبدیل کند.

رأی مردم؛ یا میدان جنگ میلیاردرها و لابی‌ها؟

در اینجا پرسش اصلی این نیست که عایشه وهاب کیست. پرسش اساسی‌تر این است: وقتی یک سازمان لابی‌گر می‌تواند میلیون‌ها دالر برای شکست یک نامزد هزینه کند، رأی‌دهنده واقعاً تا چه اندازه در یک میدان برابر تصمیم می‌گیرد؟

در دموکراسی‌های غربی، به شهروند عادی گفته می‌شود که هر انسان یک رأی دارد. اما یک لابی ثروتمند، در عمل، تنها یک «رأی» ندارد. چنین لابی‌ای می‌تواند میلیون‌ها دالر برای تبلیغات تلویزیونی، نامه‌های انتخاباتی، کمپاین‌های دیجیتالی و ساختن تصویری مشخص از یک نامزد مصرف کند.

در چنین وضعیتی، صندوق رأی ظاهراً همان صندوق رأی باقی می‌ماند، اما فضای پیرامون آن دیگر الزاماً فضای برابر نیست.

اگر یک شهروند تنها با یک ورقهٔ رأی وارد انتخابات می‌شود، یک سازمان ثروتمند با میلیون‌ها دالر وارد همان انتخابات می‌شود.

درست در همین‌جا باید پرسید: آیا این سیستم هنوز واقعاً دربارهٔ حاکمیت مردم سخن می‌گوید، یا دربارهٔ بازاری که در آن نفوذ سیاسی نیز، مانند هر کالای دیگری، خریدوفروش می‌شود؟

چرا عایشه وهاب هدف قرار گرفت؟

این نیز نکته‌ای قابل تأمل است. بر اساس گزارش‌ها، تبلیغات منفی علیه وهاب مستقیماً بر مسئلهٔ فلسطین و اسرائیل متمرکز نبودند. بخش بزرگی از حملات بر سابقه و مواضع او در زمینهٔ عدالت کیفری و مسائل جنایی تمرکز داشت. با این حال، سان‌فرانسیسکو کرونیکل گزارش داده است که برخی از این ادعاها گمراه‌کننده و حتی نادرست بوده‌اند.

اما هم‌زمان، موضع وهاب دربارهٔ جنگ غزه و حمایت آشکار او از حقوق فلسطینیان، یکی از تفاوت‌های سیاسی مهم میان او و هرناندز بوده است. پیش از انتخابات نیز گزارش‌هایی منتشر شد که گروه‌های نزدیک به آی‌پک میلیون‌ها دالر برای جلوگیری از پیروزی او مصرف کرده‌اند.

و این دقیقاً یکی از پیچیدگی‌های سیاست پول‌محور است: لازم نیست یک لابی همیشه صریحاً اعلام کند که «ما به دلیل فلان موضع سیاسی علیه این فرد پول مصرف می‌کنیم». کافی است میلیون‌ها دالر وارد میدان شود و برای شکست همان فرد، روایت‌های دیگری ساخته، تکرار و به‌طور گسترده منتشر شود.

امروز ساختار سیاست انتخاباتی امریکا به‌گونه‌ای است که شرکت‌های بزرگ، میلیاردرها، گروه‌های فشار، اتحادیه‌ها، صنایع نظامی، شرکت‌های نفتی، لابی‌های تکنولوژی و ده‌ها شبکهٔ ثروتمند دیگر نیز می‌توانند، به درجات مختلف، بر روند و نتیجهٔ انتخابات تأثیر بگذارند.

در واقع، انتخابات امریکا و بسیاری از دموکراسی‌های معاصر نمونه‌ای از یک واقعیت بزرگ‌تر است: مردم در روز انتخابات به پای صندوق رأی می‌روند، اما پیش از رسیدن آن روز، ذهن آنان هفته‌ها و ماه‌ها زیر بمباران تبلیغات، رسانه‌ها، کمپاین‌ها و روایت‌هایی قرار گرفته است که تولید و پخش آن‌ها هزینه‌های عظیمی می‌طلبد.

به این ترتیب، دموکراسی عملاً می‌تواند به فرایندی دو مرحله‌ای تبدیل شود:

در مرحلهٔ نخست، صاحبان پول تلاش می‌کنند تعیین کنند مردم چه چیزی را ببینند، از چه چیزی بترسند و دربارهٔ چه کسی چه تصوری داشته باشند.

و در مرحلهٔ دوم، مردم آزادانه میان گزینه‌هایی انتخاب می‌کنند که تصویرشان، دست‌کم تا حدی، زیر تأثیر همان ماشین تبلیغاتی شکل گرفته است.

صندوق رأی باقی می‌ماند، اما میدان پیش از صندوق الزاماً دموکراتیک و برابر نیست.

در این میان، ماجرای عایشه وهاب و ملیسا هرناندز، صرف‌نظر از نتیجهٔ نهایی آن، نمونه‌ای گویا از تناقض موجود در بسیاری از دموکراسی‌های مدرن است؛ دموکراسی‌هایی که در آنها اصل «هر شهروند، یک رأی» وجود دارد، اما امکان تأثیرگذاری بر افکار عمومی به‌گونه‌ای کاملاً نابرابر میان شهروند عادی و صاحبان ثروت توزیع شده است.

اما پیروزی نهایی وهاب، در عین حال، نکتهٔ دیگری را نیز نشان داد: پول، هرچند قدرت عظیمی برای شکل‌دادن به افکار عمومی و تغییر میدان رقابت دارد، اما همیشه قادر نیست ارادهٔ رأی‌دهندگان را به‌طور کامل خریداری یا کنترل کند.

زمانی که آگاهی سیاسی، تجربهٔ اجتماعی و قضاوت مستقل مردم بتواند در برابر ماشین تبلیغاتی مقاومت کند، حتی سرمایه‌گذاری‌های چندمیلیون‌دالری نیز ممکن است به نتیجه‌ای که صاحبان آن انتظار دارند نرسد. این شاید مهم‌ترین بخش ماجرای عایشه وهاب باشد: ماشین تبلیغاتی توانست فاصلهٔ میان دو نامزد را به‌شدت کاهش دهد، اما نتوانست رأی‌دهندگان را به‌طور کامل از انتخاب او بازدارد.

سرانجام، شمارش آخرین آرا نشان داد که عایشه وهاب از این کارزار پیروز بیرون آمد. او نه‌تنها یک سیاستمدار جوان و ترقی‌خواه است، بلکه به‌عنوان یک زن افغان‌تبارِ زادهٔ افغانستان، به یکی از بلندترین مقام‌های انتخابی‌ای دست یافته است که یک افغان‌تبار در هزاران فرسنگ دور از سرزمین آبایی خود به آن رسیده است.

پیروزی او معنای دیگری نیز دارد. در زمانی که رژیم طالبان و حامیان ایدیولوژیک آن هنوز زن را موجودی درجه‌دو می‌پندارند؛ موجودی که باید از آموزش، کار، سیاست، حضور اجتماعی و تصمیم‌گیری دربارهٔ سرنوشت خود محروم باشد، حضور و پیروزی زنانی چون عایشه وهاب پاسخی عملی به این جهان‌بینی است.

این پیروزی نشان می‌دهد که تصور طالبان از زن نه یک «ارزش فرهنگی» و نه یک «نظام اجتماعی طبیعی»، بلکه شکل عریانی از تبعیض و سلب حقوق انسانی است؛ جهان‌بینی‌ای که زن را به حاشیه می‌راند و انسانیت او را تابع جنسیتش می‌سازد.

عایشه وهاب، با حضور و موفقیت خود، بار دیگر نشان داد که زن نه موجودی کوچک و تابع، بلکه انسانی مستقل، آگاه و دارای توانایی کامل برای مشارکت در سیاست و تعیین سرنوشت جامعه است.

پیروزی او، در این معنا، تنها پیروزی یک نامزد انتخاباتی نیست؛ پاسخی عملی به تمام آن نظام‌ها و ایدیولوژی‌هایی است که هنوز می‌کوشند زن را از حق انتخاب، آزادی و قدرت محروم کنند.

به عایشه وهاب تبریک.

یک‌ونیم قرن در چرخهٔ قدرت (بخش دوم و پایانی)

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: