د افغانستان ملي هویت، ملي وحدت او خپلواکي

د ښا غلی ن. جلیل‌زاد د «افغانستان را نمی‌فروشیم» د لیکنې پر بنسټ

یوه انساني، افغاني، علمي او مستنده شننه 

 ۱۸جون ۲۰۲۶

بنسټیز پیغام

افغانستان نه د قومونو د حذف په وسیله ژغورل کېږي، نه د ژبو د دښمنولو له لارې؛ افغانستان هغه وخت خوندي پاتې کېږي چې عدالت، قانون، علم، ملي کرامت، ګډ تابعیت او متقابل احترام د ټولو افغانانو ګډه ژبه  او مکلفیت شي.

 

لنډیز

دا مقاله د  ښا غلی ن. جلیل‌زاد د «افغانستان را نمی‌فروشیم» د لیکنې له فکري محور څخه الهام اخلي او د افغانستان د ملي هویت، ملي وحدت او خپلواکۍ دفاع د تاریخي تجربې، حقوقي بنسټ، ټولنیز واقعیت، ادراکي امنیت او انساني اخلاقو په رڼا کې څېړي.

د اصلي بحث بنسټیز پیغام دا دی چې افغانستان یوازې د ښکاره جګړې، فقر او سیاسي بحران له لارې نه کمزوری کېږي؛

بلکې د قومي تفرقې، ژبني نفرت، جعلي هویت‌سازۍ، فکري ګډوډۍ او د خلکو تر منځ د بې‌باورۍ له لارې هم ژوبلېږي.

په دې مقاله کې ملي هویت د یوه قوم، یوې ژبې، یوې سیمې یا یوه سیاسي جریان انحصاري ملکیت نه ګڼل کېږي؛

بلکې د ټولو افغانانو ګډ مدني، تاریخي او اخلاقي تړون بلل کېږي. مقاله ټینګار کوي چې د قوم، ژبې او فرهنګ مشروع حقونه باید وساتل شي، خو قومي تعصب، ژبنی تحقیر او د ملي هویت ماتول د وطن د کمزورۍ لاره ده. د افغانستان د تېرو څلوېښتو کلونو تجربه ښيي چې هر ځل داخلي بې‌باوري له بهرني نفوذ سره یو ځای شوې، دولت کمزوری شوی، ټولنه ټوټه شوې، کادرونه مهاجر شوي او د خلکو اعتماد مات شوی دی.

د مقالې پایله دا ده چې ملي وحدت له عدالت پرته نه ټینګېږي، او عدالت له ملي وحدت پرته بې‌ثباته پاتې کېږي.

د افغانستان د راتلونکي دفاع د شعارونو په تکرار نه، بلکې د تعلیم، اقتصاد، قانون، رسنیز سواد، فکري خپلواکۍ او ګډ ملي مسئولیت په پیاوړتیا کې ده.

کلیدي ټکي

ملي هویت، ملي وحدت، خپلواکي، ادراکي جګړه، ژبنی عدالت، قومي تفرقه، افغانیت، مدني تابعیت، ملي امنیت، افغانستان

۱. مقدمه: ولې دا بحث نن حیاتي دی؟

افغانستان د تاریخ په اوږدو کې د خپل جغرافیایي موقعیت، تمدني حافظې، طبیعي شتمنیو، سیمه‌ییز اتصال او د لویو قدرتونو د سیالیو له امله د سیاست او امنیت په مهمه څلورلارې کې پاتې شوی دی. خو د افغانستان درد یوازې د بهرنیو یرغلونو او فشارونو نتیجه نه ده؛ د داخلي بې‌باورۍ، قومي تعصب، ژبني رقابت، تنظیمي جګړو، جعلي روایتونو او د ګډ ملي فکر د کمزورۍ له امله هم وطن ژوبل شوی دی.

د ن. جلیل‌زاد لیکنه د همدې خطر پر وړاندې یو  ډیر حدی فکري خبرداری  دی. دغه لیکنه د تفرقې، جعلي هویت‌سازۍ، د ژبې دښمنولو او د روشنفکرۍ تر نوم لاندې د ملي وحدت د کمزوري کولو خطر ته اشاره کوي. که دا غږ یوازې د احساساتو په چوکاټ کې پاتې شي، اغېز یې محدودېږي؛ خو که د تاریخ، حقوقو، ټولنیزو علومو، ملي امنیت او اخلاقي مسئولیت له منطق سره وتړل شي، د یو جدي ملي بحث بنسټ ګرځي.

له همدې امله دا مقاله هڅه کوي چې د ملي هویت دفاع له شعار څخه د علمي استدلال، مستند تحلیل او انساني ژبې سطحې ته پورته کړي.

ملي هویت باید د قومونو د حذف وسیله نه وي؛ بلکې د ټولو قومونو، ژبو او سیمو د ګډون چتر وي.

ملي وحدت باید د زور، چوپتیا او تحمیل نوم نه وي؛ بلکې د عدالت، قانون، برابري، ګډو حقونو او ګډې راتلونکې طبیعي پایله وي.

۲. د مقالې موخه او فکري انګېزه

د دې مقالې لومړۍ موخه دا ده چې د افغانستان د ملي هویت او ملي وحدت دفاع د تاریخي تجربې، حقوقي بنسټ، ټولنیز واقعیت او امنیتي تحلیل له لارې روښانه کړي. افغانستان د ژبو، قومونو، سیمو او فرهنګونو له پلوه متنوع وطن دی؛ خو تنوع په خپله د کمزورۍ دلیل نه دی. کمزوري هغه وخت پیدا کېږي چې تنوع د سیاسي تپاول، نفرت، حذف، سپکاوي او دښمنۍ وسیله شي.

دوهمه موخه دا ده چې د قومي او ژبني حقونو مشروعیت له قومي تعصب څخه جلا کړي. هر افغان حق لري چې له خپلې ژبې، تاریخ، فرهنګ او سیمه‌ییز هویت سره مینه ولري؛ خو هېڅوک حق نه لري چې د بل افغان ژبه، قوم، سیمه، تاریخ او انساني کرامت سپک کړي.

د حق غوښتنه هغه وخت ملي ارزښت ګرځي چې د انصاف، سند، ادب او ګډ وطن د احساس په چوکاټ کې مطرح شي.

درېیمه موخه دا ده چې د افغانستان د جګړو له تاریخ څخه عبرت واخیستل شي. تېرو لسیزو وښوده چې کله داخلي تفرقه له بهرني نفوذ، استخباراتي لوبو او فکري ګډوډۍ سره یو ځای شي، دولتونه کمزوري کېږي، ښارونه ویجاړېږي، کادرونه مهاجر کېږي او د ملت رواني اعتماد ماتیږي.

۳. د  ښا غلی ن. جلیل‌زاد د لیکنې فکري محور

د «افغانستان را نمی‌فروشیم» تر ټولو مهم فکري محور دا دی چې وطن یوازې د ځمکې، سرحد او اداري نقشې نوم نه دی؛ وطن د حافظې، عزت، ژبې، دین، تاریخ، ګډ درد او ګډې راتلونکې نوم دی. د وطن خرڅول یوازې د قرارداد، اشغال یا معاملې له لارې نه ترسره کېږي؛

کله ناکله وطن د خلکو د ذهنونو د ویشلو، د قومونو د یو بل پر ضد درولو، د ژبو دښمنولو او د ملي اعتماد د له منځه وړلو له لارې هم کمزوری کېږي.

په همدې معنا د جلیل‌زاد لیکنه باید د یوې ورځنۍ سیاسي لانجې په توګه ونه لوستل شي. دا لیکنه د افغانستان د اوږده تاریخي زخم له منځه راوتلی فکري غږ دی:

هغه زخم چې پکې بهرني فشارونه، داخلي بې‌باوري، د دولتونو کمزوري، د تعلیم وروسته پاتېوالی او د فکري رهبرۍ بحران یو له بل سره تړلي دي.

د دې لیکنې علمي ارزښت هغه وخت زیاتېږي چې موږ احساساتي درد د دلیل له چوکاټ سره وصل کړو؛

یعنې د تفرقې خطر په اخلاقي غږ، تاریخي شواهدو، حقوقي اصولو، ادراکي امنیت او عملي حل لارو کې تحلیل کړو.

۴. ملي هویت: د یوې ډلې ملکیت نه، د ټولو ګډ مدني تړون

ملي هویت د یوې ژبې، یوې سیمې، یوه قوم یا یوه سیاسي جریان نوم نه دی.

ملي هویت هغه ګډ احساس، ګډ حق، ګډ مسئولیت او ګډه سیاسي اراده ده چې د یوه هېواد خلک د ګډ برخلیک پر محور سره تړي.

افغانستان د پښتون، تاجک، هزاره، ازبک، ترکمن، نورستاني، بلوچ، پشه‌يي، ایماق، قزلباش، عرب او نورو افغانانو ګډ وطن دی.

دا وطن هغه وخت پیاوړی کېږي چې هر افغان پکې ځان د کور خاوند احساس کړي. که ملي هویت د یوې ډلې په لاس کې انحصار شي، نور افغانان د ملي چتر له احساس څخه لرې کېږي. او که هر قوم ځان له ملي بدن څخه بېل تعریف کړي، د دولت، اقتصاد، تعلیم او د ټولنیز اعتماد بنسټونه زیانمنېږي.

په معاصرو ټولنیزو علومو کې ملت یوازې د وینې او نسب نوم نه دی. ملت د ګډو بنسټونو، ګډې حافظې، ګډو حقوقو، ګډې جغرافیې، ګډو قربانیو او ګډ راتلونکي پر بنسټ جوړېږي. له همدې امله افغانستان اړتیا لري چې ملي هویت د مدني تابعیت، عدالت، قانون او ګډ وطن‌پالنې پر بنسټ بیا پیاوړی کړي.

۵. حقوقي بنسټ: افغانستان د ټولو افغانانو ګډ دولت او مور

د افغانستان اساسي قانون افغانستان خپلواک، واحد او نه‌وېشل کېدونکی دولت بولي. همدارنګه ملي حاکمیت د ملت حق ګڼي او د افغانستان ملت د ټولو اتباعو مجموعه بولي. په همدې چوکاټ کې د «افغان» نوم د هېواد پر هر تبعه تطبیقېږي. دا حقوقي اصل څرګندوي چې ملي هویت باید د قومونو د حذف پر ځای د ټولو د ګډې تابعیت، ګډ کرامت او ګډ مسئولیت پر بنسټ تعریف شي.

د ژبو په برخه کې هم حقوقي منطق دا دی چې ژبې د افغانستان د ملي شتمنۍ برخه دي. پښتو، دري، ازبکي، ترکمني، بلوچي، نورستاني، پشه‌يي، پاميري او نورې ژبې د وطن د فرهنګي حافظې بېلابېلې څانګې دي. ژبه باید د علم، ادب، ادارې، دیني پوهاوي، تاریخ، شعر، فکر او هم‌زیستۍ وسیله وي؛ نه د تحقیر، تفوق‌طلبۍ او د خلکو د وېش وسیله.

نو د ژبې پر نوم نفرت خپرول د قانون، ملي اخلاقو او ټولنیز عقل خلاف کار دی. د ژبې دفاع هغه وخت سالمه ده چې د نورو ژبو احترام هم ورسره وي؛ او د ملي هویت دفاع هغه وخت عادلانه ده چې هر افغان پکې د عزت، حق او ګډون احساس وکړي.

۶. تاریخي تجربه: د جګړو تر ټولو ستر درس

د افغانستان د معاصر تاریخ یوه تر ټولو مهمه تجربه دا ده چې بهرنی فشار هغه وخت ډېر خطرناک کېږي چې داخلي وحدت کمزوری وي.

د انګریزانو پر وړاندې د استقلال مبارزې، د شوروي یرغل، تنظیمي جګړې، کورنۍ شخړې، د  نا تو او نړیوالو ځواکونو یر غل او وروستي سیاسي تحولات ټول ښيي چې د ملي وحدت کمزورتیا د بهرني نفوذ لپاره دروازې پرانیزي.

کله چې افغانان د وطن، دین، عزت، استقلال او ګډ برخلیک پر محور نږدې شوي، د تاریخ له سختو ازموینو وتلي دي. خو کله چې د قوم، سمت، ژبې، تنظیم او شخصي قدرت پر محور وېشل شوي، پایله یې جګړه، کډوالي، بې‌وزلي، ورانۍ او د ملي اعتماد ماتېدل وو.

له همدې امله د جلیل‌زاد د لیکنې تاریخي ځای په دې کې دی چې د افغانستان د تفرقې دوام خطرناک بولي. دا پیغام د افغان جګړو د اوږده درد، د ملي بې‌باورۍ د زخم او د راتلونکي نسل د مسئولیت له زاویې د جدي بحث وړ دی.

۷. ادراکي جګړه: د ذهن، احساس او اعتماد پر ضد جګړه

په معاصر امنیتي فکر کې جګړه یوازې د توپ، ټانک او بم جګړه نه ده. نن ورځ د انسان پر فکر، احساس، قضاوت، تصمیم، حافظه او ټولنیز اعتماد هم جګړه کېږي.

د ادراکي جګړې هدف دا وي چې د خلکو فکر مغشوش شي، د حق او باطل کرښې ګډې شي، د خلکو تر منځ بې‌باوري پراخه شي او ملت له دننه کمزوری شي.

په افغانستان کې قومي او ژبني حساسیتونه له تاریخي زخمونو سره تړلي دي. له همدې امله هر هغه بحث چې د علم، ادب او انصاف پر ځای د نفرت، سپکاوي، تحقیر او دښمنۍ ژبه وکاروي، په اسانۍ سره د ټولنیز بحران سبب کېدای شي. بې له محکم سند څخه پر چا د استخباراتي تړاو تور لګول علمي او اخلاقي نه دي؛ خو د یوې مفکورې، کمپاین، رسنیز روایت یا سیاسي شعار پایلې ارزول علمي حق او ملي مسئولیت دی.

که یو فکري جریان په دوامدار ډول د افغانستان خلک د قوم، ژبې، سمت او مذهب پر اساس یو د بل پر ضد تحریکوي، د ملي هویت سپکاوی کوي، د ګډ وطن احساس کمزوری کوي او د خلکو پام له فقر، تعلیم، اقتصاد، عدالت او ادارې څخه اړوي، نو دا جریان باید د نرمې جګړې، تبلیغاتي نفوذ او فکري بې‌ثباتۍ له زاویې وڅېړل شي.

۸. ژبه: د ملي شتمنۍ وسیله، نه د نفرت وسله

پښتو او دري د افغانستان دوه سترې فرهنګي ستنې دي. پښتو د خوشحال خان خټک، رحمان بابا، حمید مومند او د اوږده شفاهي او لیکلي ادب ژبه ده.

دري د رودکي، سنایي، ناصر خسرو، مولانا او د افغانستان د تاریخي ښارونو د علمي، ادبي او عرفاني حافظې ژبه ده. له دې دواړو سره نورې ژبې هم د وطن د فرهنګي تنوع ژوندي رنګونه دي.

هېڅ ژبه د بلې ژبې دښمنه نه ده. دښمني هغه وخت جوړېږي چې مغرضی سیاسي ګټې، کم‌علمي، تعصب او نفرت د ژبو تر منځ مصنوعي جګړه رامنځته کړي.

ژبه هغه وخت نعمت دی چې د پوهې، ادب، اړیکې او هم‌زیستۍ وسیله وي؛ خو هغه وخت خطر ګرځي چې د قومونو د دښمنولو وسیله شي.

د پښتو سپکاوی د افغانستان د یوې لویې فرهنګي ستنې سپکاوی دی؛ د دري سپکاوی د افغانستان د تاریخي او ادبي حافظې سپکاوی دی؛

او د نورو ژبو تحقیر د ملي روح د کمزوري کولو عمل دی. د افغانستان د ژبو دفاع باید د ټولو ژبو د درناوي پر اصل ولاړه وي.

۹. ملي وحدت له عدالت پرته نه ټینګېږي

ملي وحدت یوازې د شعار په ویلو نه راځي. وحدت هغه وخت پیاوړی کېږي چې عدالت موجود وي، قانون عملي وي، فرصتونه عادلانه وي، د ټولو قومونو او ژبو کرامت خوندي وي، اداره د خلکو خدمت وکړي او هېڅ افغان ځان د وطن له ګډ مالکیت څخه محروم احساس نه کړي.

که د وحدت نوم د خاموشۍ لپاره وکارول شي او د عدالت، حقونو او اصلاح غوښتنې غږونه بند کړي، دا سالم وحدت نه دی. خو که د عدالت نوم د تفرقې، نفرت او د ملي هویت د ماتولو لپاره وکارول شي، دا هم سالمه حق‌غوښتنه نه ده. علمي دریځ دا دی چې عدالت او وحدت باید یو له بل سره وتړل شي.

حقيقي ملي وحدت د داسې سیاسي او ټولنیز نظم له لارې راځي چې خلک پکې خپل حق، خپل عزت، خپله ژبه، خپل دین، خپل فرهنګ او خپل راتلونکی خوندي وګوري.

۱۰. د استادانو، لیکوالانو، علماوو او رسنیو مسئولیت

استاد، لیکوال، ژورنالیست، دیني عالم او ټولنیز فعال د ټولنې د فکر جوړوونکي دي. که دوی د علم، انصاف او اخلاقي مسئولیت ژبه وکاروي، ټولنه د پوهاوي او اصلاح لور ته ځي. خو که دوی د قوم، ژبې، سمت، مذهب یا ډلې پر نوم نفرت خپروي، د ټولنې فکري روغتیا زیانمنېږي.

په علمي مقاله کې نقد باید سخت، واضح او مستند وي؛ خو سپکاوی، شخصي برید، بې‌سنده تور، قومي تحقیر او ژبنی نفرت باید ځای ونه لري.

قوي مقاله هغه ده چې د مخالف فکر کمزوري په دلیل ښکاره کړي، نه دا چې یوازې د غوسې ژبه وکاروي.

د رسنیو او ټولنیزو شبکو په عصر کې یو ناسم شعار، نیمګړی تاریخ، جعلي خبر یا سپکوونکی کلیپ کولی شي د خلکو تر منځ بې‌باوري زیاته کړي. نو رسنیز سواد، د سرچینو ارزونه، د خبر د صحت پلټنه او د مسئولانه ژبې کارول د ملي امنیت برخه ګرځي.

۱۱. اصلي دردونه: فقر، تعلیم، اقتصاد او د ځوان نسل راتلونکی

افغانستان نن له داسې ستونزو سره مخ دی چې حل یې علم، اداره، اقتصاد، تخصص، ملي برنامه او اجتماعي باور غواړي.

فقر، بې‌کاري، د تعلیم محدودیت، د روغتیا کمزوری نظام، د کادرونو مهاجرت، د ښځو او نجونو د تعلیم ستونزه، اقتصادي انزوا او د ځوان نسل ناامیدي هغه واقعي دردونه دي چې د ملت راتلونکی اغېزمنوي.

که د ملت انرژي په قومي او ژبني جګړو کې مصرف شي، اصلي ستونزې شاته پاتې کېږي. ځوان نسل د نړیوال رقابت لپاره ساینس، ټکنالوژي، ژبې، مدیریت، طب، انجنیري، کرنه، صنعت، سوداګري او اخلاقو ته اړتیا لري؛ نه د نفرت تکراري شعارونو ته.

د وطن دښمني دا نه ده چې څوک د خپل قوم یا ژبې احترام غواړي؛

د وطن دښمني دا ده چې ځوانان له علم، کار، تولید او ملي مسئولیت څخه واړول شي او په بې‌پایلې نفرتي بحثونو کې بند پاتې شي.

۱۲. د سالم علمي نقد معیارونه

• هره دعوه باید پر سند، منطق او معقول تحلیل ولاړه وي.

• د شخصي تورونو پر ځای باید د افکارو، میتودونو، پایلو او سیاسي اغېزو نقد وشي.

• د قومي او ژبني موضوعاتو په بحث کې باید د انسان کرامت خوندي وي.

• د ملي وحدت دفاع باید د عدالت له غوښتنې سره یو ځای وي.

• مقاله باید یوازې درد نه، بلکې د حل لاره هم وړاندې کړي.

• د مخالف فکر نقد باید د ادب، دقت، سند او ملي مسئولیت په چوکاټ کې وي.

په همدې دلیل، د جلیل‌زاد د لیکنې پیغام هغه وخت تر ټولو قوي کېږي چې له احساساتي هشدار سره علمي چوکاټ، مستند دلیل، تاریخي تجربه او د راتلونکي لپاره عملي پوښتنې یو ځای شي.

۱۳. د لیکنی  ژور  ټکي

• 1. افغانستان د ټولو افغانانو ګډ کور دی، نه د یوه قوم یا یوې ژبې ملکیت.

• 2. ملي هویت باید د ټولو قومونو، ژبو او سیمو ګډ چتر وي.

• 3. ژبې د ملي شتمنۍ برخه دي، نه د نفرت وسیله.

• 4. قومي هویت د احترام وړ دی، خو قومي تعصب خطرناک دی.

• 5. د تفرقې پر ضد نقد باید علمي، مستند او باادبه وي.

• 6.  استخباراتي  د سیسې با ید د ملی  وحدت د بنسټیزو ستنو  په و اسطه،  د حاد ثی د وقوع د مخه  د منځه ویوړل شې..

7. د افغانستان د جګړو تاریخ ښيي چې داخلي تفرقه د بهرني نفوذ لاره هواروي.

• 8. ملي وحدت د ملي امنیت، اقتصاد او تعلیم شرط دی.

• 9. خپلواکي یوازې د سرحد ساتل نه دي؛ فکري او فرهنګي خپلواکي هم اړینه ده.

• 10. استادان، رسنۍ او لیکوالان د ملي فکر د روغتیا مسئولیت لري.

• 11. د ځوان نسل راتلونکی د علم، مهارت او اقتصاد له لارې ژغورل کېږي.

• 12. عدالت پرته وحدت کمزوری، او وحدت پرته عدالت بې‌ثباته کېږي.

۱۴. پاییزې علمي و لسمحوره پوښتنې

• 1. څوک د افغانستان له قومي او ژبني تفرقې څخه ګټه اخلي؟

• 2. ولې د علم، اقتصاد او تعلیم پر ځای ډېر وخت قومي او ژبني بحثونه تودېږي؟

• 3. ایا د ژبې پر نوم نفرت د فقر، بې‌کارۍ او بې‌تعلیمۍ ستونزه حلوي؟

• 4. د ملي هویت کمزوري کول د خپلواکۍ ساتنه ده که د وطن کمزوري کول؟

• 5. استادان او لیکوالان باید خلک یووالي ته وبولي که وېش ته؟

• 6. د ملي وحدت لپاره عدالت، قانون او مساوي فرصتونه څنګه عملي کېدای شي؟

• 7. د رسنیو او ټولنیزو شبکو نفرتي کمپاینونه څنګه وپېژنو؟

• 8. د افغانستان راتلونکی په قومي شعارونو جوړېږي که په علم، اقتصاد، تعلیم او ګډ ملي مسئولیت؟

۱۵. عملي وړاندیزونه

• د ملي هویت په اړه باید د ښوونځیو، پوهنتونونو، رسنیو او علمي مرکزونو لپاره داسې درسي او عامه مواد جوړ شي چې افغانیت د ټولو قومونو ګډ مدني چتر معرفي کړي.

• د ژبو د احترام ملي اصول دې واضح شي: پښتو، دري او نورې ژبې دې د علم، ادارې او فرهنګ د ودې وسیلې وګرځي؛ نه د سیاسي دښمنۍ ابزار.

• د رسنیز سواد پروګرامونه دې پیاوړي شي، څو ځوانان جعلي خبر، نفرتي کمپاین، نیمګړی تاریخ او ادراکي جګړه وپېژني.

• د عدالت او وحدت تر منځ مصنوعي تضاد باید مات شي. عادلانه اداره، مساوي فرصتونه او قانوني چلند د ملي وحدت عملي بنسټونه دي.

• لیکوالان او استادان دې د ملي درد په بیان کې د ادب، سند او مسئولیت ژبه وکاروي، څو نقد د اصلاح وسیله شي، نه د تفرقې نوې سرچینه.

• د ملي بحثونو تمرکز باید له قومي شخړو څخه د فقر، تعلیم، اقتصاد، روغتیا، تولید، کادر جوړونې او د ځوان نسل د راتلونکي پر لور واوړي.

۱۶. پایله

افغانستان هغه وخت نه ژغورل کېږي چې خلک یې یو بل ته د دښمن په سترګه وښودل شي.

افغانستان هغه وخت ژغورل کېږي چې ټول افغانان د ګډ وطن، ګډ تاریخ، ګډ درد، ګډ حق او ګډ راتلونکي پر محور سره نږدې شي.

د ملي هویت دفاع د قومونو حذف نه دی؛ دا د ټولو قومونو د عادلانه ګډون دفاع ده.

د ملي وحدت دفاع د سکوت تحمیل نه دی؛ دا د عدالت، قانون، تعلیم، اقتصاد او انسان کرامت دفاع ده.

د جلیل‌زاد د لیکنې بنسټیز اهمیت په دې کې دی چې د تفرقې خطر ته اشاره کوي. دا پیغام باید د علمي سند، تاریخي عبرت، حقوقي بنسټ او انساني ژبې له لارې پیاوړی شي. وطن هغه وخت نه پلورل کېږي چې ملت یې بیدار وي.

وطن هغه وخت نه ماتیږي چې خلک یې یو بل د ګډ کور شریکان وبولي.

او افغانستان هغه وخت خپلواک پاتې کېږي چې فکر، قلم، ژبه، تاریخ او راتلونکی یې د پردیو د تفرقې له نقشو آزاد وي.

د افغانستان ملي هویت هغه ګډه معنوي مورده چې د وطن بېلابېل قومونه، ژبې، سیمې او فرهنګونه د یوه ګډ کور په احساس سره نښلوي. که دا معنوی مور د عدالت، علم، ادب او مسئولیت په رڼا کې وساتل شي، افغانستان به د بحرانونو له منځه د بقا، عزت او خپلواکۍ نوې لاره ومومي.

سرچینې او د استناد بنسټ

• 1. ن. جلیل‌زاد، «افغانستان را نمی‌فروشیم»، افغان جرمن آنلاین، ۶ جون ۲۰۲۶. د مقالې فکري محور د ملي هویت، ملي وحدت او د تفرقې د خطر په بحث کې کارول شوی دی.

• 2. د افغانستان اساسي قانون، ۱۳۸۲/۲۰۰۴: د ملي حاکمیت، ملي وحدت، تابعیت، رسمي ژبو، خپلواکۍ او ارضي تمامیت اصول.

• 3. د افغانستان د عدلیې وزارت: د اساسي قانون متن او اړوند حقوقي اصول.

• 4. UNESCO، د افغانستان فرهنګي میراث او د ورېښمو لارو د تمدني تماسونو اړوند مواد.

• 5. NATO Allied Command Transformation او د ادراکي جګړې اړوند تحلیلي مواد: د معلوماتي نفوذ، تصمیم، احساس او ټولنیز اعتماد پر اغېزو بحث.

• 6. د ملت‌پېژندنې او ټولنیزو علومو عمومي ادبیات: ملت د ګډو بنسټونو، ګډې حافظې، ګډو حقوقو او ګډ راتلونکي پر محور ولاړ سیاسي ـ ټولنیز تړون دی.

• 7. د افغانستان د معاصر تاریخ عمومي مطالعات: د استقلال مبارزې، شوروي یرغل، کورنۍ جګړې، نړیوال حضور او د ملي وحدت د کمزورۍ تاریخي پایلې.

محمد همایون همت

  Donate Here