د بنو جرګه؛ پښتنو د خپل راتلونکي لپاره څه وغوښتل؟

د بنو جرګه؛ پښتنو د خپل راتلونکي لپاره څه وغوښتل؟

د ۱۹۴۷ کال د بریتانوي هند د وېش په وروستیو میاشتو کې د پښتنو د سیاسي راتلونکي پوښتنه یوازې د افغانستان او نوي جوړېدونکي پاکستان ترمنځ نه وه؛ بلکې یوه بنسټیزه پوښتنه دا وه، چې پښتانه به د خپل سیاسي راتلونکي د ټاکلو لپاره کوم انتخاب ولري؟

د برېتانوي حکومت د ۱۹۴۷ کال د جون د ۳مې د واک د انتقال په پلان کې د پښتنو شمال لوېدیځو سیمو لپاره ځانګړی ټولپوښتنیز بهیر په نمایشي توګه مطرح کړ؛ خو د پښتنو مشرانو لپاره ستونزه دا وه چې د هغوی د خوښې خپلواک سیاسي انتخاب په دې چوکاټ کې نه و شامل، همدې اعتراض څو اوونۍ وروسته په «بنو» کې د یوې رسمي پرېکړې بڼه خپله کړه.

څو کاله وروسته، د همدې پراخې سیاسي مسئلې په چاپېریال کې، د «پښتونستان» په نوم یوه نادره پښتو ژبې نقشه راڅرګنده شوه؛ داسې نقشه چې یوه سیاسي مفکوره یې له ویناوو او اعلامیو څخه واخیسته او پر کاغذ یې په جغرافیایي بڼه وړاندې کړه.

*** ولې جرګه راوبلل شوه؟

د ۱۹۴۷ کال د جون ۲۱مه، د پښتونخوا په بنو کې د شمال لوېدیځو سیمو د پښتنو د سیاسي راتلونکي په اړه یوه مهمه غونډه ترسره شوه.

د بنو پرېکړې اصلي ډیجیټل عیني انځور له مخې، دا د خدایي خدمتګارانو، پښتون زلمي، د سرحد د کانګرس کمېټې او د کانګرس د پارلماني ګوند ګډه غونډه وه او پرېکړه په اتفاق تصویب شوې وه، د سند اصلي متن د «ازاد پښتونستان» غوښتنه ثبتوي.

د دې غونډې شالید باید د جون د ۳مې د برېتانوي واک د انتقال له پلان پرته ونه لوستل شي، د برېتانوي حکومت په رسمي اعلان کې د شمال لوېدیځو سیمو ځانګړی وضعیت یاد شوی و او د هغه د سیاسي راتلونکي لپاره د ټولپوښتنې موضوع مطرح شوې وه.

***د بنو د پرېکړې «درېیم انتخاب» څه و؟

د بنو د پرېکړې اصلي متن د دې موضوع لپاره تر ټولو مهم سند دی.

په سند کې راغلي چې پښتانه نه غواړي د هند او پاکستان برخه شي، بلکې د ټولو پښتنو لپاره د یوه ازاد پښتونستان د جوړېدو غوښتنه کوي، د پرېکړې له مخې، د دغه دولت اساسي قانون باید د اسلامي مفکورې، ډیموکراسۍ، برابرۍ او ټولنیز عدالت پر بنسټ جوړ شي او پښتانه باید د دې هدف لپاره متحد شي او د بل غیرپښتني واک تر سلطې لاندې رانشي.

د هغې جرګې اساسي غوښتنه دا وه، چې پښتنو ته دې د خپل سیاسي راتلونکي لپاره یو خپلواک انتخاب هم ورکړل شي.

یعنې د بنو پرېکړه د هغه وخت د سیاسي انتخابونو پر کمښت اعتراض و؛ خو یاده پرېکړه د بریتاوي حکومت له لوري ونه منل شوه.

*** ټولپوښتنه؛ هغه انتخاب چې بیا یې هم دوه لارې درلودې

د بنو له پرېکړې وروسته د پښتونخوا د سیاسي راتلونکي مسئله هماغسې پاتې شوه.

د ټولپوښتنې اصلي مسئله دا وه چې له افغانستان څه په جبري توګه جلا شوې پښتني سیمه له هند سره یوځای کېږي که له پاکستان سره؟ خو د خپلواک پښتونستان لپاره جلا انتخاب په رایه‌پاڼه کې شامل نه شو.

