ښاغلی غزل مومند د غزل په ورشو کې

ښاغلی غزل مومند د غزل په ورشو کې
ليکوال : څېره ګل عابد

د ښاغلي غزل مومند صیب دا غزل د پښتو د معاصرې شاعرۍ یو له خورا ژورو، دردمنو او په عین وخت کې د هیلو او شعور څخه ډک کلام دی. په دې شعر کې د جنګ او سولې، د مادي ګټو او معنوي زیانونو د هنر او وحشت ترمنځ یو داسې تضاد انځور شوی چې په ډیر مهارت د لوستونکي زړه ته لار کوي.
​دلته په دې ښکلي غزل بيت په بيت څو کرښې کاګم:
​د مانا او مفهوم تحلیل:
​نيمګړي ژوند ته د بقا ښکلي نغمه مي راوړه
زه په ټوپک پسي ووم تللے خو ډيوه مي راوړه
​د تفکر بدلون: شاعر په لومړي بیت کې د یو داسې فکري او روحي انقلاب کیسه کوي چې له تاوتریخوالي څخه د رڼا او پوهې لوري ته راغلی دی. “ټوپک” دلته د ورانۍ او مرګ سمبول دی، خو شاعر چې کله د ژوند په حقیقت پوهېږي، نو په خپل لاس کې د باروتو پر ځای “ډیوه” (چې د علم، پوهې او سولې نښه ده) راوړي. دا د ټولنې د بیداري پیلامه ده.
​د خپلو خامو فيصلو به درته څه وايمه
وروڼه مي وبائيلل د سرو زرو تمغه مي راوړه
​د مادي دنیا بې ارزښتي: په دې بیت کې یو ډیر ژور انساني درد نغښتی دی. شاعر د جنګونو او د قدرت د منډو ترړو پایله ښايي. موږ ډیر وخت د افتخاراتو او “سرو زرو تمغو” (شهرت، قدرت، مقام) په تمه خپل تر ټولو قیمتي کسان (وروڼه او عزیزان) له لاسه ورکوو.
دا بیت یو عالي ملامتیا او د وجدان غږ دی چې انسان د خپلو “خامو پرېکړو” په پایلو پوهوي.
​خندا مې وکړه خو لۀ ډيرو پرهرونو وروسته
ډيوه مي راوړه خو په څوکه د نيزه مي راوړه
​د رڼا درنه بیه: په دې نړۍ کې د حقایقو روښانول او د رڼا خپرول اسانه کار نه دی. شاعر وایي چې دا ډیوه (ازادي یا شعور) ماته په وړیا توګه نه ده په برخه شوې، بلکې د قربانیو او “د نېزې په څوکه” (یعنې په خورا خطر او سختۍ) مې تر دې ځایه رارسولې ده. که خندا شته، نو تر شا یې د زخمونو یو لوی تاریخ پروت دی.
​باداره تا ته خلک توري په تحفه کښي راوړي
يو زه غزل يم چې قلم او کتابچه مي راوړه
​د قلم او تورې جګړه: په مقطعه (وروستي بیت) کې شاعر د خپل ځان او خپل هنر (شعر او ادب) دندې ته اشاره کوي. د وخت “بادارانو” او حاکمانو ته تل خلکو د جنګ او غوړه مالۍ وسلې (تورې) تحفه کړي، خو غزل مومند د یو رښتیني شاعر په توګه د جنګ د وسلو پر ځای د “قلم او کتابچې” نذرانه وړاندې کوي. دا د دې ښکارندویي کوي چې ټولنه یوازې د فکر، هنر او پوهې په مټ اصلاح کېدای شي، نه د زور په واسطه.
​هنري او جمالیاتي ځانګړتیاوې
​د سمبولونو کارونه:
په شعر کې کارول شوي سمبولونه لکه ټوپک (جنګ)، ډیوه (شعور)، تمغه (دنیاوي بې ځایه ویاړ)، او قلم (فکر او سوله) د پښتو په کلاسیک او معاصر ادب کې خورا ځواکمن مفاهیم دي.
​عاطفه او احساس:
په کلام کې د پښتون د روانې غمجنه کیسه په خورا لوړ احساس سره بیان شوې. لوستونکی د شعر د لوستلو پر مهال د شاعر د زړه درد په پوره توګه احساسوي.
​موسیقيت او وزن:
غزل خورا روان او موسیقاري وزن لري چې د لغتونو انتخاب یې د لوستلو پر مهال په ژبه بار نه کېږي او ترنم په کې په طبیعي توګه احساسېږي.
که ​په ټوله کې ووايو چې ​دا غزل یوازې یو احساساتي شعر نه دی، بلکې د یوې داسې ټولنې د بیدارۍ پېغام دی چې له جنګونو ستړې ده او اوس د ټوپک پر ځای قلم او د تیارو پر ځای ډیوې ته اړتیا لري. د ښاغلي غزل مومند صیب دا فکر د ستاینې وړ دی. ژوند او قلم یې داسې تاند اوسه.
د کلام نمونه
نيمګړي ژوند ته د بقا ښکلي نغمه مي راوړه .
زه په ټوپک پسي ووم تللے خو ډيوه مي راوړه.

د خپلو خامو فيصلو به درته څه وايمه.
وروڼه مي وبائيلل د سرو زرو تمغه مي راوړه.

خندا مې وکړه خو لۀ ډيرو پرهرونو وروسته.
ډيوه مي راوړه خو په څوکه د نيزه مي راوړه.

باداره تا ته خلک توري په تحفه کښي راوړي.
يو زه غزل يم چې قلم او کتابچه مي راوړه.

                                      پای
۱۴۰۵/۳/۲۲ ھ ش

د ژوندانه طلسم

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: