کبان څنګه ساه اخلي؟

کبان  په اوبو کې ژوند کوي ولې کله چې د اوبو څخه را ووستل شي مړ کیږي ؟ نو په آزاده هوا کې  اکسجن هم شتون لرئ نو ولې بیا کب مري؟

۱. کبان څنګه ساه اخلي؟

کبان د انسانانو په شان سږي  نه لري، بلکې دوی ځانګړی غړی لري چې ګیلس (Gills) ورته ویل کېږي.

ګیلس د اوبو څخه محلول اکسیجن اخلي، یعنې هغه اکسیجن چې په اوبو کې حل شوی وي.

۲. اوبه کې اکسیجن څنګه وي؟

هو، لکه څنګه چې اوبه له هایډروجن او اکسیجن (H₂O) څخه جوړه شوې  دي، خو دا اکسیجن هغه نه دی چې کبان یې تنفس کوي.

کبان هغه اکسیجن کاروي چې:

• په اوبو کې جلا حل شوی وي (د هوا څخه داخل شوی وي)

• نه هغه اکسیجن چې د اوبو د مالیکول برخه ده

۳. ولې کب له اوبو بهر مري؟

کله چې کب له اوبو راوباسل شي:

• ګیلس وچېږي

• د ګیلس نرمه جوړښت نړېږي او سره نښلي

• نور نشي کولی له هوا څخه اکسیجن واخلي

نو که څه هم هوا کې اکسیجن شته، خو:

د کب بدن د هوا څخه د اکسیجن اخیستو لپاره نه دی جوړ شوی

۴. د انسان سره پرتله

• انسان: له هوا څخه د سږو په وسیله اکسیجن اخلي

• کب: له اوبو څخه د ګیلس په وسیله اکسیجن اخلي

که انسان اوبو ته لاړ شي ساه نشي اخیستلای

که کب وچې ته راووځي ساه نشي اخیستلای

لنډه پایله:

کبان ځکه مري چې:

• دوی یوازې د اوبو څخه اکسیجن اخیستلی شي

• د هوا لپاره جوړ شوي نه دي

• ګیلس یې له اوبو پرته کار نه کوي

د کب د ګیلس (Gills) د کار طریقه

تصور وکړه چې د کب سر دواړو غاړو ته داسې نرۍ، سور رنګه پاڼې دي — دا هماغه ګیلس دي.

۱. اوبه څنګه ننوځي؟

• کب خوله خلاصه کړي

• اوبه خولې ته ننوځي

• بیا دا اوبه د ګیلس پر لور ځي

یعنې:

خوله → ګیلس → بیرون

۲. په ګیلس کې څه کېږي؟

ګیلس ډېر نازک او د وینې له وړو رګونو ډک وي.

کله چې اوبه ورباندې تېریږي:

• په اوبو کې حل شوی اکسیجن وینې ته داخلیږي

• کاربن ډای اکساید (CO₂) → له وینې څخه اوبو ته اوځي او دا هماغه د تنفس بهیر دی .

۳. ولې اوبه مهمې دي؟

اوبه دوه ډېر مهم کارونه کوي:

ګیلس لوند ساتي

اکسیجن ور رسوي

۴. کله چې کب وچې ته راووځي:

تصور وکړي :

• دا نرۍ پاڼې (ګیلس) وچې شي

• سره ونښلي

• هوا مستقیم ورباندې اغېز وکړي

نو:

نور اکسیجن نشي اخیستلای

وینه اکسیجن نه ترلاسه کوي

کب ساه بندي کېږي او مري

یو ساده مثال:

ګیلس داسې دي لکه:

یو لوند سپنج (اسفنج)

• که لوند وي ښه کار کوي

• که وچ شي کلک او بې‌ګټې شي

پایله:

کب ځکه ژوندی پاتې کېږي چې:

• اوبه ورباندې روانې وي

• ګیلس یې لوند  وي

• له اوبو څخه اکسیجن واخلي

او کله چې اوبه نه وي:

د تنفس سیستم یې کار بندوي

نو د طب له نظره نور هم په دې برخه کې معلومات  درکوم :

د کب د تنفس علمي بهیر

۱. د ګیلس جوړښت (Structure of Gills)

د کب ګیلس له ډېرو نریو برخو جوړ دي:

• Gill filaments (نرۍ څانګې)

• Lamellae (واړه، پاڼې ته ورته جوړښتونه)

دا ټول د ډیر نازک پوست او ګڼو وینې رګونو څخه جوړ شوي دي.

دا نریوالی ځکه مهم دی چې اکسیجن په اسانۍ انتقال شي.

۲. د ګازونو تبادله (Gas Exchange)

دلته یو مهم علمي اصل کار کوي چې ورته وایي:

 Diffusion (د خپرېدو بهیر)

څنګه؟

• په اوبو کې د اکسیجن اندازه زیاته وي

• په وینه کې د اکسیجن اندازه کمه وي

نو:

اکسیجن له اوبو څخه وینې ته داخلیږي

کاربن ډای اکساید له وینې څخه اوبو ته اوځي

۳. د مقابل جریان سیستم (Countercurrent System)

کبان یو ډېر هوښیار سیستم لري: یعنې

 Countercurrent Exchange

مانا یې څه ده؟

• اوبه یو لور ته بهېږي

• وینه بل لور ته بهېږي

دا کار دا ګټه لري:

• اکسیجن تل له اوبو څخه وینې ته داخلیږي

• ضایع کېدل کمېږي

• تر ۸۰–۹۰٪ پورې اکسیجن جذبېږي

۴. ولې ګیلس په هوا کې ناکامېږي؟

کله چې کب له اوبو راوځي:

ستونزې:

1. وچوالی (Drying)

ګیلس خپل لمدوالی (لندوالی) له لاسه ورکوي

2. Collapse (راټولېدل)

نرۍ برخې سره نښلي او د سطحې اندازه کمه شي

3. Surface Area کمیږي

د اکسیجن د تبادلې ساحه له منځه ځي

۵. مهم علمي ټکی

که څه هم هوا کې اکسیجن ډېر دی، خو:

د کب د تنفس سیستم د اوبو لپاره ځانګړی شوی دی، نه د هوا لپاره

لکه څنګه چې:

• انسان د اوبو نه ساه نشي اخیستلای

• کب د هوا نه ساه نشي اخیستلای

لنډه علمي پایله:

• کبان د ګیلس په وسیله له اوبو څخه اکسیجن اخلي

• دا بهیر د Diffusion او Countercurrent Exchange له لارې کېږي

• د ګیلس جوړښت یوازې په لوند چاپېریال کې کار کوي

• په وچ چاپېریال کې دا سیستم له کاره لوېږي.