د استاد بېنوا د تلین په ویاړ
عبدالروف بېنوا د پښتو ادب له هغو نومیالیو لیکوالو او شاعرانو څخه دی چې د معاصرې دورې په بهیر کې یې د پښتو ژبې د ودې او بډاینې لپاره ستر خدمتونه ترسره کړي دي. هغه نږدې اویا ټوکه علمي، ادبي او تاریخي اثار د پښتو ادب لپاره په میراث پریښي دي چې د اوږدې مودې لپاره به دده له څېړنو او پنځونو څخه د ادب مینه وال ګټه واخلي. ارواښاد بېنوا د خپل عمر تر وروستیو شېبو پورې له کتاب او قلم سره خپله لیونۍ مینه وساتله او آن د مرګ پر بستره هم د یو نوي اثر په لیکلو بوخت و.
نوموړی یو نومیالی لیکوال، وتلی ژورنالېسټ، تکړه څېړونکی، شاعر او همدارنګه یو مطرح سیاسي، ټولنیز او فرهنګي شخصیت و چې په پښتو او دري ژبو يې لیکنې کولې. په معاصره پښتو ادبیاتو کې بېنوا ته د یوه ځلاند ستوري حیثیت ورکړل شوی او ځینې ادبپوهان یې د همدې دورې د «پینځه ستورو» له ډلې بولي. په دې توګه عبدالروف بېنوا د خپل وخت یو نابغه او نوښتګر ادیب ګڼل کېږي چې پر شعر او نثر سربېرهیې په ژورنالېزم، تاریخلیکنه او ټولنیزو مبارزو کې هم فعاله ونډه اخيستې ده. په دې ليکنه کې به په لنډه توګه د بېنوا صاحب د لیکوالۍ سبک یعنې د لیکوالۍ ځانګړنې، ژبه، لهجه، نظریاتي لوری او سبکي نوښتونه په تفصیل سره وڅېړل شي.
د بېنوا د لیکوالۍ سبک
د استاد عبدالروف بېنوا ادبي سبک په پښتو معاصر ادب کې یو ځانګړی او اغېزناک ځای لري. د هغه د سبک مهمې ځانګړنې په څو محورونو کې څېړل کېدای شي: د اثارو موضوعاتي منځپانګه، بیان او اسلوب، د ژبې او تعبیر کچه، ادبي نوښتونه، ټون او فکري لار…. په دې برخه کې به یادې برخې په نوبت سره تشریح کړو.
د آثارو موضوعاتي منځپانګه
د عبدالروف بېنوا د لیکنو او شعرونو منځپانګه ډېری وخت ملي، ټولنیز او اصلاحي اړخ لري. هغه د خپل ولس د ویښولو او روښانولو هڅه په پرلهپسې ډول کوله او پخپل ولسمین او اصلاحغوښتونکی فکر یې په شعر او نثر کې څرګنده وه. خپله بېنوا لیکي چې زموږ خلک «له پېړیو را په دېخوا په درانه خوب ویده دي»، او ده هڅه کوله په خپلو «بوږنوونکو شعرونو او نثرونو» هغوی راویښ کړي او د خپل وطن د بریالیتوب لارې وروښيي.
د بېنوا په زیاترو شعري اثارو کې د ویښ ځلمیانو تحریک اروا او غږ ښکاري؛ هغه په خپلو انقلابي شعرونو کې له ځوانانو څخه غوښتي چې د وخت له کاروان سره همقدم شي، له غفلت او بېخبرۍ را ووځي، او خپل ټولنیز او ملي مسوولیتونه ترسره کړي. د بېلګې په توګه، هغه یو ځای لیکي:
پېړۍ واوښتې خو خلک لا ویده دي؛
ویښول یې ډېر کلونه زحمت غواړي.
په ړندو سترګو د اور پر خوا وردرومي؛
دا کمبخته لا نشه د جنت غواړي
په همدې ډول په ګڼو نورو شعرونو کې هم بېنوا د خپلې ټولنې دردونه بیان کړي او خلک یې د بدلون او پرمختګ مبارزې ته هڅولي دي. د نوموړي اشعار که څه هم شمېر یې د نورو معاصرو شاعرانو په پرتله ډېر نه دي، خو همدې لږ شمېر کلام کې یې دومره ژور پیغامونه او احساسات رانغاړلي دي چې د پښتو معاصر شعر په غوره بېلګو کې حسابېږي.
استاد بېنوا په خپلو شعرونو کې د کاڼی کرښه دریځ درلود: هغه سستي او بېعملي غندي، د ځوانانو توجه خپلو نیمګړتیاوو او د وطن د غمونو احساس ته را اړوي، او د هغوی په زړونو کې د خدمت او مینې اور بلوي. د هغه یو بل مشهور شعر «انقلاب» نومېږي چې په هنري ژبه د زمانې بدلون او نوښت ته اشاره کوي، او په پټه د ټولنیز او سیاسي پاڅون پیغام ورکوي.
دا ټکی څرګندوي چې بېنوا یو شعوري شاعر او لیکوال و چې خپله هنري وسیله (ادب) یې د ټولنې د پوهاوي او سمون لپاره په کار اچولی دی.
له ملي او اصلاحي موضوعاتو سره سره، د بېنوا په لیکنو کې تاریخي او فرهنګي موضوعات هم لوړ ځای لري. نوموړي د خپل ولس تاریخي شخصیتونه او پېښې په درنښت یاد کړې دي، لکه د میرویس نیکه، خوشحال خان خټک او باچاخان په باب اثار او همدارنګه یې د پښتني ټولنې عنعنوي کلتور او فولکلور ته هم پاملرنه کړې ده. د بېلګې په توګه، «پښتنې مېرمنې» کتاب کې هغه د پښتنو ښځو د تاریخ او رول په اړه لومړنۍ هر اړخیزه تذکره وړاندې کړې ده.
سربېره پر دې، «لنډۍ» ټولګه او د پښتو متلونو راټولونې څخه ښکاري چې هغه خپلې ژبې اولسي ادب او شفاهي خزانو ته په درنه سترګه کتل، حتی کله چې هغه له هیواده بهر دنده ترسره کوله، مثلا په هند کې، نو هلته د هند له ژبو او فرهنګ سره اشنا شوی و او دا تاثیرات یې خپلو لیکنو ته هم راوړل. څېړنو ښودلې چې بېنوا په خپلو شعرونو کې د هندې فلسفې او مذهبونو ځینې استعارې او ذکرونه کړي دي، لکه رام رام، ګورو نانک، وېساک او نور مفاهیم چې د هغه په شعر کې راځي او دا د هند د کلتوري اغېزې نښه ده. البته هغه دا عناصر د خپل پښتني فکر او روایت په چوکاټ کې جذب کړي او یو ډول نړیوال فرهنګي سېلانیت یې خپل ادب ته ورپېژندلی دی. په ټولیزه توګه، د بېنوا د اثارو موضوعاتي نړۍ ډېره رنګینه ده: په کې یو وخت د خپل وطن او ولس دردونه، بل وخت د انساني تمدن او کلتور پدیدې، او هم مهاله د عشق، تصوف او فلسفې رګونه موندل کېدای شي. ځینې نقادانو ویلي چې د هغه په ځینو شعرونو کې د تصوف رنګ هم تر سترګو کېږي او عرفاني رمزونه کاروي، خو عمده ټکي یې ټولنیز واقعیت او ملتپالنه ده چې تل غالب وي.
