سریزه
د استاد پسرلي د تلین په ویاړ
پښتو معاصره شاعري او ادب ته په کتنې سره، استاد محمد صدیق پسرلی د یوه پیاوړي او وتلي شاعر او لیکوال په توګه ځانګړی مقام لري. هغه ته د پښتو ادب د نوې دورې د غزل سالار یا د غزل استاد لقب ورکړل شوی او نوم یې د پښتو اوسني ادبي بهیر له سترو نومونو څخه ګڼل کېږي. د پسرلي شاعرۍ ته په کتو، ګڼ ادبپوهان او کره کتونکي دې پایلې ته رسېدلي چې ده د پښتو عنعنوي غزليزې شاعرۍ ټولې هنري ښکلاوې د خپلې دورې له فکري او ټولنیزو غوښتنو سره داسې وتړلې چې شعرونه یې له ژوندي پیغام او معنا مالامال دي. نوموړی په پښتو شعر کې د فکر او تصور د هغه نوښتونو رامنځته کوونکی ګڼل کېږي چې د کلاسیک سبک ظرافت او د معاصر دور فکرونه په کې یوځای شوي دي. په دې لیکنه کې به په پښتو معاصره شاعرۍ کې د ده مقام او ارزښت له کره کتنې او مستندو سرچینو سره وڅېړل شي.
د استاد محمد صدیق پسرلي مقام او مرتبه په پښتو معاصره شاعري او ادب کې په یوه خوله منل شوې ده. هغه د شلمې پېړۍ له دویمې نیمایي راهیسې تر اوسه د پښتو ادبي بهیر یو له مشعلونو ګڼل کېږي. سرمحقق حبیب الله رفیع ورته د نوي غزل بنسټګر ویلی. همداراز، ګڼو نورو کرهکتونکو هغه د پښتو د هندي سبک نامتو استازی او په خپل وخت کې د خپل ځانګړي سبک خاوند بللی دی. پوهاند دکتور لعل پاچا ازمون څرګندوي چې استاد پسرلی د پښتو په غزل کې د کیفیت او کمیت له پلوه داسې دروند حیثیت لري چې زما په ګومان په افغانستان کې به لومړنی شاعر وي چې د غزل پله (تله) یې دومره درنه ده. معنا دا چې دپسرلي غزل هم د کمي او هم کیفي اعتبار له اړخه تر نورو مخکې دی.
استاد پسرلی د ادب د بېلابېلو مکتبونو له نظره هم یو ځانګړی مقام لري. ځینې کره کتونکي هغه د حمید مومند (حمید بابا) له دود څخه د نازکخیالۍ دویم ستر شاعر بولي. حمید بابا چې په ۱۷مه پیړۍ کې د پښتو په تغزلي شاعرۍ کې د ظرافت او نزاکت بنسټ ایښی و، پسرلی یې په معاصره زمانه کې تسلسل بلل کېږي. نذیر احمد سهار وايي چې “له حمید مومند وروسته د پښتو ژبې نازکخیال شاعر پسرلی صاحب و”. په دې توګه هغه د کلاسیکو استاذانو په کتار کې درول شوی چې دا خپله د ده د کلام د لوړو هنري ځانګړنو اعتراف دی.
دا په حقیقت کې د پسرلي په اړه د ادبپوهو تر منځ یو تکرارېدونکی ټکی دی: ځینو یې بیا شعرونه ژوندي، تلپاتې او اغېزناک بللي دي. پوهاند دوکتور اسماعیل یون د پسرلي شاعري “مقاومه او متداومه شاعري” ګڼي او وايي چې “د زمان او مکان له حدودو بهر ده”، یعنې وخت او ځای یې نهشي زړولی. یون زیاتوي چې د پسرلي په کلام کې د کلاسیکې شاعرۍ رنګ هم شته او د معاصرې شاعرۍ هم؛ څوک چې یې شعر لولي ګمان کوي د پخواني دور یو پیاوړی شاعر دی، خو په همدې وخت کې معاصر او اغېزناک هم دی، او شعرونه یې موسمي نه دي چې د وخت په بادونو ورک شي.
د استاد پسرلي علمي او ادبي مقام یوازې د اشخاصو په ستاینې او القابو پورې نهدی محدود. هغه ته د ادب د بیلابیلو مؤسسو له خوا هم درناوی شوی. د بېلګې په توګه، د پښتو اکاډمۍ غړو او څېړونکو یې په بېلابېلو ناستو او کتابونو کې یادونه کړې ده. پخپله د پښتو اکاډمۍ مجلو کې د پسرلي په اړه علمي او څېړنیزې مقالې خپرې کړې چې د پسرلي د غزل هنري نوښت او د موضوعاتو تنوع په کې څېړل شوې ده. دا څرګندوي چې اکاډمیک ډګر کې هم د هغه په اړه څېړنې کېږي او نوم يې د پښتو ادب په نصاب کې مهم ځای لري.
همداراز، د افغانستان د علومو اکاډمۍ او اطلاعاتو کلتور وزارت له لوري هم د هغه په درناوي غونډې او سیمینارونه جوړ شوي دي. د ده د مړینې په ورځ (۲۰۱۴ز کال) ګڼو ملي او نړیوالو رسنیو خبرونه او مطالب خپاره کړل چې نوموړی یې د پښتو ژبې یو مخکښ شاعر، لیکوال او ژورنالیست په توګه وستایه. د هغو په ډله کې د امریکا غږ، بي بي سي او مشال راډیو ځانګړي راپورونه چمتو کړل او ویې ویل چې د پسرلي په مړینه پښتو ادب یو لوی لارښود له لاسه ورکړ.
معاصر لیکوال او شاعر عبدالهادي هادي چې په اسټرالیا کې مېشت فرهنګپال دی، د پسرلي د نیمې پیړۍ خدمتونو ته په اشارې وايي: “استاد محمد صدیق پسرلي تر نیمې پېړۍ زیات وخت د پښتو لپاره قلم وچلاوه او پښتو شعر او معیاري نثر ته یې د زړه وینې ورکړې”. دغه جمله په ګوته کوي چې پسرلی یوازې شاعر نه و، بلکې د پښتو نثر په وده کې یې هم برخه اخیستې وه او په ټوله کې یې پښتو ادب د خپلې کورنۍ غوندې په مینه پاللی دی.
که د ادب د تاریخ له نظره یې ځای ته وګورو، پسرلی د هغو شاعرانو له ډلې دی چې د پښتو کلاسیک او اوسنۍ زمانې تر منځ پل بلل کېږي. دی له یوې خوا د کلاسیکو شاعرانو دود (د سبک هندي نازکخيالي، د حمید بابا خیالآفریني، د خوشحال بابا ژورتیا) ژوندي ساتلي، او له بلې خوا یې د معاصر دور غوښتنې (د خلکو دردونه، ازادۍ او وطن موضوعات، ټولنیز انتقادونه) په شاعرانه ژبه بیان کړي دي. همدا امتزاج دی چې د نوموړي شاعري یې ځانګړې کړې او په پښتو ادبي بحثونو کې یې په اړه وخت په وخت لیکنې، مقالې او څېړنې شوې دي. د استاد پسرلي په ویاړ ادبي ټولنو او اکاډمیو کلني مراسم ترسره کړي (لکه په لندن او کابل کې د هغه د تلین نمانځغونډې) او ځوانو شاعرانو یې شعرونه زمزمه کړي، چې دا د ده د ادبي میراث د ژوندي پاتې کېدو څرګندونه کوي.
په ټولیز ډول، د محمد صدیق پسرلي مقام لپاره دا خبره ښکاره ثبوت دی چې پښتو معاصر شعر د داسې یو استاد په هنر نازېږي چې شاعرانه کمال، ژبنۍ شتمنتیا، فکري ژورتیا او انساني ولوله ټول په کې راټول و. د هغه نوم به د پښتو ادب په تاریخ کې د حمید بابا، خوشحال بابا، رحمان بابا، حمزه بابا، غني خان، الفت او نورو سترو ادبي څېرو ترڅنګ تل ځلېږي.
ماخذونه
1. Zahir, Zabihullah, and Sher Zaman Seemab. «Mohammad Siddique Pasarly – Thematic Judge of Ghazals.» Pashto، جلد 54، شماره 669، 2025، صص. 43–55. Pashto Academy، University of Peshawar.
2. Sarwan, Rahim Gul. «نامتو شاعر محمد صدیق پسرلی ومړ» [Renowned Poet Mohammad Siddiq Pasarly Passed Away]. VOA Pashto (صدای امریکا)، 12 Jan. 2014.
3. Badr, Sediqullah. «محمد صدیق پسرلى؛ زموږ د پېر استاد او غزل سالار شاعر.» لونګو دريڅې (Lungo Daricha) [وبلاگ ادبی]، 1404 هـ.ش (2025 م).
4. Hemat, Abdul Wadood. «د استاد پسرلي د شعر لفظي خوږلني.» تاند (Taand)، 13 May 2023.
5. Mandozai, Qasim Khan. «استاد پسرلی د افغان مقاومتي ادب یو ځلاند ستوری.» Mashaal Radio (مشال راډیو)، 13 Jan. 2014.
6. «محمد صديق پسرلی» (Mohammad Siddiq Pasarly). Pashto Wikipedia، آخرین ویرایش: 22 Oct. 2023.
7. «د استاد محمدصدیق پسرلي د شعرونو غورچاڼ» (Selection of Pasarly’s Poems). Zawia Media، 2021. (Accessed 12 Jan. 2026).
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.