طبق ماده شانزدهم قانون اساسی سال ۲۰۰۴ افغانستان، زبانهای پشتو و دری زبانهای رسمی دولت شناخته شدهاند و در کنار آن، سایر زبانها (مانند ازبکی، ترکمنی، بلوچی، پشهیی، نورستانی، پامیری و قرغزی) در مناطقی که اکثریت مردم به آنها تکلم میکنند، به عنوان زبان سوم رسمی (برای اداره و آموزش ابتدایی) جایگاه قانونی داشتند. اما از نظر حقوقی و اصطلاحشناسی قانون اساسی، تفکیک روشنی میان «زبان رسمی» و عنوان «زبان ملی» وجود داشت:
۱. جایگاه اصطلاح «زبان ملی» در قانون اساسی ۲۰۰۴
در متن قانون اساسی سال ۲۰۰۴ از اصطلاح «زبانهای رسمی» و «سایر زبانهای کشور» استفاده کرده است. با این حال،
از نظر ادبی، فرهنگی و حقوق عمومی، تمام زبانهای بومی و رایج در یک کشور که بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ملت هستند، در مفهوم عام زبانهای ملی محسوب میشوند.
۲. دیدگاه حقوقی و ساختاری قانون اساسی
زبانهای رسمی (پشتو و دری): زبانهایی هستند که تمام مکاتبات رسمی دولت، فرمانها، نشرات دولتی، قانونگذاری و کابینه منحصراً یا به دو زبان پشتو و دری در آنها جریان دارد.
زبانهای منطقهای / سوم (ازبکی، ترکمنی و غیره): قانون اساسی به آنها حق داده است که در حوزههای محلی و مناطق سکونت گویشورانشان، به عنوان زبان تدریس در مکاتب ابتدایی و زبان نشر مطبوعات و رسانههای محلی استفاده شوند. همچنین در مناطق یادشده، این زبانها در کنار پشتو و دری به عنوان زبان رسمی سوم برای ادارات دولتی و شوراهای محلی اعتبار داشتند.
نتیجهگیری
اگر منظور از «زبان ملی»، زبانهایی باشد که هویت فرهنگی و تاریخی اتباع یک کشور را بازتاب میدهند و ریشه در تاریخ و جغرافیا دارند، بله؛ تمامی زبانهای نامبرده (پشتو، دری، ازبکی، ترکمنی، بلوچی، پشهیی، نورستانی، پامیری و قرغزی) بخش تفکیکناپذیری از میراث فرهنگی و زبانی افغانستان و در نتیجه زبانهای ملی کشور به شمار میروند. اشاره به زبان ملی پشتو در قانون اساسی سال 2004 نیز از همین جا منشأ می گیرد.
اما از منظر صلاحیتهای اداری و حکومتی در سطح سراسری، فقط پشتو و دری به عنوان زبانهای رسمی سراسری شناخته میشدند و سایر زبانها دارای جایگاه رسمی محلی و منطقهای بودند.
۱. ریشههای تاریخی اصطلاح «زبان ملی»:
در قوانین اساسی پیشین افغانستان (مانند قانون اساسی سال ۱۳۴۳/۱۹۶۴)، صراحتاً زبان پشتو علاوه بر زبان رسمی، به عنوان «زبان ملی» نیز شناخته شده بود. در قانون اساسی ۲۰۰۴، طراحان قانون برای جلوگیری از تنشهای سیاسی و قومی، تلاش کردند تا میان زبانهای مختلف تعادل ایجاد کنند و به همین دلیل اصطلاح کلی «زبانهای رسمی» را برای پشتو و دری به کار بردند و سایر زبانها را نیز در حوزه محلی به رسمیت شناختند. با این حال، عبارت مربوط به حفظ «مصطلحات علمی و اداری ملی» در واقع نوعی تداوم و بازتابدهنده همان جایگاه تاریخی و سنت اداری بود که بیشتر بر محور زبان پشتو (به عنوان منبع اصلی تولید مصطلحات نوین اداری و نظامی در ساختار دولتهای سنتی افغانستان) استوار بود.
بررسی ریشه و نام زبان دری کدام درست است: دری، فارسی دری، فارسی؟
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.