بیان او اسلوب
مرحوم بېنوا که په شعر کې دی او که په نثر کې، په بیان کې روڼتیا او سادګي غوره ګڼي. د هغه د سبک یوه مهمه ځانګړنه دا ده چې معنا او پېغام په اسانترینو الفاظو رسوي او له مصنوعي تکلف څخه ډډه کوي. پخپله نوموړی واقعپال (ریالیسټ) شاعر بلل شوی چې هڅه کوي خبرې په صریحه توګه په شعر کې ووایي او لوستونکي ته واضح پیغام ورسوي. په همدې دلیل یې په شعر کې جملې اکثر ساده او لنډې دي؛ ډېر ځله مستقیم عاطفي یا ټولنیز پیغام بیانوي او د صنعت او کمال لپاره اوږدو تشبیهاتو او ثقیلو ترکیبونو ته نه ودريږي. البته کله ناکله د شاعرانه صنعت لپاره استعاره يي تعابیر او تشبیهات هم کاروي، خو بیا هم هڅه کوي چې یوه جمله تر حده اوږده نه شي او معنی مبهمه انتقال نه کړي.
د بېنوا اشعار د بیان له پلوه ډېر وخت له ولسي او عنعنوي رنګ څخه الهام اخلي. د بېلګې په توګه، ځینې دده په اړه لیکي چې د هغه یو مشهور نظم «د کوهستان شفق» د جوړښت له مخې د پښتو دودیزو ولسي سندرو سبک ته ورته دی، که څه هم مضمون یې عصري او انقلابي دی.
د کوهستان شفق
هندکش په سر لمبې ديکه اسمـــان سره کناره ده
د کوم سوي زړګي آه دییا د وینوفــــــــــــواره ده
که چنګیز د عصر توره چې له تیکي را ښکاره ده
یا خــو بل د مینې اور دی
د فلک پرې سوی کور دی
بېنوا په شعري ژبه کې ښکلي تشبیهات، استعاري انځورونه، اغراقونه او کنایې هم کارولي چې د هغه کلام ته هنري ژوروالی بښي. ددې ترڅنګ، هغه په خپلو شعرونو کې ډیرې جادوګرې او طلایي استعاري تعابیر کارولي او د تشبیه، استعارې، شخصیتبښنې، مبالغې، طنز او پارادوکس په شان صنعتونه یې په ماهرانه ډول راوړي دي. دا یې د سبک بل بعد ښيي، یعنې که څه هم ژبه یې ساده او روانه ده خو د بیان ښکلا او ادبي قوت لپاره اړین صنعتونه په کې شته؛ تفاوت دا دی چې بېنوا دا صنعتونه بې ځایه او تصنعاً نه کاروي بلکې د معنی د لا اغېزمنتیا لپاره ترې استفاده کوي.
د نثري لیکنو په بیان کې هم استاد بېنوا دې اصل ته پاملرنه کړې ده. د هغه مقالې او خاکې که ولولو، نو جملهبندي یې نسبتاً مستقیمه او روښانه ده. په ژورنالېستیکو او انتقادي لیکنو کې یې طنزي توری هم وخت ناوخت تر سترګو کېږي، یعنې د الفاظو له طنزي انتخاب او نازک خیالي کار اخلي ترڅو خپل پیغام په اغېزناکه او ښکلې بڼه وړاندې کړي. د بېلګې په ډول، په «طوق لعنت» ډرامه کې یې د کرکټرونو په خوله ساده ولسي محاورو کې خورا ژور طنز بیان کړی چې لوستونکي یا نندارچي هم خندوي او هم يې فکر خوځوي. په تاریخي او څېړنیزو آثارو کې یې بیان علمي او مستند اړخ خپلوي خو بیا هم ژبه یې پېچلې نه ده؛ هغه هڅه کوله چې علمي مطالب په روانه او خپله پښتو کې وړاندې کړي. دا د هغه یو بل خدمت و چې پښتو نثر تهیې د علمي او تحقیقې بیان سبک ورپېژاند.
تون، لحن او ژبه
د بېنوا د ادبي سبک ټون او لهجه ډېره رښتینې او زړهراښکونکې ده. په شعرونو کې یې عاطفي او انقلابي تون تر بل هر څه زیاته ولوله لري. دهغه شعر به لوستونکي ته سمدستي دا احساس ورکړي چې شاعر له خپل زړه او روح خبرې کوي او کوم تصنع یا مبالغه په کې نشته. استاد ګل پاچا الفت د بېنوا د شاعرۍ په باب لیکلي: «زه د ښاغلي بېنوا شاعري د ده په نورو لیکنو غوره ګڼم… دی طبیعتاً شاعر دی؛ د هغه ژوند، خوی، فکر او ناسته ولاړه ټول شاعرانه رنګ لري». دا تبصره ښيي چې بېنوا خپله هم یو احساساتي او پر شعر مین شخصیت و او دا ځانګړنهیې په شاعرۍ کې په ښکاره بڼه راڅرګنده شوې ده.
د هغه د شعر اهنګ او وزن که هر ډول قالب کې وي یعنې که په غزل، نظم، قطع، ازاد شعر… خو له انرژي او قوت څخه ډک احساسي جریان او اغېز لري. په ځینو نظمونو کې یې تغزل او ښکلا ځانګړی ځای لري، او په ځینو کې بیا ټکنده انقلابي آهنګ. عمومآ یې ټون له اخلاص او ریښتینولۍ ډک دی؛ یعنې لوستونکی احساسوي چې شاعر په پوره صداقت خبرې کوي او دا چې په خپلو څرګندونو کلک ایمان لري. همدې اخلاص د هغه ادبي تاثیر زیات کړي ځکه لوستونکي او اوریدونکي ورسره فکري او احساسي تړاو پیدا کوي.
په نثري لیکنو کې یې هم لهجه تر ډېره خوږه او روانه ده. که څه هم بېنوا یو مهال دولتي مامور او سیاستوال هم و، خو په نثر کې یې د تشریفاتي او کړکېچنې لهجې پر ځای خپل عادي ولسي او ادبي اسلوب کاروه. د بیلګې په توګه، کله چې د ده لیکلي خطابات یا ویناوې ګورو، نو په کې سپک او توند الفاظ نه موندل کيږي، بلکې تلیې هڅه کړې له منطقي او نرمه لهجه کار واخلي.
البته که چیرې موضوع یې انتقادي یا طنزي وي، بیا یې په لهجه کې مستوره ریشخند او نېښ داره کلمې موجودې وي. مثلاَ په «برګ سبز» کې چې سیاسي طنز دی، لهجهیې ترخه خو ظاهرآ خوږه ده او لوستونکي ته یو پټ طنز آمېزه خوند ورکوي. دا د هغه د سبک هنریت دی چې ترخې ټولنیزې خبرې په ښکلي تعبیر او مناسبو تشبیهاتو داسې وړاندې کوي چې اورېدونکی یې پر حقیقت قانع شي.
نظریاتي لوری او نوښتونه
استاد بېنوا د خپلې دورې یو مترقي او روښانفکره څېره وه. د هغه اثار که له ورایه وګورو، نو یو څرګند ایډیالوژیک مزل په کې محسوسېږي: هغه مصلح او ملتپاله روحیه چې ده په ځوانۍ کې د ویښو ځلمیانو له لارې پاللې، تر پايه یې په لیکنو او شعرونو کې خوندي وساتله. بېنوا په سیاسي لحاظ اعتدالپاله و؛ نه یې له تېز رادیکالیزم سره مینه درلوده نه له رجعتپالنې سره. هغه د جمهوریت غوښتونکي مترقي فکر طرفدار و چې په کې ملي هویت، ولسواکي، ټولنیز عدالت او د پښتو ژبې پرمختګ بنسټیز ارزښتونه و. په شعرونو کې یې وخت ناوخت صوفیانه او فلسفي نازکخيالو ته هم تمایل ښکارېده، خو دا یې اصلي لوری نه و بلکې ثانوي اړخ یې و.
هغه تر ډېره یو ملتپاله واقعبین و چې غوښتل یې خپل اولس په خپله ژبه او فرهنګ سنبال وویني. دهمدې موخې لپاره یې د ژبې په ډګر کې نه ستړې کېدونکې هلې ځلې وکړې. د بېنوا یوه لویه کارنامه دا وه چې پښتو ژبې ته یې د معاصرې نړۍ ډېر ارزښتناک مفاهیم او اثار راوژباړل او یا یې د خپل قلم له لارې وړاندې کړل. د بیلګې په توګه، د علامه اقبال «مسافر» منظوم اثر پښتو کول، د رابندرانات ټاګور فلسفي اشعار ژباړل، د قذافي سیاسي نظریات راوړل، دا ټول جرئت غوښتونکي ګامونه و چې ده پورته کړل او خپلو خلکو تهیې نوې مفکورې ورپېژندلې.
سبکي نوښتونه یې هم د یادولو وړ دي. څېړونکي وايي بېنوا په پښتو شعر کې که له یوې خوا ټول عنعنوي فورمونه (غزل، مثنوي، قطعه، چاربیته، لنډۍ…) ازمویل، له بلې خوا یې نوي فورمونه او سبکونه هم تجربه کړل. هغه د ازاد شعر په لیکلو کې هم خپله برخه لرلې او همدارنګهیې په موضوعاتو کې نوښت کړی دی. تر بېنوا وړاندې شاید په پښتو شعر کې دومره صراحت او طنز سره نه و یوځای شوی لکه ده چې یو ځای کړل؛ یا هم د هغه وخت ډېر شاعران به یوازې غزل او عشقي انداز ته محدود ول، خو بېنوا په مستقیمه توګه د ټولنیزو او سیاسي موضوعاتو نظمونه ولیکل او یو شمیر پخواني چوکاټونهیې مات کړل.
نوموړي یوازې په فورم کې نوښت ونهکړ بلکې د بیان په سبک کې یې هم نوی والی راوست: هغه پښتو شعر «یوازې د فورم له مخې نوی نهکړ، بلکې د منځپانګې له مخې یې هم نوي موضوعات ور اضافه کړل». د همدې نوښت تاثیر و چې ګڼ نورو معاصرو شاعرانو هم له ده الهام واخیست او د هغه په پل یې د روانېدو هڅه وکړه. په نثر کې هم بېنوا یو مبتکر و؛ ده لومړی ځل ځینې مفاهیم او اصطلاحات پښتو کړل، د بېلګې په ډول هغهعلمي اصطلاحات چې ده په «ادبي فنون» اثر کې او یا یې په پښتو کې د معاصر نقد، طنز او ډرامې بنسټونه کېښودل.
منابع
۱. بېنوا، عبدالروف. د بېنوا شعري کليات. د هيواد نشراتي ټولنه، ۱۳۷۸. (کتاب)
۲. بېنوا، عبدالروف. اوسني ليکوال. علامه رشاد خپرندويه ټولنه، ۱۳۹۱. (کتاب)
۳. پتيال، عبدالقدیم. پردېس بېنوا: د فاضل استاد ارواښاد عبدالروف بېنوا کورنی، ژوند او علمی، ادبی او هنری کارونو ته یوه لنډه کتنه. د کندهار اطلاعات او کلتور ریاست، ۱۳۸۹. (کتاب)
۴. ټاګور، رابندرنات. ګیتانجلي (ژباړن: استاد عبدالروف بېنوا). څلورم چاپ، کابل: سروش کتابپلورنځی، ۱۳۹۷. (کتاب)
۵. حبیبي، پوهاند عبدالحی. د پښتو ادبیاتو تاریخ. کابل: دانش خپرندویه ټولنه، ۱۳۸۴. (کتاب)
۶. رشاد، پوهاند اکاډمېسین عبدالشکور. د بېنوا یاد. کندهار: علامه رشاد اکاډمي، ۱۳۸۴. (کتاب)
۷. روهيال، مطیعالله (مدوّن). بېنوا یادونه. کندهار: د اطلاعات او فرهنګ ریاست، ۱۳۹۰. (کتاب)
۸. مرهون، محمود. د پښتو شعر مانوي توکي. کابل: کائنات څېړنیز او ژباړي مرکز، مستقبل خپرندویه ټولنه، ۱۳۸۷. (کتاب)
۹. مرهون، محمود. نثر. کابل: کائنات څېړنیز او ژباړي مرکز، مستقبل خپرندویه ټولنه، ۱۳۸۷. (کتاب)
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.