له همدې امله د بنو د پرېکړې غوښتنه او د ټولپوښتنې رسمي چوکاټ سره که یو ځای ولوستل شي، نو د دواړو ترمنځ توپیر روښانه کېږي، چې بنو جرګې درېیم انتخاب هم غوښته؛ خو ټولپوښتنه کې دوه انتخابه وړاندې شوي و.

همدا توپیر د بنو د پرېکړې د تاریخي اهمیت اصلي ټکی دی.

ځکه د خدایي خدمتګارانو او د هغوی د سیاسي ملګرو له خوا د ټولپوښتنې تحریم هم باید په همدې سیاسي شالید کې وکتل شي.

*** څو کاله وروسته؛ پښتونستان پر نقشه راڅرګند شو

د ۱۹۴۷ کال له وېش وروسته د پښتنو د سیاسي راتلونکي مسئله له منځه لاړه نه؛ بلکې په نوې بڼه یې دوام وکړ.

په همدې وروسته دوره کې یوه نادره پښتو ژبې «پښتونستان» نقشه رامنځته شوه چې اوس د رېر مېپس (د نایابه نقشو ټولګې) په ټولګه کې ساتل کېږي.

د نقشې جوړوونکی معلوم نه دی او همدا راز د نقشې دقیق کال هم قطعي نه دی ثبت شوی؛ د جورج ټاون پوهنتون معاصره علمي شننه یې شاوخوا ۱۹۵۰ بولي، په داسې حال کې چې« رېر مېپس» یې د ۱۹۵۰مو کلونو د پښتونستان سیاسي تصور په بحث کې راولي، له همدې امله تر ټولو ویلای شو، چې دا د ۱۹۵۰مو کلونو له لومړیو سره تړلې د پښتونستان نقشه ده.

نوټ: د نقشې د چاپ ځای هم په قطعي ډول نه دی ثابت شوی؛ خو د نقشې په اړه موجود معلومات یې له افغانستان، په ځانګړي ډول کابل، سره تړي.

*** نقشه څه ښيي؟

دا نقشه یوازې د «پښتونستان» نوم نه لري؛ بلکې د یوه وړاندیز شوي سیاسي قلمرو جغرافیایي حدود وړاندې کوي.

پکې:

د پښتونستان وړاندیز شوی قلمرو
بېلابېلې سیمه‌ییزې برخې
غرونه او طبیعي جغرافیه
ځینې لارې او جغرافیایي نښې
د پښتونستان بیرغ او د سیمې یو کوچنی عمومي انځور لیدل کېږي.

د نقشې یو ډېر مهم سیاسي اړخ دا دی چې وړاندیز شوی پښتونستان د افغانستان له اوسني قلمرو څخه د کومې سیمې په اخیستلو نه دی طرحه شوی؛ بلکې د نقشې جوړوونکي د هغه مهال د پاکستان په قلمرو کې شاملې شوې افغان او پښتني سیمې د پښتونستان د وړاندیز شوي سیاسي قلمرو په توګه ښودلې دي.

په نقشه کې کشمیر هم له پاکستان څخه جلا ښودل شوی، چې د هغې د جوړېدو د سیاسي فضا په اړه یوه مهمه نښه ده.

*** ولې نقشه په پښتو وه؟

دا د لویو استعماري او نړۍوالو نقشو په څېر یوازې د بهرني سیاست لپاره جوړه شوې نقشه نه ښکاري؛ پښتو ژبه، پښتونستان نوم او بیرغ یې د پښتو لوستونکي او پښتني هویت حضور پیاوړی کوي.

جورج ټاون پوهنتون هم دا نقشه د برېتانوي هند د وېش وروسته د پښتنو د وېشل شوې جغرافیې، هویت او د نوي دولتونو د ملي جوړونې له ستونزې سره تړي.

په دې معنا، نقشه درې ژبې لري؛ د جغرافیې ژبه، د هویت ژبه او د سیاست ژبه.

د پښتونستان نقشې اصلي ډیجیټل سرچینه

Rare Maps — Pashtunistan, Stock No. 88480

د نقشې معاصر علمي تشریح په لاندې لېنک کې:

Georgetown SFS — Maps with Mark: Pashtunistan

پای