د اروښاد عبدالحی مطمئن پر غزل څو کرښې

ليکنه:  څېره ګل عابد 

27
د اروښاد عبدالحی مطمئن پر غزل څو کرښې
د ارواښاد عبدالحي مطمئن صیب دا غزل د پښتو د مقاومت او دردمنې شاعرۍ یو ډېر پیاوړی، احساساتي او انځوریز کلام دی. په دې غزل کې شاعر د خپل کلتور، خاورې، د پښتنو د مظلومیت، سیاسي حالاتو او د وطن د ورانۍ درد په خورا ظریفو او کنایوي کلمو کې نغښتی دی.
​هڅه کوم دهغه د درناوي او تقدس لپاره د دې ښکلي غزل خپله تبصره وړاندې کړم:
​۱. لومړی بیت (مطلع)
​لکه شبنم چې نرۍ پاڼې د ګلاب وخوړې
د ګوتو څوکې مي تارونو د رباب وخوړې
 شاعر په لومړي بند کې یو خورا لطیف تشبیهاتي انځور جوړوي. وايي لکه څنګه چې د سهار پرخه (شبنم) د ګلاب په نازکو پاڼو کیني او داسې ښکاري لکه هغوی چې له منځه وړي (یا یې رنګ او لطافت اغېزمنوي)، همداسې زما د ګوتو سرونه د رباب د تارونو په غږولو او د موسیقۍ په سوز کې داسې لګیا دي چې ګوتې مې په کې سولېدلې او زخمي شوې دي.
​رباب دلته یوازې د ساز اله نه ده، بلکې د وطن د درد، احساس او د زړه د فریاد د بیانولو وسیله ده. د ګوتو د څوکو خوړل کېدل د هغه پرله پسې هڅې او هنري ریاضت ته اشاره کوي چې د خپل هېواد د غمونو په بیانولو کې یې تېروي.
​۲. دوهم بیت
​د بېلتانه قاصده کله د بخښلو يې ته
په سورکو شونډو دې موسکاوې د شباب وخوړې
​دلته ښاغلی مطمئن د بېلتون (فراق) استازي یا قاصد ته په غوسه دی او وايي چې ته هیڅکله د بښلو وړ نه یې. ځکه چې ستا د بدو او د بېلتون د خبرونو په راوړلو سره، د ځوانۍ د سرو شونډو موسکاوې او خوښۍ له منځه لاړې او مړاوې شوې.
 دا بیت د هغو حالاتو عکاسي کوي چې په ټولنه کې د جګړې، هجرت او بېلتون له امله د ځوانانو هیلې او خوشحالۍ ترې اخیستل شوې دي. قاصد دلته د بدمرغیو او بدو حالاتو سمبول دی.
​۳. درېیم بیت
​ته چې ساغر په کاڼو ولې د رندانو شېخه
لکه چې ستا ګناوې هم د چا ثواب وخوړې
​په دې بیت کې د پښتو د کلاسیکې شاعرۍ غوندې د “شېخ” او “رند” (عاشق/روښانفکره) تقابل دی. شاعر شېخ (ظاهري زاهد) ته وایي: ته چې د رندانو او د ازاد فکره خلکو ساغر او د مینې جامونه په ډبرو ولې او ماتوې یې، داسې ښکاري چې ستا دا کار د ثواب په نیت دی، خو په اصل کې ستا داسې توندلاري چلند ستا خپل عبادتونه او ثوابونه هم له منځه وړي دي.
​نو ويلې شو،چې دا یو ژور مذهبي او ټولنیز نقد دی. شاعر پر هغه چا نیوکه کوي چې په ظاهره د دین دعوه کوي خو د نورو انسانانو د زړونو په ماتولو او د هغوی د ازادۍ په سلبولو سره خپل معنوايت هم د لاسه ورکوي.
​۴. څلورم بیت
​زمونږ د وينې مينې دواړو يوه کيسه وه پکې
چا زموږ څو زرينې کرښې د کتاب وخوړې
​ښاغلی مطمئن بيا وايي زموږ په تاریخ کې زموږ د قربانیو (وینې) او زموږ د وفا (مینې) دواړو کیسې یو ځای ليکل شوې وې. مګر داسې څوک راغلل چې زموږ د دې ځلانده تاریخ او فرهنګ زرینې پاڼې او کرښې یې راڅیرې کړې، له منځه یې یووړې او زموږ تاریخ یې مسخ کړ.
​په دې بیت کې د پښتنو د ورک شوي یا سانسور شوي تاریخ او کلتور فریاد دی. هغه ارزښتونه او ویاړونه چې باید ساتل شوي وای، د پردیو یا ناپوهو خلکو له خوا له منځه وړل شوي دي.
​۵. پنځم بیت
​د اباسين غاړې سپېرې شوې سرحدي پښتونه
ستا دشنو ونو پاڼې کوم خانه خراب وخوړې
​دلته بيا د ښاغلی مطمئن صیب د سیمې جغرافیې (اباسین او د کرښې غاړو) ته اشاره کوي او سرحدي پښتون ته غږ کوي چې: د اباسین شین او ښکلی چاپیریال ولې داسې وچ او سپېره شو؟
 ستا د شنو او ابادو باغونو پاڼې کوم ظالم او کور وران کړي (خانه خراب) خرابې کړې او له منځه یې یووړې؟
​دا یو صریح سیاسي او محیطي بیت دی. دلته “شنې ونې” او “پاڼې” د سیمې د ابادۍ، سولې او ثبات سمبولونه دي، او “خانه خراب” هغو لاسوهونکو او جګړه مارو ځواکونو ته اشاره ده چې د پښتنو سیمې یې د جګړې په اور کې وسوځولې.
​۶. شپږم بیت
​دښاپېرو بنګړي تورخم کې په کوتکو مات شول
ډېرې تنکۍ ځوانۍ جېلونو د پنجاب وخوړې
​مطمئن صیب د تورخم دروازه کې روانو حالاتو چوپ پاتې نه دی له دې هم پرده پورته کړې وايي، چې په تورخم کې (چې د ډیورنډ پر کرښه لویه لاره ده) زموږ د پېغلو (ښاپېرو) بنګړي په لښتو او ظلم مات شول (یعنې بې پلوۍ او بې عزتۍ ته یې اشاره ده)، او زموږ د وطن ډېرې نازکې او د هیلو ډکې ځوانۍ د پنجاب په زندانونو کې بې ګناه بندیانې او ضایع شوې.
 دا د غزل تر ټولو توند او واضحه سیاسي بیت دی. شاعر دلته د ډیورنډ په اوږدو کې د خلکو له حقارت، د پښتنو د ځوانانو د نیول کېدو او د هغوی د ځوانۍ د هیلو د تباه کېدو درد په ډېر عریان او اغېزناک ډول انځور کړی دی.
​۷. اووم بیت
​ياد يې لره هېر به مي نه شي تور لېنګيه اشنا
زمونږ د تن غوښې خو تا په ستر قصاب وخوړې
​مطمئن صیب په ډير ادبې الفاظو کې خپل مخاطب (چې ورته تور لېنګی اشنا وايي) ته خبرداری ورکوي چې دا ظلمونه به زما هیڅکله هېر نه شي. ستا د لاسه زموږ د بدن غوښې داسې وچې او وخوړل شوې لکه یو لوی قصاب چې غوښې پرې کوي او خوري یې (یعنې ستا له لوري موږ ته خورا سخت ځاني او مالي زیانونه ورسېدل).
 “تور لېنګی” په تاریخي او سیمه ییز کلتور کې د ځانګړو ځواکونو یا هغو ملیشو لپاره کنایه کارول شوې چې په سیمه کې یې د عامو خلکو په ځپلو کې رول درلود. شاعر دلته د بې رحمۍ او قساوت کچه د “ستر قصاب” په استعاره بیان کړې ده.
​۸. اتم بیت (مقطع)
​مسرۍ دې ګونګې غږ دې ورک دی مطمئنه ياره
ښکاري چې ته هم د حالاتو اضطراب وخوړې
په پای کې ارواښاد مطمئن صیب خپل ځان ته په خطاب کې وايي: اې مطمئنه یاره! ستا غزلې او مسرۍ ولې داسې چوپې او ګونګې دي؟
 ستا هغه پخوانی غږ او غوغا ولې ورکه ده؟
 داسې ښکاري چې د وطن د ناهیلو او سختو حالاتو لړزې او اضطراب ستا ساه او غږ هم درڅخه اخیستی دی او ستا پر شاعري یې هم د غم سکوت راوستی دی.
​دا مقطع د ښاغلی مطمئن صیب د  زړه د تنګون او د هغه د رواني حالت ښکارندويي کوي. دا ښايي چې کله حالات تر حده زیات سخت او بې رحمه شي، نو بیا حتی شاعران هم له درده ګونګیان شي او کلام یې د زمانې د اضطراب ښکار شي.
​که په ټوله کې ووايو، چې ​دا غزل د فني او احساساتي پلوه د لوړې کچې شعر دی. په غزل کې له لومړي بیته تر پایه یو مسلسل درد، د هېوادپالنې روحیه او د روانو تریخو واقعیتونو غندنه لیدل کېږي. د اروښاد مطمئن صیب دا کلام د معاصر پښتو ادب د هغه بهیر استازیتوب کوي چې د هنر په ژبه د مظلومیت اواز پورته کوي.
                  د کلام نمونه
لکه شبنم چې نرۍ پاڼې د ګلاب وخوړې
د ګوتو څوکې مي تارونو د رباب وخوړې
د بېلتانه قاصده کله د بخښلو يې ته
په سورکو شونډو دې موسکاوې د شباب وخوړې
ته چې ساغر په کاڼو ولې د رندانو شېخه
لکه چې ستا ګناوې هم د چا ثواب وخوړې
زمونږ د وينې مينې دواړو يوه کيسه وه پکې
چا زموږ څو زرينې کرښې د کتاب وخوړې
د اباسين غاړې سپېرې شوې سرحدي پښتونه
ستا دشنو ونو پاڼې کوم خانه خراب وخوړې
دښاپېرو بنګړي تورخم کې په کوتکو مات شول
ډېرې تنکۍ ځوانۍ جېلونو د پنجاب وخوړې
ياد يې لره هېر به مي نه شي تور لېنګيه اشنا
زمونږ د تن غوښې خو تا په ستر قصاب وخوړې
مسرۍ دې ګونګې غږ دې ورک دی مطمئنه ياره
ښکاري چې ته هم د حالاتو اضطراب وخوړې
                                 پای
                       1405/2/30 ھ ش
https://af.dawatmedia24.com/?p=186081

 

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: 

د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه

د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :

Support Dawat Media Center

If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320

Comments are closed.