!جناب محترم انجینر صاحب حکمت یار

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمین، والصلاة والسلام على سیدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعین.

جناب محترم انجینر صاحب حکمت یار !
السلام علیکم ورحمت الله وبرکاته .
محترم انجینیر صاحب په یاد ولری چی :
تاسو د دې هېواد له هغو پېژندل شوو شخصیتونو څخه یاست چې د افغانستان د معاصر تاریخ په ډېرو حساسو پړاوونو کې مو مهم رول لوبولی او د جهاد، سیاست او ټولنیزو تحولاتو په اړه مو څرګند دریځونه لرلي دي.
له همدې امله، ستاسو هره وینا او هره لارښوونه د ډېرو خلکو لپاره د پام وړ وي او پر افکارو او دریځونو اغېز لري.

له همدې درناوي او خیرخواهی څخه په استفادې، غواړم یوه موضوع په ډېر ادب، او اخلاص مطرح کړم؛ نه د مخالفت لپاره، نه د کومې ډلې د دفاع لپاره، او نه هم د سیاسي شخړې د رامنځته کولو لپاره، بلکې یوازې د هغه اسلامي اصل د روښانه کولو لپاره چې موږ ټول ورته ځانونه ژمن ګڼو.

تر دې وړاندې چې خبره وړاندې شي، یوه عمومي پوښتنه مطرح کېږي:

که یو مسلمان له بل مسلمان، ډلې یا سیاسي جریان سره په نظر، سیاست او تګلاره کې اختلاف ولري، ایا یوازې اختلاف نظر د دې سبب کېدای شي چې له هغه سره ټولې اړیکې پرې کړل شي؟
او که اسلام د اختلاف پر مهال هم د عدالت، نصیحت، صبر، رحمت، ورورولی او د اړیکو د ساتلو ځانګړي اصول لري؟

د افغانستان په ډېرو سیاسي او ټولنیزو ډلو کې دا خبره لیدل کېږي چې هره ډله فکر کوي حق له دوی سره دی او د دوی دریځ د الله تعالی له رضا سره برابر دی.
هره ډله خپله جنډه پورته کوي او ډېر کسان دا ادعا کوي چې الله ورسره دی.
خو اصلي پوښتنه دا نه ده چې:
څوک وايي الله له ما سره دی؟
بلکې اصلي پوښتنه دا ده:
الله له چا سره دی؟

قرآن کریم موږ په دې اړه په شک او سرګردانی کې نه پرېږدي، بلکې معیار راته ټاکي:

إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ.

بېشکه الله له هغو کسانو سره دی چې تقوا کوي او نېکي کوي.

الله تعالی فرمایي:

إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

بېشکه الله له صابرانو سره دی.

او فرمایي: وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ.

او پوه شی چې الله له مومنانو سره دی.

نو د الله تعالی د ملګرتیا معیار یوازې شعار، نوم، ډله، حزب، جنډه او سیاسي دریځ نه دی؛ بلکې ایمان، تقوا، صبر، احسان او د حق او عدالت پابندي ده.

قدرمن انجینر صاحب!

ستاسو له لوري د حزب مجاهدینو ته دا لارښوونه چې له هغو کسانو سره اړیکې پرې کړي چې د طالبانو په ګډون د ځینو سیاسي بهیرونو ستاینه یا ملاتړ کوي، د همدې ځایه یوه مهمه پوښتنه راولاړوي:

ایا د یوه سیاسي جریان په اړه مثبت نظر، ستاینه یا ملاتړ ، تر هغه چې د اسلام له څرګندو اصولو سره د مخالفت په معنا نه وي ، په خپله د دې کافي دلیل دی چې له هغه مسلمان سره ټولې اړیکې پرې شي؟

دا پوښتنه ځکه مهمه ده چې سیاست بدلېدونکی دی، سیاسي اجتهادونه مختلف وي، تحلیلونه متفاوت وي، خو اسلامي ورورولي او د مسلمان د حقونو اصول باید یوازې د سیاسي اختلاف له امله له منځه ولاړ نه شي.

قرآن کریم د عدالت په اړه داسې لارښوونه کوي:
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِين .
بېشکه الله له عدالت کوونکو سره مینه لري.

او حتی د هغو کسانو په اړه چې له هغوی سره مو دښمني وي، فرمایي:

وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ.

د کوم قوم دښمني دې تاسو دې ته اړ نه کړي چې له عدالته واوړئ؛ عدالت وکړی، دا تقوا ته ډېر نږدې دی.

دا آیت موږ ته یو ډېر ستر اصل راښيي: حتی د مخالف په وړاندې هم عدالت له لاسه نه ورکوو.

نو که د یوه مسلمان سیاسي نظر زموږ له نظر سره برابر نه وي، آیا دا اختلاف باید دومره پراخ شي چې د هغه د مسلمانی ورورولي، سلام، اړیکې، نصیحت او ټولنیز تعامل هم ترې واخیستل شي؟

اسلام د اختلاف په هره موضوع کې د اړیکو د پرېکولو امر نه کوي.

رسول الله ص فرمایلي دي:

یا عبادي، إني حرمت الظلم على نفسي، وجعلته بينكم محرّمًا، فلا تظالموا.

یعنې: اې زما بندګانو! ما ظلم پر خپل ځان حرام کړی او ستاسو ترمنځ مې هم حرام کړی دی؛ نو پر یو بل ظلم مه کوی.

او فرمایي:

اتقوا الظلم، فإن الظلم ظلمات يوم القيامة.

له ظلم څخه ځان وساتی، ځکه ظلم د قیامت په ورځ تیارو ته بدلېږي.

او فرمایي:

من لا يَرحم لا يُرحم

څوک چې رحم نه کوي، پر هغه رحم نه کېږي.

له دې لارښوونو څخه څرګندېږي چې رحمت، عدالت، نرمښت او د انسان د حقونو رعایت د مسلمان د اخلاقو اساسي برخې دي.

البته دا هم باید روښانه وي چې که یو څوک ښکاره ظلم، فساد، خیانت، تجاوز یا د دین له څرګندو اصولو سره مخالفت کوي، نو د هغه عمل ردول او له ناسم عمل څخه برائت کول خپل شرعي ځای لري.
خو د یوه مشخص عمل یا سیاسي دریځ ردول له دې سره یو شی نه دي چې د هغه شخص یا مسلمان سره ټولې انساني او اسلامي اړیکې په مطلق ډول پرې کړو.

الله تعالی فرمایي:

إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ.

الله له ظالمانو سره مینه نه لري.

او فرمایي: إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ .
بېشکه الله له تېري کوونکو سره مینه نه لري.

او فرمایي: إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ.

بېشکه الله له خیانت کوونکو سره مینه نه لري.

او فرمایي: وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ .

الله له فساد کوونکو سره مینه نه لري.

نو د اسلام معیار روښانه دی: ظلم نه، تجاوز نه، خیانت نه، فساد نه؛ بلکې عدالت، تقوا، احسان او رحمت.

د اختلاف پر مهال د نفس شاهدي :
جناب محترم حکمت یار صاحب !

د ډلو له شور، سیاسي شعارونو او د تړاوونو له تعصب څخه ورهاخوا، یوه بله شاهدي هم شته چې انسان ترې اوږده موده تېښته نه شي کولی؛ هغه د خپل نفس شاهدي ده.

الله تعالی فرمایي: وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا ۝ فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا

قسم دی پر نفس او پر هغه ذات چې هغه یې برابر کړی؛ بیا یې هغه ته د هغه بدکاري او تقوا ور وپېژندله.

سالم فطرت په خپل درون کې پوهېږي چې عدالت خپل خوند لري، ظلم خپل دروندوالی لري، رحمت خپل نور لري او تېری خپل سختوالی.

خو ستونزه هغه وخت پیدا کېږي چې تعصب د حق ځای ونیسي، ډله د معیار ځای ونیسي، او سیاسي تړاو د عدالت تله بدله کړي.

کله ناکله انسان د خپلې ډلې د کار لپاره هغه توجیه پیدا کوي چې که هماغه کار مخالف کړی وای، نو ظلم، خیانت یا فساد به یې باله.

همدلته د قرآن کریم معیار ډېر مهم کېږي:
كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ.
په عدالت ټینګ ولاړ اوسی او د الله لپاره شاهدان اوسی، که څه هم د خپل ځان پر ضد وي.

یعنې مسلمان باید د حق په پېژندلو کې خپل ځان، خپله ډله، خپل حزب او خپل سیاسي تړاو معیار ونه ګرځوي؛ بلکې حق باید معیار وګرځوي.

اصلي پوښتنه

نو مسئله دا نه ده چې: څوک د الله نوم ډېر اخلي؟ او نه دا چې:
څوک وايي الله زما سره دی؟ بلکې اصلي پوښتنه دا ده:
څوک د حق، عدالت، رحمت، تقوا او احسان ملګری دی؟
ځکه الله تعالی په څرګنده فرمایي:

إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ

بېشکه الله له هغو کسانو سره دی چې تقوا کوي او نېکي کوي.

نو که موږ غواړو چې د الله تعالی د ملګرتیا مستحق شو، باید د هغه معیارونه مراعات کړو؛ نه دا چې یوازې د خپل سیاسي یا ډله‌ییز دریځ له امله ځان د حق یوازینی استازی وبولو.

قدرمن انجینر صاحب!

دا خبرې ستاسو د سپکاوي، مخالفت یا د کوم سیاسي جریان د ملاتړ په نیت نه دي لیکل شوې؛ بلکې د یوه مسلمان د خیرخواهی ، درناوي او دنیک نیت او پیشنهاد په شکل وړاندې کېږي.

ستاسو اوږده تجربه، د افغانستان د حالاتو ژوره مطالعه او ستاسو پر خلکو اغېز دا ایجابوي چې د هرې داسې لارښوونې په اړه چې د مسلمانانو ترمنځ د اړیکو د پرېکون سبب ګرځي، د قرآن او سنت تله په ډېر دقت وکارول شي.

اختلاف نظر جرم نه دی؛ خو د اختلاف له امله ظلم، بې‌عدالتي، سپکاوی او د اسلامي ورورولی له منځه وړل د بحث وړ موضوع ده.

که یو مسلمان ستاسو له سیاسي نظر سره مخالف وي، خو د اسلام په دایره کې وي، نو ولې د هغه د نظر د اختلاف له امله باید د هغه سره ټولې اړیکې پرې شي؟

موږ ټول تېروتلی شو، سیاسي تحلیلونه مو مختلف کېدای شي، اجتهادونه مو متفاوت کېدای شي؛ خو قرآن کریم موږ ته دا درس راکوي چې د حق په لټه کې واوسو، عدالت له لاسه ور نه کړو، او د خپل مخالف په اړه هم انصاف وکړو.

راځی چې د ډلو او شعارونو له پاسه د قرآن معیار ته ودرېږو؛ ځکه د قیامت په ورځ به نه حزب زموږ ضمانت کوي، نه ډله، نه جنډه او نه سیاسي نوم.

هلته به هر انسان یوازې د خپل عمل، خپل نیت او خپل رب په وړاندې ولاړ وي.

نو غوره ده چې د اختلاف پر مهال د اړیکو د پرېکولو پر ځای د نصیحت، خبرو، زغم، عدالت او اصلاح لاره غوره کړو.
محترم انجینر صاحب !
سیدنا علي رضي الله عنه ته منسوبه دا حکیمانه وینا ډېره ژوره معنا لري:
کله چې ظالمان په اتفاق سره ودرېږي، د مستضعفانو د نابودی زمینه برابروي.
تاریخ هم دا حقیقت په وار وار ثابت کړی چې د ظالم قوت یوازې په ظلم کې نه، بلکې په خپلمنځي اتفاق کې وي؛ او د مظلوم د کمزوری ستر لامل بې اتفاقي ده.

الله تعالی دې موږ ټولو ته توفیق راکړي چې حق په حق وپېژنو، د حق پیروي وکړو، له باطل څخه ځان وساتو، له خپل مخالف سره هم عدالت وکړو، او داسې پرېکړې وکړو چې د خلکو د خوښۍ نه، بلکې د الله تعالی د رضا سبب وګرځي.

۲ — الله جل جلاله په قرآن کریم کې فرمایلي دي:
إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَّسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ ۚ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ.
بېشکه هغه کسان چې خپل دین یې تار په تار کړی دی او دوی فرقې فرقې شوي دي، ته له دوی څخه په هېڅ شي کې نه یې.
یقینا خبره همدا ده چې د دوی معامله الله ته سپارل شوې ده، بیا به هغه دوی ته د هغو کارونو خبر ورکړي چې دوی به کول.

الله جل جلاله په قرآن کریم کې فرمایلي دي:

اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ ۚ أُولَٰئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ ۚ أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ.

په دوی باندې شیطان غالب شوی دی، نو هغه له دوی څخه د الله ذکر هېر کړی دی. دغه کسان د شیطان لښکر دي. خبردار شی! بېشکه د شیطان لښکر همدوی زیانکاران دي.

الله جل جلاله فرمایلي دي:

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا ۚ وَكُنتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ.

او تاسو د الله پر رسی ټول په جمع سره منګولې ښخې کړی او سره بېلېږی مه، او د الله هغه نعمتونه رایاد کړی چې پر تاسو باندې شوي دي.
کله چې تاسو دښمنان وی، بیا الله ستاسو د زړونو ترمنځ جوړښت راوست، نو د هغه په دې نعمت سره تاسو وروڼه شوی.
او تاسو د اور له ډکې کندې پر غاړه وی، نو هغه تاسو له هغې څخه وژغورلی.
همدارنګه الله تاسو ته خپل آیتونه بیانوي، د دې لپاره چې تاسو نېغه لار ومومی.
محترم انجینر صاحب !
د اسلام د مقدس دین پیغام یووالی، ورورولي، اصلاح، تقوا او د الله تعالی اطاعت دی.
محترم انجینر صاحب حکمتیار !

هوښیار ولس، هوښیار واکمنان روزی ؛ او ناپوه ولس، ناپوه واکمنان.
دا د انساني ټولنو په اوږد تاریخ کې یو نالیکل شوی، خو نه ماتېدونکی حقیقت دی.
د هر بدلون لومړی او اصلي سرچینه ولس دی؛ ځکه د ټولنې د اصلاح او بدلون سفر له خلکو څخه پیلېږي.
که موږ پوه، بااخلاقه، د ولس په درد پوه، مسوول او د خلکو د خیر غوښتونکي واکمنان غواړو، نو باید لومړی خپل ځانونه په پوهاوي، شعور، اخلاقو او مسؤولیت‌پذیری سمبال کړو.
هغه ولس چې سیاسي، ټولنیز، اخلاقي او فرهنګي پوهاوی ونه لري، نه شي کولای له خپلو واکمنانو څخه د پوهې، وړتیا، امانتداری او عدالت تمه ولري.

لویه او مهربانه خدایه!
موږ د هغو بندګانو له ډلې څخه وګرځوه چې پر هغه څه عمل کوي چې پرې پوهېږي؛ په خپلو عملونو کې اخلاص لري؛ او داسې مخلصانه عملونه کوي چې ستا په نزد د قبول وړ وګرځي.
اللهم إنا نعوذ بك من أن نشرك بك شيئًا نعلمه، ونستغفرك لما لا نعلمه.
اې الله!
موږ له دې څخه ستا پناه غواړو چې په داسې څه کې له تا سره شریک ونیسو چې موږ پرې پوهېږو؛ او د هغو تېروتنو او ګناهونو لپاره له تا څخه بښنه غواړو چې موږ پرې نه پوهېږو.

سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ.
اې الله! د حضرت محمد مصطفی، رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم امت په یووالي، ورورولی، اتفاق او همغږی کې سره متحد او منسجم کړه؛ زموږ ترمنځ د اختلافونو پر ځای مینه، اخلاص او یووالی ټینګ کړه.
اې الله!
ما، زما کورنی او زما ولس ته داسې ژوند راپه برخه کړه چې د ژوند په پای کې د دې حسرت راته نه وي چې عمر مو په بېهوده، بې‌ګټې او تشو چارو کې تېر کړ.

اې الله! ما، زما کورنی او زما د هېواد ټولو خلکو ته داسې توفیق راکړه چې هر یو لومړی خپل ځان وڅېړي، خپل عمل وارزوي، خپلې نیمګړتیاوې وپېژني او د خپل اصلاح لپاره جدي ګام واخلي.

موږ ته توفیق راکړه چې خپل اخلاق، کردار، فکر او ژوند د رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم د سپېڅلي سیرت په رڼا کې اصلاح کړو؛ ځکه د ټولنې ریښتینی بدلون له خپل ځان څخه پیلېږي.

وَالسَّلَامُ عَلَىٰ مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَىٰ
او سلام دې وي پر هغه چا چې د هدایت لار یې خپله کړې ده.
والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.
قاضی لودین .
September – 5 – 2026

ضمیر د شریعت لپاره یوه خپلواکه سرچینه نه ده

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: