د پاکستان او اسرائیل د ستراتیژیکو موخو تطبیقي او مقایسوي تحلیل

د پاکستان او اسرائیل د ستراتیژیکو موخو تطبیقي او مقایسوي تحلیل

(د جیوپولیتیک او د نړیوالو اړیکو د نظریو په چوکاټ کې)

لنډیز

د افغانستان په تړاو د پاکستان د ستراتیژیکو موخو د مشابهت او د هغو د پرتله کولو بحث د منځني ختیځ په چاپېریال کې د اسرائیل له اهدافو سره، د معاصر سیاسي او جیوپولیتیک ادبیاتو له لانجمنو موضوعاتو څخه شمېرل کېږي. دا لیکنه د واقع‌بینۍ (Realism) د نظري چوکاټ او د ملي امنیت ، ستراتیژیک ژورتیا او نیابتي جګړو د مفاهیمو پر بنسټ ، د دغو دوو لوبغاړو د چلند تطبیقي ارزونه وړاندې کوي .

موندنې ښيي چې که څه هم د چلند په بڼو کې ، لکه امنیت‌محوري او د غیرمستقیمو وسیلو (نیابتي ډلو) کارونه ، ځینې ورته‌والی موجود دی ، خو بنسټیز ، جغرافیایي او ستراتیژیک توپیرونه د دې سبب ګرځي چې دغه دوه تګلارې په بشپړه توګه سره یو شان ونه ګڼل شي .

نو ځکه ، د موضوع د دقیق ارزونې لپاره اړینه ده چې دا بحث د جیوپولیتیک ، ملي امنیت او د دولتونو د چلند په تحلیلي چوکاټ کې وڅېړل شي . په دی لړ کې ، د ورته‌والي او توپیر اړخونه په سیستماتیک ډول تحلیل کېږي :

۱- د ورته‌والي اړخونه (د ځینو تحلیلونو له مخې)

الف) د امنیت‌محورۍ تمرکز (Security-centric strategy)

دواړه هېوادونه په کلکه د ملي امنیت او بقا پر اصل تمرکز لري :

اسرائیل : په داسې چاپېریال کې محاصره دی چې هغه یې د ګواښمن په توګه درک کوي (عربي هېوادونه او مقاومتي ډلې).

پاکستان : له هند سره په جوړښتي سیالۍ کې دی او د لوېدیځې جبهې (افغانستان) په اړه اندېښنې لري.

مقدمه

افغانستان د اسیا له مهمو جیوپولیتیکي غوټو څخه یو دی چې تل د سیمه‌ییزو او نړیوالو قدرتونو د ګټو د تقاطع مرکز پاتې شوی دی . په همدې لړ کې ، یو شمېر افغان شنونکي او سیاستوال د پاکستان پالیسۍ د اسرائیل له سیمه‌ییزو تګلارو سره ورته ګڼي .

دا لیکنه هڅه کوي چې همدې اساسي پوښتنې ته ځواب ووایي :

ایا د افغانستان په تړاو د پاکستان ستراتیژیک اهداف او چلند رښتیا هم د اسرائیل له سیاستونو سره د پرتله وړ دي؟

د دې پوښتنې د ځواب لپاره ، اړینه ده چې تحلیل د یو منسجم نظري چوکاټ او تاریخي ، جیوپولیتیکو معلوماتو پر بنسټ وړاندې شي .

نظري چوکاټ

۱- واقع‌ګرایي (Realism)

واقع‌ګرایي د نړیوالو اړیکو له مهمو نظریو څخه ده چې دولتونه د عقلاني لوبغاړو په توګه ګڼي چې د بقا او د ځواک د زیاتوالي په لټه کې وي . په دې چوکاټ کې :

ملي امنیت بنسټیز لومړیتوب دی .

د دولتونو ترمنځ جوړښتي بې‌باوري موجوده ده .

د ځواک لپاره سیالي نه‌پرېښودونکې ده.

۲- ستراتیژیک ژورتیا (Strategic Depth)

دا مفهوم د پاکستان په امنیتي سیاست کې ځانګړی ځای لري او موخه یې له پولو بهر د جغرافیایي یا سیاسي خوندي فضا رامنځته کول دي ، تر څو له ګواښونو ، په ځانګړي ډول له هند ، سره مقابله وشي .

پاکستان هڅه کوي چې په افغانستان کې ستراتیژیک ژورتیا ترلاسه کړي ، تر څو د هند سره د جګړې په صورت کې د مانور پراخ ډګر ولري .

اسرائیل هم هڅه کوي چې د خپلو پولو په شاوخوا کې امنیتي حاشیه رامنځته کړي .

۳- نیابتي جګړه (Proxy Warfare)

نیابتي جګړه هغه حالت ته ویل کېږي چې دولتونه د خپلو ستراتیژیکو اهدافو د ترلاسه کولو لپاره له غیررسمي یا محلي ډلو څخه کار اخلي ، پرته له دې چې مستقیم ښکېل شي .

په ځینو مواردو کې ، اسرائیل د سیالو هېوادونو له داخلي کړکیچونو څخه ګټه اخیستې ده .

پاکستان هم په زغرده ، په افغانستان کې له نیابتي ډلو څخه د خپل نفوذ د تأمین لپاره کار اخلي .

دا ډول تګلاره په نړیوالو اړیکو کې د “غیرمستقیمې جګړې” په نوم پېژندل کېږي.

۴- د ګواښ موازنه (Balance of Threat)

د دې نظریې له مخې ، دولتونه یوازې د ځواک پر وړاندې نه ، بلکې د درک شوي ګواښ پر وړاندې غبرګون ښيي .

  په خپل ګاونډ هېواد کی د قوي او خپلواک دولت له جوړېدو څخه مخنیوی کوی .

د ځینو تحلیلونو له مخې:

اسرائیل هڅه کوي چې ګاونډیان یې له داخلي ستونزو سره مخ وي .

پاکستان هم د داسې ځواکمن افغانستان   په وړاندې حساس دی چې له هند سره ملګری او نږدې اړیکې ولري .

تطبیقي تحلیل

الف) : ستراتیژیک ورته‌والی

۱- امنیت‌محوري

دواړه هېوادونه امنیت‌محورې دکتورینې لري او د خپل امنیتي چاپېریال د کنټرول هڅه کوي .

۲- د غیرمستقیمو وسیلو کارونه

په ځینو تحلیلونو کې دواړه هېوادونه د کم لګښت او غیرمستقیمو تګلارو کارونکي ګڼل شوي دي .

۳- د ګواښ د راټوکېدو مخنیوی

دواړه هېوادونه په خپلو شاوخوا کې د قوي او دښمنانه دولتونو له راټوکېدو څخه اندېښمن دي .

۴- د امنیتي حاشیې رامنځته کول

اسرائیل د سرحدي کنټرول او نظامي برترۍ له لارې

پاکستان د افغانستان دننه د نفوذ له لارې

دواړه هڅه کوي چې یو ډول Buffer Zone رامنځته کړي .

ب) : بنسټیز توپیرونه

۱- د دولت د جوړښت او ماهیت توپیر

اسرائیل : پرمختللې ټکنالوژي ، قوي اقتصاد او د لوېدیځ پراخ ملاتړ

پاکستان : مخ پر ودې هېواد چې له اقتصادي، امنیتي او سیاسي ننګونو سره مخ دی

۲- جیوپولیتیک چاپېریال

اسرائیل: د ایدیولوژیک–امنیتي ګواښونو سره مخ دی .

پاکستان: د کلاسیکو دولتي سیالیو (په ځانګړي ډول له هند سره) ډوب هیواد دی .

۳- د اهدافو توپیر

اسرائیل: بقا ، تثبیت او نظامي برتري

پاکستان: له هند سره موازنه او د جیوپولیتیک محاصرې مخنیوی

افغانستان د پاکستان لپاره وروستی هدف نه ، بلکې ستراتیژیک ژورتیا ګڼل کېږي .

۴- مشروعیت او فکری چوکات

د اسرائیل سیاستونه عموماً د تروریزم ضد مبارزې په چوکاټ کې توجیه کېږي

د پاکستان  سیاستونه زیاتره د سیمه‌ییزې سیالۍ او نفوذ په چوکاټ کې تحلیل کېږي

۵- د ځواک جوړښت

اسرائیل : پرمختللی نظامي ، ټکنالوژیک ځواک هیواد دی .

پاکستان :  وروسته پاتی هیواد  له داخلي بې‌ثباتۍ ، امنیتی او اقتصادي ستونزو سره مخ هېواد دی .

پایله

د دې لیکنې موندنې څرګندوي چې :

۱- د پاکستان او اسرائیل ترمنځ د ستراتیژیک چلند په کچه ځینې ورته‌والی شته

۲- خو دغه ورته‌والی زیاتره تاکتیکي او وظیفوی دي ، نه بنسټیز

۳- بنسټیز توپیرونه د دې مانع کېږي چې دواړه هېوادونه بشپړ ورته اهداف ولري

له همدې امله ، د دغو دوو هېوادونو د اهدافو د مشابهت ادعا باید په احتیاط ، علمي چوکاټ او د توپیرونو په نظر کې نیولو سره وکارول شي .

سرچینې

Waltz, Kenneth. Theory of International Politics.

Mearsheimer, John J. The Tragedy of Great Power Politics.

Buzan, Barry. People, States and Fear.

Rashid, Ahmed. Taliban: Militant Islam, Oil and Fundamentalism in Central Asia.

Fair, C. Christine. Fighting to the End: The Pakistan Army’s Way of War.

د پاکستان ستراتیژیک ژوروالی سیاست، تاریخي بدلونونه او دفاعي وړتیا

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: